Tilurš kvótakerfis į Ķslandi (Fiskifréttir Aprķl 2016)

Jaršvegur kerfisins

Upphaf kvótakerfis viš stjórn fiskveiša į Ķslandsmišum mį rekja til umręšunnar viš śtkomu hinnar svoköllušu ,,svörtu skżrslu" Hafrannsóknarstofnunar įriš 1975. Žar sagši aš śtlit vęri fyrir verulegan viškomubrest ef ekki yrši gripiš til naušsynlegra rįšstafana. Ķ framhaldi var ,,skrapdagakerfinu" komiš į įriš 1977. Žar mįtti hlutfall žorsks hjį togurum ekki fara upp fyrir įkvešiš hlutfall af afla tiltekna daga į įri.

Aš öšru leyti voru veišar frjįlsar og žrįtt fyrir tillögu Hafró um 275 žśsund tonn žetta įr var veišin 340 žśsund tonn. Sóknaržungi jókst stórum og nįši žorskveišin hįmarki įriš 1981 žegar veidd voru tęp 470 žśsund tonn. Žrįtt fyrir žessa miklu veiši fór afkoma śtgeršar stöšugt versandi. Į annaš hundraš skuttogarar bęttust viš flotann į žessu tķmabili sem hluti af stefnu stjórnvalda ķ atvinnu- og byggšamįlum.

Upphafiš

Augljóst var aš frjįls ašgangur aš aušlindinni skilaši ekki žeim markmišum sem stjórnvöld settu sér viš nżtingu hennar. Žannig benti Jakob Jakobsson fiskifręšingur t.d. į grķšarlega sóun viš sķldveišar įriš 1979, žar sem 170 skip veiddu 35 žśsund tonna įrsafla. Tķundi hluti žess flota hefši stašiš undir veišunum.

Austfiršingar hreyfšu fyrst viš hugmyndum um kvótakerfi į Fiskižingi įriš 1978. Žeim var illa tekiš af śtvegsmönnum, sérstaklega Vestfiršingum, sem töldu frjįlsar veišar sér ķ hag vegna nįlęgšar viš fiskimišin. Austfiršingar reyndu į nż įriš eftir en allt fór į sama veg. Į Fiskižingi 1981 mįtti hins vegar greina vaxandi įhuga į kvótasetningu į žorski. Umręšan var oršin upplżstari og menn geršu sér grein fyrir aš stjórnlaus veiši į endurnżjanlegri aušlind ógnaši jafnt fiskistofnum sem afkomu śtgeršarinnar.

Kvótakerfi veršur aš lögum

Fram aš žessum tķma hafši svokölluš millifęrsluleiš veriš farin ķ stjórnun sjįvarśtvegs. Flókiš sjóšakerfi var notaš sem tęki til aš taka fjįrmuni af heildinni og fęra öšrum. Heildarfjįrmunir voru teknir frį žjóšinni meš launalękkun ķ gegnum gengisfellingar. En til aš gera langa sögu stutta fór svo aš męlt var fyrir frumvarpi um kvóta ķ desember 1983 og žaš varš aš lögum įriš 1984.

Kvótakerfiš var samžykkt til eins įrs ķ senn žar til 1988 žegar žaš var fest ķ sessi. Til aš milda m.a.Vestfiršinga var jafnframt gefin kostur į sóknarkerfi, sem žó gekk sér til hśšar enda żtti žaš undir sóknaržunga og dró śr hagkvęmni og sérstaklega aflagęšum. Veišarnar gengu śt į aš veiša sem mest į sem stystum tķma żtti undir menningu sem kallaši magn umfram gęši.

Fljótlega kom ķ ljós aš įn framsalsréttar į aflaheimildum vęri takmarkašur įvinningur af kvótakerfinu. Framsal var lögfest 1988. Ljóst var aš naušsynlegt var aš fękka skipum og draga śr sóknaržunga til aš auka aršsemi veiša og įn framsalsheimilda vęri žaš borin von.

Stjórnmįlaflokkar voru klofnir ķ afstöšu sinni til mįlsins en margir įlitsgjafar voru atkvęšamiklir ķ umręšunni. Ķ henni kristöllušust meginstraumar ķ hugmyndum um kvótakerfi; hvort rķkiš ętti aš śtdeila fiskveišiheimildum eša hvort nżtingarréttur yrši fęršur til śtgeršarinnar og hśn lįtin bera įbyrgš į eigin afkomu. Sś leiš sem farin var - aš nota reiknireglur til aš skipta aflaheimildum nišur į skip - var žvķ ķ anda einkaframtaks ķ staš rķkisafskipta.

Lķtil sįtt um kvótakerfi ķ upphafi

Žaš er nokkuš ljóst aš kvótanum var žröngvaš upp į śtvegsmenn į sķnum tķma žar sem frjįls veiši įn afskipta rķkisins hugnašist žeim betur. Sś ašferš aš fęra nżtingarréttinn til śtgerša, byggšan į aflareynslu, getur varla talist vafasöm ašgerš. Ķ ljósi fjįrhagsstöšu śtgeršarinnar į žessum tķma var ekki var borš fyrir bįru til aš greiša hįar upphęšir fyrir aflaheimildir til rķkisins. Einnig veršur aš lķta til žess aš aflakvóti var einskis virši į žessum tķma enda tapiš botnlaust hjį śtgeršinni og kvótasetningin žvķ forsenda aršsemi.

Skošun

Žaš sem ritaš er hér aš framan er ekki skošun höfundar heldur söguleg upprifjun og um hana žarf ekki aš deila. Žaš er hinsvegar skošun hans aš byggt į stašreyndum eru margar mżtur ķ umręšunni sem ekki standast.

  • Gjafakvótinn var aldrei til žar sem aflaheimildir voru veršlausar į sķnum tķma. Veišigjöld eru hinsvegar rétt leiš til aš sękja umframhagnaš, ef hann er fyrir hendi.
  • Žaš var hįrrétt įkvöršun aš fęra śtgeršinni veiširéttinn og lįta žį sķšan bera įbyrgš į eigin rekstri. Žjóšin var uppgefin į sķfeldum gengisfellingum og óšaveršbólgu til aš bjarga śtgeršinni.
  • Žessi įkvöršun var einmitt tekin til aš koma atvinnugreininni inn ķ samkeppnisrekstur ķ anda markašshagfręši og er undirstaša velgegni greinarinnar ķ dag.
  • Ekki er meš nokkru móti hęgt aš sjį fyrir sér aš rķkisafskiptaleišin hefši skilaš įrangri. Rķkiš hefši įfram boriš įbyrgš į afkomunni og śtilokaš aš stjórnmįlamenn hefšu getaš minkaš flotann og dregiš śr sóknaržunga, sem var grundvöllur višsnśnings ķ rekstri greinarinnar.
  • Engin leiš var aš stżra žvķ ferli įn žess aš žaš kostaši breytingar į landslagi ķ ķslenskum sjįvarśtveg!

Gunnar Žóršarson, višskiptafręšingur

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Um bloggiš

Gunnar Þórðarson

Höfundur

Gunnar Þórðarson
Gunnar Þórðarson

Viðskiptafræðingur með meistarapróf í alþjóðaviðskiptum.  Fordómalaus frelsisunnandi og heimshornaflakkari. Hefur búið í Rússlandi, Kanada, Mexíkó, Sri Lanka og Uganda en aldrei fór ég suður. 

Des. 2017
S M Ž M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Nżjustu myndir

  • 20161205- DSC2854
  • IMG_8134
  • DSCN0163
  • Flakagæði
  • DSCN0163

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (18.12.): 4
  • Sl. sólarhring: 4
  • Sl. viku: 31
  • Frį upphafi: 266867

Annaš

  • Innlit ķ dag: 3
  • Innlit sl. viku: 21
  • Gestir ķ dag: 2
  • IP-tölur ķ dag: 3

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband