Samstarf Matķs viš Utanrķkisrįšuneytiš og WB ķ Indónesķu

Aš fęša heiminn til framtķšar

Matķs ohf var žįtttakandi ķ sendinefnd į vegum Alžjóšabankans til Indónesķu, til aš ašstoša žarlend yfirvöld viš sjįlfbęra fiskveišistjórnun og tillögur varšandi fiskeldi. Markmišiš er aš tryggja matvęlaöryggi įsamt žvķ aš auka veršmętasköpun og śtflutning į eldisafuršum frį Indónesķu.

Fiskeldi ķ Indónesķu

20190715_151048Indónesķa er nęst stęrst ķ heiminum (į eftir Kķna) žegar kemur aš eldi ķ sjó og vatni, og er įętlun žarlendra aš framleišsla fyrir 2020 verši rśmlega 18 milljón tonn. Mestu munar žar um framleišslu į žangi, um 11 milljón tonn, og rękju sem er 1,2 milljónir tonna. Ręktun į žangi er rśmlega 99% af eldi/ręktun ķ sjó og žvķ įlitiš aš tękifęri ķ fiskeldi séu mikil. Sjóeldi er ein umhverfisvęnasta prótein framleišsla sem žekkist, meš umtalsvert minna sótspor en landbśnašur. Hefšbundinn landbśnašur losar rśmlega fjóršung af allri losun gróšurhśsaloftegunda ķ heiminum, fyrir utan önnur neikvęš įhrif į lķfrķki jaršarinnar. Eldi ķ ferskvatni hefur einnig haft neikvęš umhverfisįhrif sem valdiš hafa miklu tjóni į jaršveg og gróšurlendum, og aukiš hęttu į flóšum įsamt öšrum spjöllum į lķfrķkinu.

Próteinframleišsla framtķšar

Vandamįl sjóeldis ķ Indónesķu er hversu vanžróaš žaš er og mikiš um sóun į t.d. fóšri, sem er um 60 – 70 % af kostnaši viš fiskeldi. Meš nśtķma eldisašferšum, eins og žekkjast į kaldari svęšum, mętti lyfta Grettistaki meš žvķ aš nota hįtękni og žekkingu til aš framleiša holla fęšu fyrir fjölmennasta svęši veraldar. Ķ dag er lax alinn į noršlęgum slóšum og fluttur ferskur meš flugi til borga ķ Asķu, meš ęrnum fjįrhagslegum og umhverfislegum kostnaši. Žaš liggja žvķ mikil tękifęri ķ aš setja upp eldi til aš sinna žessum markaši, en ķ kringum Indónesķu eru mörg fjölmennustu rķki heimsins, enda bśa žar nęrri helmingur jaršarbśa. Įętlaš er aš auka žurfi matvęlaframleišslu um 70 milljón tonn til įrsins 2050, žegar ķbśar jaršar verša rśmar nķu milljaršar talsins.

Umhverfisvęn prótein framleišsla

Indónesia 2Ķ dag kemur um helmingur af öllu fiskmeti śr eldi, enda takmörk fyrir žvķ hvaš hęgt er aš veiša af villtum fiski. Fiskeldi er einnig meš sérlega lįgt kolefnisspor og žvķ leynast umtalsverš tękifęri eldinu til aš draga śr losun gróšurhśsalofttegunda. Lķkja mį fiskeldi viš aš matvęli séu framleidd ķ žrķvķdd, žar sem notaš er flatarmįl sjįvar og svo dżpt, en hefšbundinn landbśnašur žarf žvķ miklu meira rżmi. Fiskur er alinn upp ķ „žyngdarleysi“ sem dregur mjög mikiš śr eigin orkunotkun, og fóšur nżtist žvķ mun betur til aš framleiša naušsynleg prótein. Fiskur er einnig almennt talinn heilnęmari fęša en flestar ašrar dżraafuršir, aušugur af omega 3 fitusżrum, D vķtamķni og B12 vķtamķnum. Flest rķki jaršar hafa į stefnu sinni aš auka neyslu į fiskipróteinum mešal žjóša sinna.

Fęšuöryggi ķ Asķu

Gunnar Žóršarson, svęšisstjóri Matķs į Vestfjöršum, tók žįtt ķ žessu verkefni ķ Jakarta, įsamt starfsmönnum Alžjóšabankans. Haldnir voru fundir meš starfsmönnum rįšuneyta til aš undirbśa verkefniš og leggja lķnurnar til aš auka fiskeldi og matvęlaframleišslu žjóšarinnar. Ljóst er aš Matķs hefur margt fram aš fęra til aš bęta śr og koma öflugu fiskeldi ķ sjó į rekspöl į Indónesķu. Meš žekkingu sem byggš hefur veriš upp viš laxeldi vęri hęgt aš koma miklu til leišar viš framleišslu į eldisfiski, sem myndi koma Indónesķu, Asķu og reyndar öllum žjóšum heims til góša. Lykilatriši liggja ķ strandsvęšaskipulagi sem er grundvöllur fyrir įrangursrķku fiskeldi ķ sjó. Finna žarf réttu svęšin sem uppfylla skilyrši fyrir išnvęddu eldi meš tilliti til; mannaušs, samgangna og umhverfisžįtta. Yfirvöld ķ Indónesķu įętla aš um 26 milljónir hektarar henti til sjóeldis žar ķ landi, enda er strandlengja žess um 90 žśsund mķlna löng. Annaš sem skiptir miklu mįli er fóšur sem er įskorun fyrir stórfellt fiskeldi. Huga žarf aš innlendri framleišslu til aš auka veršmętasköpun ķ landinu og lękka kolefnisspor meš notkun į innlendum próteinum og lįgmarka flutning į ašföngum. Einnig žarf aš ašstoša heimamenn meš heilbrigši og dżravelferš, en žaš fer algerlega saman viš įrangursrķkt fiskeldi sem getur skilaš veršmętum. Efla žarf rannsóknarašstöšu ķ kringum fiskeldi og ekki sķšur viš framleišslu į afuršum til aš auka öryggi neytanda. Einnig žarf aš ašstoša heimamenn viš val į tegundum til eldis og žróa erfšafręšilega žętti til aš bęta framleišni. Koma žarf upp erfšabönkum til aš minka lķkur į einręktun viš žróun eldisstofna. Sķšast en ekki sķst žarf aš bęta mannauš til aš takast į viš skipulag og framkvęmd hįtękni eldis, ef įrangur į aš nįst.

Ķslensk žekking flutt śt

FiskibįtarĮ öllum žessum svišum hafa Ķslendingar nįš góšum įrangri og hafa burši til aš ašstoša ašrar žjóšir til aš bęta lķfsgęši sķn og nįgranna sinna. Žó žessi žekking sé ekki öll innan veggja Matķs getur fyrirtękiš nįlgast hana ķ gegnum sitt tengslanet og samstarfsašila. Svona verkefni koma öllum til góša og er dęmi um žekkingu sem Ķslendingar eiga aš flytja śt. Matķs hefur einnig tekiš aš sér verkefni į Filipseyjum meš utanrķkisrįšuneytinu og Alžjóšabankanum sem lżtur aš ręktun į žangi, en grķšarleg tękifęri geta falist ķ žaravinnslu fyrir lönd ķ hitabeltinu, bęši umhverfisleg og ekki sķšur hvaš varšar fęšuöryggi heimsins. En meira um žaš sķšar. Žessi verkefni Matķs eru hluti af samstarfsverkefni utanrķkisrįšuneytisins og Alžjóšabankans um aš veita bankanum ašgang aš sérfręšižekkingu į Ķslandi.

Gunnar Žóršarson, śtbśsstjóri Matķs Ķsafirši


Jól į Sri Lanka 2007

Žaš leiš aš jólum į Sri Lanka įriš 2007 og danskir vinir okkar stóšu fyrir jólaboši ķ siglingaklśbbnum ķ Colombo. Žaš var heilmikiš fjör meš öli og snaps, sungiš og sagšar sögur žar sem setiš var viš langborš ķ notalegri vešrįttu norš-austan monsoon, sem er rķkjandi į Frukostžessum įrstķma. Į mišri mynd vinstra megin mį sjį félaga minn Įrna Helgason yfirmann ķ sendirįši Ķslands į Sri Lanka. Žaš lį fyrir aš ég tęki vaktina ķ sendirįši Ķslands yfir jólahįtišina, stżrši mįlum sem chargé d'affaires og yfirmašur įtta manna starfslišs. Til aš bęta upp einmannaleikann yfir hjįtķšarnar bauš ég syni mķnu Nonna aš koma ķ heimsókn, en hann stundaši žį nįm ķ Sterling hįskólanum ķ Skotlandi.

 

Ég bjó mjög vel ķ Colombo, ķ stórri ķbśš meš tvö gestaherbergi og žvķ myndi fara vel um okkur fešgana fram yfir įramótin. Ég vildi gera vel viš son minn og skipulagši žvķ jólaferš į sušurströnd Sri Lanka, en žar eru helstu feršamannastaširnir. Ég hafši rįfęrt mig viš vini mķna og samstarfsmenn į NARA, sem er rannsóknarstofnun sem sinnir svipušu hlutverki og Hafró og Matķs samanlagt. Žeir voru algerlega meš žetta į hreinu, hjįlpušu mér aš bóka „frįbęrt“ hótel į „ęšislegri“ strönd, sem įtti aš aš sęma konungum og hertogum. Žaš var įkvešiš aš skella sér žangaš į Žorlįkmessu og njóta verunnar yfir jólahatķšina.

 

FjölmenniEn fyrst žurfti aš sinna vinnu skyldum fyrir sendirįšiš. Eftir aš hafa sótt Nonna į flugvöllinn og koma honum fyrir ķ ķbśšinni, fór ég ķ aš skipleggja afhendingu į löndunarstöš sem Ķslendingar höfšu byggt fyrir heimamenn, nįlęgt Negombo. Žetta var unniš ķ samstarfi viš sjįvarśtvegrįšuneyti landsins, en sendirįšiš var ķ miklu samstarfi viš žaš, sérstaklega rįšuneytisstjórann. Aš žessu sinni skyldi ašstošarrįšherrann taka žįtt ķ verkefninu fyrir hönd Sri Lanka.

Višburšurinn įtti aš halda žann 22. desember, daginn fyrir Žorlįksmessu. Ég var meš einkabķlstjóra frį sendirįšinu sem ók okkur Nonna į svęšiš seinni part dags aš löndunarstöšinni. Stöšin hafši veriš ķ byggingu undanfarin tvö įr og var nś tilbśin til formlegarar afhendinar. Žegar viš Nonni męttu į svęšiš tókum viš eftir stórum vörubķl meš tengivagni, sem reyndist vera hlašinn hįtölurum. Žegar skyggja tók voru hįtķšaljós tendruš og sķšan kveikt į tónlistinni. Og žvķlķk tónlist og žvķlķkur hįvaši! Hįriš stóš beint aftur af okkur og ekki nokkur leiš aš tala saman vegna hįvaša. Viš heyršum ekkert hvor ķ öšrum, žó svo aš tónlistin vęri spiluš śtiviš. Viš Nonni flśšum nišur į ströndina, og žegar viš vorum komnir ķ um 200 metra fjarlęgš, gįtum viš heyrt hvor ķ öšrum meš žvķ aš öskra.

 

gefa moneyŽegar til baka var komiš var fjöldi fólks mętt į svęšiš, bśiš aš setja upp hįtķšarpall og heldri manna bekk beint į móti. Ég var ekki alveg viss um hlutverk mitt į žessari hįtķš, og ekkert annaš aš gera en lįta sig fljóta meš og uppfylla skyldur mķnar. Žarna voru męttir fulltrśar hins veraldlega valds, vara- sjįvarśtvegsrįšherra og forystu menn sveitarfélagsins, įsamt fulltrśum geistlega valdsins. Flestir žarna voru bśdda trśar og žvķ viš hęfi aš hafa fulltrśa andlegs valds og trśarlega athöfn. Byrjaš var į aš kveikja į „gullhananum“ sem einskonar lampi meš fjölda kerta, sem er tendrašur til aš tryggja velgengni og hamingju. Enn heyršist ekkert fyrir hįvaša frį hįtölurunum, en aš lokum gat ég gert mig skiljanlegan um aš naušsynlegt vęri aš lękka ķ tónlistinni, enda bśiš aš koma fyrir hljóšnema į svišinu žar sem merkileg athöfn var aš hefjast.

 

GunniSagan segir aš ég hafi haldiš mikla ręšu, blašalaust! Bśiš aš lękka ķ tónlistinni svo ekkert fęri nś fram hjį gestum višburšarins. Įšur en ég vissi af var ég farinn aš gefa sjómönnum utanboršsmótara og sķšan aš rétta öšrum umslög meš peningum. Ekki hafši ég hugmynd um hvernig žessir einstaklingar voru valdir en reiknaši meš aš žetta vęri allt hiš besta mįl, enda į kostnaš rķkisins. Žegar athöfninni lauk tók sjįvarśtvegsrįšherrann okkur Nonna upp į sķna arma og bauš ķ heimsókn ķ nįlęgt hśs. Ekki veit ég hvort hann žekkti fólkiš en žaš rann upp fyrir mér, žegar ég tók eftir Jesś mynd į veggnum, aš fjölskyldan og rįšherrann voru kažólikkar. Žarna var bošiš upp į alls kyns hressingu, enda eru Sri Lanka bśar einstaklega gestrisiš fólk. Eftir įnęgjulega stund į žessu notalega heimili var fariš ķ rįšherrabķlinn og ekiš um stund.

 

 

ķ partżNęsta sem tók viš var annaš boš, ķ žetta sinn mun rķkmannlegra heimili, ķ eitthvaš sem sżndist ķ fyrstu vera brśškaup. Žessi fjölskylda hafši į sķnum tķma komist til Ķtalķu, meš ólöglegum hętti, unniš žar ķ 10 įr og safna nokkrum sjóši. Žeir voru ķtalskari en Silvio Berlusconi, og beittu ķtölsku fyrir sig ķ öšru hverju orši. Viš Nonni žurftum aš draga fram okkar fķnustu frasa į ķtölsku til aš falla vel ķ hópinn, reyndar nįši žaš ekki lengra en žaš sem Dean Martin hafši kennt okkur: "Buona sera, signorina". Mķnum manni hefši ekki leišst ķ žessari veislu, enda flaut viskķiš. Žetta svo kallaš heimkomu veisla, sem er višburšur sem bošiš er ķ eftir aš brśšhjónin koma śr brśškaupsferšinni. Žį er slegiš upp annarri veislu, sambęrilegri viš brśškaupiš, žar sem brśšhjónin męta ķ fullum skrśša og gestir ķ sķnu fķnasta pśssi. Žetta var heljarinnar partķ og ekkert til sparaš. Viskķiš flaut og vel veitt ķ mat og drykk. Žetta voru aš sjįlfsögšu kažólikkar, en žeir eru alla jafna mun fjörugri en Bśdda trśar. Enda skorti ekkert į glešina og stóš veislan fram į nótt.

 

 

Home comingŽaš var komiš langt fram yfir mišnętti žegar viš Nonni höskušum okkur heim. Eftir góšan nętursvefn var hafist handa viš undirbśning jólaferšarinnar. Į žessu tķma hafši ég litla reynslu ķ aš aka ķ vinstri umferš og rataši ekki mikiš um Colombo. Ég var alltaf meš bķlstjóra og eina sem ég keyrši sjįlfur var korters skutl į Water Egde golfvöllinn eftir vinnu. En einhvern tķmann er allt fyrst og tķmi kominn til aš nį tökum į vinstrihandar umferš. Reyndar nįši ég góšum tökum eftir žetta, sérstaklega eftir įrsdvöl ķ Śganda įn einkabķlstjóra. Žannig aš viš Nonni ókum af staš sušur eftir eyjunni ķ feršamannaparadķsina sem vinir mķnir ķ NARA höfšu skipulagt fyrir okkur. Viš ókum af staš sušur eftir Galle žjóšveginum en einmitt į žeirri leiš hrifsaši flóšaldan mikla įriš 2005 jįrnbrautalest meš 1500 manns innanboršs.

 

Gunni og rįšherra2Feršin sjįlf var hin mesta žrautarraun, ekki bara vegna bķlstjórans, heldur ašallega vegna adrenalķnfķklanna į bakviš stżri į rśtum į Sri Lanka. Žeir t.d. kippa sér ekkert upp viš žaš aš gefa frammśr annarri rśtu viš tvöfalda óbrotna lķnu ķ blindbeygju. Sį sem mętir žessum rśtum į fleygiferš veršur umsvifalaust aš vķkja, geri hann žaš ekki er ekki spurning hver lifir af. Žaš er erfitt aš byrja aš keyra ķ vinstri umferš. Mašur les bķlinn vitlaust og allt er röngu megin viš mann, gķrar stefnuljós og einnig faržeginn. Ég var į 60 km hraša žegar ég rak hlišar spegilinn hęgra megin ķ hjólreišarmann, sem betur fer varš honum ekki meint af. Eftir žessa hęttuför komum viš loksins į hóteliš um nónleytiš, komum okkur fyrir og drifum okkur į ströndina. Žaš runnu į okkur tvęr grķmur žegar viš skošušum herlegheitin, fullt af mišaldra Žjóšverjum og stöndin ekki til aš hrópa hśrra fyrir. Lįgur veggur greindi hótelsvęšiš frį almenning, og yfir žennan vegg streymdu sölumenn meš alskyns varning til aš selja okkur. Žaš var ekki nokkur frišur žarna og fljótlega gįfumst viš upp og drifum okkur inn.

 

 

gefa moneyViš męttum til kvöldveršar og ekki var veitingasalurinn buršugur, jólamaturinn bašašur blikkandi flśorljósum og plastfilmum rašaš yfir ólystugt hlašboršiš. Ósamstęš hnķfapör og diskurinn minn meš djśpri sprungu og hékk saman į lyginni. Maturinn var ķ takt viš ašbśnašinn og ekki laust viš aš setti aš okkur kvķša aš eyša jólunum viš žessar ašstęšur. Viš komum snemma upp į herbergi og žegar viš höfšu slökkt ljósin og viš tilbśnir aš fara yfir ķ óminni svefnsins, heyršist ķ Nonna, "Pabbi, getur veriš aš viš höfum lent ķ slysi į leišinni og viš séum fastir ķ hreinsunareldinum?" Viš tókum žegar žį įkvöršun aš koma okkur śt af žessu hóteli, og fyrir allar aldir vorum viš bśnir aš pakka nišur, koma töskum ķ bķlinn og lagšir af staš ķ noršur. Ég vissi af fimm stjörnu hóteli mišja vegu til Colombo, sem heitir Blue Water, og žar hafši ég veriš meš vinnufund yfir helgi og žekkti žvķ vel til.

 

 

Gefa mótorŽetta er heilmikiš hótel meš risa strönd fyrir gesti, sem fį friš fyrir sölumönnum og annarri slķkri óvęru. Reyndar var fķll ķ bakgaršinum sem hęgt var aš fį sér smį reištśr į. Žaš var meira aš segja jólasveinn viš innganginn, frekar ólķkur žvķ sem viš įttum aš venjast, en bara skemmtilegt. Ef fyrra hóteliš var hreinsunareldurinn žį komumst viš loksins til himna og jólamaturinn var sjö rétta mįltķš sem samanstóš mešal annars af laxi, kalkśn, įstralskri nautasteik og sśpu meš silfurlaufum. Og žarna dvöldum viš ķ góšu yfirlęti fram į annan ķ jólum. Į gamlįrskvöld snęddum viš kvöldverš į Mango Tree, sem sérhęfir sig ķ Indverskum karrķ-réttum. Kvöldinu eyddum viš nišur į ströndinni viš Galle Face hóteliš, žar sem fjöldi fólks fagnaši įramótum meš tónlist og flugeldum. En ęvintżriš var ekki śti enn og viš fešgarnir įkvįšum aš skella okkur til Nuwara Elia, sem er hįlendi į Sri Lanka ķ rśmlega 2000 metra hęš. Loftslagiš žarna er eins ķ Evrópu og žvķ vinsęlt aš hvķla sig frį 30 °C hita og njóta svalans ķ fjöllunum. Į leišinni žangaš er ekiš ķ gegnum te plantekrur, en te var lengi helsta śtflutningsvara Sri Lanka (įšur British Ceylon). Um 150 km akstur er žangaš, en tekur um sjö til įtta tķma aš keyra žessa leiš, enda umferšin svakaleg. En viš ętlušum okkur aš spara okkur aksturinn og taka lest, sem viš reiknušum meš aš kęmist į leišarenda į fjórum tķmum.

 

 

IMG_6817Viš męttum į lestarstöšina klukkan sex um morguninn, ķ myrkri og mistri viš illa upplżsta brautastöšina. Lestin var ęvagömul og allt minnti okkur į upphaf sķšustu aldar. Viš įttum alveg eins von į aš rekast į Hercule Poirot žarna, sem hefši veriš skemmtilegt, en lķka įhęttusamt. Žaš er alltaf einhver myrtur žar sem hann er og einhverjar lķkur į aš viš lentum öšru hvoru megin, sem lķk eša moršingjar. Viš vorum į fyrsta farrżmi, ķ aftasta vagninum, sem var bogalagašur meš glugga allan hringinn. Žarna voru sęti fyrir 10 manns og lestin skrölti rólega af staš. Allt gekk eins og ķ sögu og fljótlega rann dagur og sólin kom upp. Fljótlega eftir aš viš lögšum ķ fjalliš stoppaši lestin. Eftir hįlftķma stopp voru flestir faržegarnir komnir śt og röltu viš feršlausa lestina. Eftir klukkutķma stopp, sem engin skżring fékkst į, gaf lestarstjórinn merki meš flautu og lestin lullaši aš staš upp brekkurnar. Žessi óśtskżršu stopp endurtóku sig allnokkru sinnum. Žaš var lįn ķ ólįni aš matsala var į fyrsta farrżmi og žvķ vorum viš vel haldnir. Žaš var ekki fyrr en ellefu tķmum eftir brottför sem viš komum į brautarpallinn ķ Nuwara Elia. Viš héldum strax upp į Club House, enda var ég mešlimur žar.

 

 

IMG_6866Žetta er hótel frį upphafi sķšustu aldar, byggt sem lśxus hótel fyrir breska yfirstéttar menn til aš slaka į og hvķla sig į sušupottinum ķ Colombo. Ég tala um menn en gęti sagt karlmenn, žvķ žó konur fįi inni ķ dag ķ gistingu, žį komast žęr ekki ķ klśbbinn og mega ekki fara į barinn. Žar fyrir utan er skilti sem segir „men only“ En klśbbhśsiš er dįsamlegt, žjónustan į heimsmęlikvarša og maturinn ęšislegur og žjónar meš hvķta hanska. Ķ boršstofunni var mynd af Elķsabetu ll og žegar viš fórum ķ bókaherbergiš til aš dreypa į viskķ, var risastór mynd af foringjanum sjįlfum, Winston Churchill. Žar logaši eldur ķ arninum og viš nutum žess aš dreypa į viskķinu og njóta ylsins frį eldinum. Žegar viš komum upp į herbergin okkar var bśiš aš koma fyrir flösku meš heitu vatni undir sęnginni, til aš ylja upp rśmiš įšur en lagst er til hvķlu enda lķtiš um kyndingu žarna. Bara aš troša sér undir žykka dśn-sęngina og falla sķšan ķ djśpan svefn viš drauma ašstęšur. Morguninn eftir beiš okkar golfhringur į 18 holu velli ķ Nuwara Elia.

 

Ķsl fįninn


Nonni - In memorandum

Uppeldisvinur minn og sįlufélagi, Jón Grķmsson lést į heimili dóttur sinnar ķ Seattle sunnudaginn 10. október. Nonni var fęddur 21. september įriš 1954. Hann įtti tvęr dętur, Jóhönnu og Leah, og sex barnabörn.

Upphafiš

Lķf okkar hefši orši öšruvķsi og lįgstemmdara ef Grķmur Jónsson hefši ekki hętt sem lofskeytamašur į sjöunda įratugnum hjį Gęslunni og tekiš viš starfi sem flugleišsögumašur į Ķsafirši. Grķmsararnir komu sem stormsveipur aš Engjavegi 30 og allt breyttist ķ žessu fyrra rólega umhverfi. Einn nįgranninn mįtti upplifa aš heimilskötturinn var hengdur fyrir mistök fyrir villikött sem hafši haldiš vöku fyrir Grķmi. Rólegaheita mašurinn Pétur Blöndal var nįgranni handan götunnar og synir hans uršu oftar en ekki į vegi okkar Nonna, Gķsli og Snębjörn Blöndal. Skammt undan vor Bśssasynir, Tryggvi, Elli og Svanbjörn sem oft komu viš sögu ķ feršalagi okkar Nonna ķ gegnum lķfiš.

82073463_491070591551545_2336120930922659840_nŽaš var sönn upplifun aš hafa kynnst žessari fjölskyldu žar sem ęvintżrin voru viš hvert fótmįl. Uppįtękjasemin nįši langt fram yfir ęskuįrin og viš Nonni höfum marga fjöruna sopiš. Viš įttum okkur draum um aš verša rķkir og ekki stóš į višskiptahugmyndunum. Steinasteypa, giršingstaurar og haršfiskvinnsla svo eitthvaš sé tališ, en einhvern veginn lét rķkidęmiš į sér standa žrįtt fyrir aš mikiš vęri į sig lagt. Viš vorum reyndar tossarnir ķ bekknum, enda höfšum viš sett markiš miklu hęrra en menntun gęti stašiš undir.

Sem strįkar geršum viš śt bįt og leitušum leiša til aš hafa tekjur af honum en gekk aldrei. Žaš var mikiš višhald į honum og viš fundum śt aš best vęri aš hafa hann nįlęgt slippnum hans Eggerts Lįrussonar, enda var Nonni bśinn aš finna leiš til aš komast inn į verkstęšiš til aš sękja verkfęri į kvöldin. Žó verkfęrunum vęri alltaf skilaš fór žetta ekki fram hjį góšmenninu Eggert, sem leysti mįliš meš aš rįša Nonna ķ vinnu ķ slippnum. Nonni var hamhleypa til vinnu og brįšlaginn og eins og venjulega var hann bśinn aš eignast alla karlana žarna sem bestu vini, Kitta Gau, Óla, Simba, og Hįvarš, fyrir nś utan Eggert sjįlfan sem sį ekki sólina fyrir Nonna.

Reyndar var Grķmur pabbi Nonna eins og einn af okkur strįkunum og tók žįtt ķ uppįtękjum okkar fram į gamals aldur. Viš Nonni gengum til rjśpna meš honum frį 15 įra aldri alltaf var hann tilbśinn aš taka žįtt ķ ęvintżrum meš okkur. Nķtjįn įra gamlir fórum viš meš Sigga Grķms, bróšir Nonna, og Sigga Įsgeirs į Kibbśts Shamir ķ Ķsrael og dvöldum žar ķ um hįlft įr viš aš tķna įvexti og vinna į bómullaakri.

Ķ mišri orkukreppunni 1974 fórum viš įsamt Stķnu og Dadda bróšur til Žżskalands, žar sem hugmyndin var aš kaupa mótorhjól og aka um heiminn. Viš komuna til Munchen žar sem fariš var į milli bķlasala ķ leit aš BMW hjólum, sem reyndust allt of dżr og nišurstašan var aš Nonni og Daddi keyptu gamlan Bens, en viš Stķna notaša Renó druslu. Eftir ęvķntżraför ķ gegnum Evrópu, m.a. gömlu Jśgóslavķu, endušum viš Stķna ķ Aženu žar sem viš seldum bķlinn. Viš höfšum tżnt félögum okkar į feršinni ķ gegnum Mķlanó og engin plön gerš hvernig viš ęttum aš hafa samband. Žeir óku oftar en ekki yfir gatnamót į gulu ljósi og ekki heyglum hent aš halda ķ viš žį. Viš Stķna keyptum okkur far meš El-Al til Ķsrael, tókum rśtu noršur til Shamir žar sem viš fengum strax vinnu. Fyrsta morguninn lentum viš ķ įrįs skęruliša sem komu frį Sżrlandi og mį žakka guši fyrir aš lifa žaš af. En daginn eftir voru žeir félagar męttir og žarna var dvališ nęsta hįlfa įriš viš żmis störf.

239982141_1303509346719015_8254810339002847468_nNęsta ęvintżri okkar voru kaup į skśtu ķ Bretlandi įriš 1976 sem viš sigldum sķšan heim til Ķsafjaršar. Jóhanna mamma Nonna heimtaši aš viš tękjum prakkarann Bįra meš, bróšir Nonna, enda var hśn uppgefin į uppįtękjum hans. Meš skjalatösku fulla af gjaldeyri, en žį voru galdeyrishöft į Ķslandi, til aš borga skśtuna. Viš skildum töskuna aldrei viš okkur en tókst žó aš gleyma henni į pub eftir hįdegisverš. Viš komum heim į hóteliš og uppgötušum okkur til mikillar skelfingar aš taskan hafši oršiš eftir. Viš fórum ķ hendingsskasti til baka og Žegar viš komum örvęntingafullir aš barnum var bśš aš loka honum og allri götunni, herinn męttur og mašur ķ sprengjugalla meš haglabyssu sem bjó sig undir aš skjóta töskuna śti į mišri götunni. Nonni hljóp aš honum til aš stoppa hann af og sagšist eiga töskuna. Sprengjusérfręšingurinn leit į okkur fullur tortryggni og baš okkur aš opna hana. Žegar hann sį innihaldiš, fulla af allskyns gjaldeyri, var honum greinilega létt, rak upp hlįtur og sagši okkur aš taka töskuna og haska okkur. Į žessum tķma var IRA aš skilja eftir eldsprengjur ķ pubbum ķ Bretlandi og žaš bjargaši okkur aš žessu sinni.

Viš héldum upp į žetta um kvöldiš og einhvern veginn skildu leišir og viš Bįri tżndum Nonna. Viš komum upp į hótel, en herbergiš okkar var į fjóršu hęš. Viš vorum hįttašir og į leiš ķ koju, žegar viš heyršum žrusk śti į svölum. Bįršur var mjög smįr og pervisinn į žessum įrum, ašeins 15 įra gamall og ég sagši honum aš fara śt į svalir aš athuga hvaš vęri aš gerast. Ég skildi vera višbśinn aš meš hnķf ķ hendi ef žetta vęri ręningi, jafnvel moršingi. Bįršur var ķ allt of vķšum boxerum og žegar ég horfiš į hann titrandi af hręšslu gat ég ekki stillt mig um aš reka upp hlįtur. En žį snarašist Nonni inn ķ herbergiš, hafši klifiš žakrennuna alla leiš upp į svalir.

Sķšan var haldiš ķ hafnarbęinn Chishester til aš leita aš skśtu. Viš gistum į tveggja hęša hóteli ķ nįgrenni bęjarins. Um kvöldiš var fariš śt aš kķkja į lķfiš, veršandi śtgeršamenn og nęstum žvķ stór grósserar. En žegar viš komum heim į hóteliš var bśiš aš dyrunum og enginn nęturvöršur. Žarna įttu menn aš męta heim fyrir kl. 22:00 til aš komast inn. Žį voru góš rįš dżr en žar sem Nonni hafši drżgt žessa hetjudįš ķ London var nś komiš aš mér aš bjarga mįlum. Viš fundum gluggann į herberginu okkar og ég kleif upp žakrennuna, greip ķ gluggakarminn og sveiflaši mér inn um opiš fagiš. Žaš rann upp fér mér umsvifalaust aš ég var i röngu herbergi. Ekki var rśm undir glugganaum hjį okkur en žarna lenti ég upp ķ bęli hjį ungri konu sem rak upp žetta ógurlega öskur; mér var ekki minna brugšiš og greip ķ gluggann og henti mér śt sömu leiš til baka. Einhvern veginn lenti į tveimur fótum į stéttinni fyrir nešan heill į hśfi. Žaš tók okkur nokkurn tķma aš finna ašra leiš inn en lokum komumst viš ķ bęliš okkar. Į leiš til morgunveršar rakst ég į konuna, og ętlaši aš bišjast innilegrar afsökunar, en komst varla aš aš žvķ hśn var svo leiš yfir aš hafa brugšist svona viš. En ekki er hęgt aš įlasa henni aš bregša viš aš fį ókunnugan mann flśgandi upp ķ rśmiš, enda var hśn ķ fasta svefni.

Viš fundum skśtu, skżršum hana Bonny og ekki eftir neinu aš bķša aš fara ķ prufusiglingu. Viš keyršum frį höfninni og drógum upp segl. Žaš gekk ekki betur en svo aš viš drógum fokkuna upp į hvolfi, ekki lofaši žaš góšu. Žegar viš lögšumst aftur aš bryggju hafši prufusiglingin vakiš eftirtekt ķ höfninni og margir męttir til aš taka viš endanum. Spurt var; hvert eruš žiš aš fara? Viš ętlum aš sigla til Ķslands sögšum viš sposkir, fullir sjįlfstrausts. Žaš kom skelfingarsvipur į karlana sem leist ekkert į fyrirętlanir okkar. Nonni spurši žį hvort žeir vissu hvar viš gętum keypt belgsegl (spinnaker), sem žykir frekar vandmeš fariš segl. Žeir voru fljótir aš svara aš viš skyldum lįta einfaldari seglbśnaš duga og vonušu aš guš vekti yfir okkur į feršalaginu heim.

Meira seinna.


Višreisn og rįšstjórn

Stjórnmįla- og fręšimašurinn

Žaš var mikiš įfall fyrir mig žegar Daši Mįr Kristófersson hętti aš vera fręšimašur og geršist stjórnmįlamašur ķ framboši. Mašur sem ég hafši tekiš mikiš mark į, enda snjall fręšimašur į sviš aušlindastjórnunar. Mašur sem hefur hampaš frįbęru fiskveišistjórnunarkerfi og veriš framarlega ķ aš śtskżra yfirburši ķslensks sjįvarśtvegs, sem sé markašsdrifinn og skili meiri veršmętum en žekkist nokkur stašar annarstašar ķ heiminum. Nś ķ einni svipan į aš žjóšnżta aušlindina meš žvķ aš rķkiš taki veišiheimildir og setji į uppboš. Žetta hefur reyndar veriš reynt įšur ķ fiskveišum, meš hörmulegum afleišingum. Eignaréttur į veišiheimildum er einmitt forsenda žess aš fyrirtęki fjįrfesti, auki framleišni og žannig veršmętasköpun, sem er okkur Ķslendingum svo mikilvęgt. Uppboš į žessum heimildum, žó žaš sé gert ķ mörgum skrefum, er ómöguleiki sem veršur śtskżrt hér seinna. En hvers vegna skyldi nś stjórnmįlamašurinn leggja žessi ósköp til? Hann hefur śtskżrt žaš meš žvķ aš alls ekki sé veriš aš tala fyrir meiri skattheimtu į śtgeršina, bara aš tryggja sįtt til framtķšar. En spurningin er sś; hver er sįttin ef annar ašilinn er algerlega į móti breytingunum? Sjįvarśtvegurinn yrši žannig ósįttur, en sį hluti landsmanna sem er į móti kvótakerfinu yrši sįttur!

20200208_123357

Ómöguleiki uppboša į veišiheimildum

En hvers vegna virka ekki uppbošin? Ef viš tökum 5-10 % af aflaheimildum įrlega og setjum į uppboš munu śtgeršir bjóša ķ žęr. Myndi žaš tryggja rétt verš į kvótanum? Fyrir śtgerš sem hefur fjįrfest ķ skipi og bśnaši og bśiš aš taka 10% af heimildum af žeim, žį standa žeir frammi fyrir įkvešnu vandamįli. Fyrir žį sem einhvern tķmann hafa komiš nįlęgt rekstri žekkja hugtök eins og fastur kostnašur og breytilegur. Fyrir flugfélag sem er aš selja miša lķtur dęmiš śt žannig aš žegar bśiš er aš selja dżra miša og komiš er fyrir breytilegum kostnaši, getur borgaš sig aš bjóša miša į verši sem aldrei myndu duga til rekstursins, en skila žó einhverju upp ķ fastan kostnaš. Sama gildir meš śtgerš sem žarf aš leigja kvóta af rķkinu, til aš fį hann getur borgaš sig aš bjóša verš sem dugar fyrir breytilegum kostnaši og skilar einhverju upp ķ fastan kostnaš. Śtgeršin sem slķk myndi hins vegar aldrei bera sig meš slķku veišigjaldi, žannig aš žaš verš endurspeglar į engan hįtt hvaša veišigjald er raunhęft. Er samt hęgt aš halda žvķ fram aš leiguveršiš endurspegli getu śtgeršarinnar til aš taka į sig hękkun į veišigjöldum?

Žekking į sjįvarśtvegi

Žegar ég sé hugmyndir margra stjórnmįlamanna um veišigjöld finnst mér einhvern veginn aš žeir hafi bara ekki hugmynd um hvaš žeir eru aš tala! Svona įlķka og ég skrifaši greinar um sinfónķuhljómsveit meš sterkum skošunum um hvort fjölga ętti fišluleikurum eša senda trommuleikarann heim. Žetta skķn reyndar ķ gegn frį bęši formanni og fyrrverandi formanni ķ flokki Daša Mįs; en ég geri bara miklu meiri kröfur til hans. Fyrir fólk sem vill kynna sér sjįvarśtveg vil ég benda į nżlega skżrslu sem heitir: „Staša og horfur ķ Ķslensku sjįvarśtveg og fiskeldi“

https://www.stjornarradid.is/library/02-Rit--skyrslur-og-skrar/Sta%C3%B0a%20og%20horfur%20%C3%ADslenskum%20sj%C3%A1var%C3%BAtvegi%20og%20fiskeldi.pdf

Uppboš rķkisins į veišiheimildum er ekkert annaš en sósķalismi žar sem horfiš er frį markašbśskap til rįšstjórnar. Hvernig halda menn aš brugšist verši viš žvķ žegar eitt sjįvarplįss tapar veišiheimildum įr eftir įr, žar sem śtgeršir žar hafa ekki sama bolmagn og öflugustu śtgerširnar til aš bjóša hį verš? Veršur žį brugšist viš žvķ meš sértękum ašgeršum? Sendir sérfręšingar til aš rįša bót į vandanum og leysa hann? Žaš er rįšstjórn! Įstęša žessa aš veišigjald er reiknaš sem hlutfall af hagnaši er einmitt hugsuš til aš verja veikari śtgeršir gagnvart žeim öflugu. Ķslenskur sjįvarśtvegur er vel rekinn og į ešlilegum grunni. Žegar bśiš er aš taka rśmlega 30% af hagnaši ķ veišigjöld er hann į pari viš önnur vel rekin fyrirtęki meš rekstrarhagnaš en greišir sér heldur minni arš af hlutafé.

Gunnar Žóršarson Višskiptafręšingur.


Umręša um loftslagsmįl

Umręša um loftslagsmįl Žaš er erfitt aš festa hönd į stefnu žeirra sem mest hafa sig ķ frammi ķ umhverfis-og loftslagsmįlum į Ķslandi. Bęši fer hljóš og mynd ekki saman og eins mętti ętla aš Ķslendingar einir og sér séu ķ stöšu til stöšva śtblįstur gróšurhśsalofttegunda sem valda loftslagsbreytingum ķ öllum heiminum. Ķ śtvarpsžęttinum Sprengisandi į Bylgjunni sunnudaginn 8. įgśst s.l. voru mętt ķ settiš hjį Kristjįni stjórnanda nśverandi og fyrrverandi framkvęmdastjóri Landverndar; Aušur Magnśsdóttir og Gušmundur Ingi Gušbrandsson, įsamt Sigmundi Davķš Gunnlaugssyni til aš ręša loftslagsmįl og įbyrgš Ķslendinga į įstandi heimsins. Eins og Sigmundur Davķš benti į eru Ķslendingar ķ einstakri stöšu žegar kemur aš śtblęstri CO2, framleiša mesta raforku į mann ķ heiminum sem er öll umhverfisvęn og hita upp meginpart hśsnęšis meš endurnżjanlegum orkugjöfum. Hann sagši žetta mikilvęgasta framlag žjóšarinnar til loftslagsmįla heimsins, sem er hnattręnt, žar sem eitt įlver į Ķslandi losar rétt rśmlega 10% af gróšurhśsalofttegundum įlvers stašsett ķ Kķna, en žar hefur vöxtur įlframleišslu veriš mestur undanfarna įratugi. Žessu hafna Landverndarmenn algjörlega og segja aš engin sönnun sé til į žessari stašhęfingu. Žó žaš blasi viš aš įlver ķ Kķna nota kol sem orkugjafa en Ķslendingar endurnżjanlega orku. Framkvęmdastjóri Landverndar opinberaši fullkomna vanžekkingu sķna į hagfręši žegar hśn hélt žvķ fram aš framleišslan į Ķslandi hafi valdiš lękkun į heimsmarkašsverši og valdiš žvķ aš endurvinnsla įls hafi nįnast stöšvast ķ heiminum. Engin skilningur į framboši og eftirspurn og višurkenning į žvķ aš lokun įlvera į Ķslandi mun ekki minnka framboš, žar sem eftirspurnin mun rįša för. Einnig mį bęta žvķ viš aš enginn mįlmur er meira endurunninn ķ heiminum en įl. Žetta sama fólk hefur meš endalausum kęrum stašiš gegn virkjanaframkvęmdum sem žó munu skila miklum įrangri ķ loftslagsmįlum, margföldum viš aš rafvęša bķlaflotann. Žaš hefur meš ofbeldi stašiš gegn uppbyggingu flutningakerfisins sem kostar žegar mikil töp viš dreifingu orku um landiš og veldur miklu óöryggi į afhendingu sem er einn žįttur ķ aš letja menn til aš fara ķ orkuskipti. Žaš hefur sem dęmi ekki gengiš lķtiš į žar sem žetta sama fólk hefur barist gegn virkjun Hvalįr og notaš til žess opinbert fé, virkjun sem er stašsett utan jaršskjįlfta- og eldgosa svęša, og mun hafa umtalsverš įhrif į raforku öryggi Vestfjarša og opna leiš til aš virkja ķ Ķsafjaršardjśpi. Žaš blasir nś viš aš umhverfisvęn framleišsla į kalkžörungum ķ Sśšavķk mun nota gas sem orkugjafa en ekki umhverfisvęnt rafmagn, einmitt vegna žessa. Sömu ašilar hafa barist meš hnśum og hnefum gegn fiskeldi į Ķslandi og nżtt sér įróšur sem minnir helst į stjórnmįlastefnu į fyrri hluta sķšustu aldar, žar sem sannleikur og stašreyndir skiptir engu mįl. Sannleikurinn er sį aš ef viš ętlum aš fęša nķu milljarša manna į jöršinni er engin leiš til žess nema nota ręktun og eldi ķ sjó. Mišaš viš framleišslu į próteini stendur engin eldisframleišsla fiskeldi į sporši hvaš varšar umhverfisvęna framleišslu; ef hins vegar er litiš til framleišslu į kalorķum žį veldur framleišsla į gręnmeti meiri losun en fiskeldi. Viš höfum séš „umhverfissinnana“ standa gegn framförum ķ samgöngum sem žó eru einn lykilžįttur ķ aš draga śr losun gróšurhśsaloftegunda. Ķ tęp tuttugu įr žvęldust žau fyrir ešlilegum og naušsynlegum vegabótum fyrir ķbśa į sunnanveršum Vestfjöršum, af įstęšum sem erfitt er aš skilja. Nś blasir viš dęmi sem spennandi veršur aš fylgjast meš nęstu misserin. Žżskt fyrirtęki fyrirhugar mikla nįmuvinnslu į vikur į Mżrdalssandi, og ętlunin er aš flytja śt milljón tonn į įri. Žetta mun klįrlega auka śtblįstur gróšurhśsaloftegunda į Ķslandi, en spara žaš verulega į heimsvķsu. Žó aš žurfi 30 trukka til aš aka vikrinum um 180 km leiš ķ skip, mun žetta draga śr notkun į sementsgjalli ķ steypuframleišslu ķ Evrópu sem veldur mikilli losun į koldķoxķšs viš framleišsluna. Hvernig mun žetta öfgafólk tękla žetta? Kannski er bara veršmętasköpunin viš nįmuvinnsluna sem fer mest ķ taugarnar į žeim? Til aš bķta höfušiš af skömminni nefndi umhverfisrįšherra sjįvarśtveg į Ķslandi sem dęmi um umhverfissóša. Sjįvarśtvegur hefur tekist į viš loftslagsmįlin af mikilli festu undanfarin įr. Meš skilvirku stjórnkerfi fiskveiša og fjįrfestingunum ķ nżjum skipum og bśnaši hefur śtblįstur gróšurhśsalofttegunda dregist verulega saman į hvert veitt tonn, tala nś ekki um veršmęti. Enginn sjįvarśtvegur stenst samanburš viš žann Ķslenska ķ žessum efnum. Žaš kom fram nokkrum sinnum ķ umręddum Sprengisandsžętti aš žó loftslagsmįlin vęru mikilvęg žį voru rįšherra og framkvęmdastjóri Landverndar tilbśin aš setja žau ķ annaš sętiš, žegar kemur aš żtrustu kröfum žeirra um „landvernd“. Nś er žaš aušvitaš svo, aš flest sem viš gerum veldur einhverjum įhrifum į umhverfiš. Viš veršum hins vegar aš geta tekiš skynsamlega umręšu um hvort įvinningurinn sé meiri en kostnašurinn. Viš munum aldrei komast įfram meš öfgafullri og rakalausri umręšu um loftslagsmįlin. Žaš žarf aš sameina fólk ķ žeim breytingum sem viš žurfum aš gera til aš snśa žessari žróun viš. Mįlflutningur sem minnir oft į Talibana er ekki til žess fallinn, žvert į móti sundrar žaš fólki og hęgir žannig į skynsamri og lķfsnaušsynlegri žróun. Žaš tók einmitt Talibana ašeins fimm įr aš rśsta efnahag Afganistans žegar žeir voru žar sķšast viš völd. Einmitt vegna öfga, einstengishįttar og afneitun į vištekinni žekkingu ķ efnahagsmįlum.


Hįlfrar aldar sögur aš Vestan

Fyrir um 50 įrum stóšum viš Dóri Ebba vinur minn og jafnaldri upp į dag, frammi fyrir žvķ aš sękja okkur kvonfang. Viš höfšum augastaš į ungmeyjum ķ Bolungarvķk en žurftum bara aš vinna hug žeirra og sannfęra um įgęti okkar. Ekkert fékk stöšvaš okkur, snjóflóš eša aurskrišur į Óshlķšinni, enda lį mikiš undir hjį įstföngnum ungum mönnum. Eitt sinn ókum viš į Willis jeppa sem Ebbi įtti, breyttur meš hįu hśddi, sem hannašur var fyrir eyšimerkur hernaš Ķsraelsmanna. Žegar ekiš var inn į breišstręti Bolungarvķkur, sem venjulega er mannlaust og lķtil umferš, fannst okkur eins og viš žyrftum aš lįta į okkur bera. Eins og ungir menn gera žegar žeir gera hosur sķnar gręnar fyrir ungmeyjum. Dóri setti jeppann ķ fyrsta gķr į mišri breišgötunni, žeirri einu į Ķslandi, og viš fórum upp į žak į jeppanum. Žetta er algerlega ešlileg hegšun manna ķ tilhugalķfi, allavega haga fuglarnir sér svona. Žar sem viš stóšum upp į žaki jeppans og horfšum yfir svišiš meš leitandi augum aš okkar heittelskušu, kemur lögreglan ašvķfandi. Einar Žorsteinsson var žar męttur, hann skipaši okkur aš stķga nišur og hętta žessum fķflalįtum. Mašurinn hafši engan skilning į žvķ aš viš vorum aš hefja langtķma samband viš bolvķskar meyjar, enda žarf aš vanda til žess sem lengi į aš standa. Žetta vęri naušsynlegt įstarbrķm til aš nį athygli og hefši įtt aš vera yfir lög og reglu hafiš. Einar heitinn hafši hins vegar engan skilning į žessu, sennilega veriš gersneyddur rómantķk. Ég er nś rólegheitar mašur og yfirvegašur, eins og ég į kyn til. En Dóri er svo andskoti skapstór! Žegar löggan hafši drepiš į vélinni og tekiš lyklana fauk ķ minn mann og allt endaši žetta meš slagsmįlum og viš tveir ķ dżflissunni. Žar hófust miklir samningar sem endušu meš žvķ aš okkur var sleppt meš žvķ fororši aš viš kęmum aldrei aftur til Bolungarvķkur. Sį samningur var marg brotinn, enda unnum viš hjörtu ungmeyjanna, sem hefur boriš rķkulegan įvöxt ķ gegnum tķšina. Dóri flutti meira aš segja til Bolungarvķkur um tķma, og eftir žvķ sem ég best veit var žeim Einari vel til vina. Viš įttum eftir aš fara marga svašilförina um Óshlķšina, oft žannig aš hśn var nįnast ófęr vegna grjóthruns og einhverju sinni ętlaši Pimmi aš skutla okkur ef festi Willisinn sinn ofan į snjóflóši. Ekkert fékk stoppaš okkur į žį daga. Eitt sinn vorum viš Daddi bróšir aš aka į Dodsinum hans pabba, į eftir Willisinum hans Ebba śt Óshlķšina, og Dóri undir stżri. Palli skólabróšir Dadda var meš og allt ķ einu sjįum viš Willisinn fljśga śt af veginum og endasendast nišur snarbratta hlķšina. Margt fór ķ gegnum hugann žegar ég hljóp nišur brattann ķ įtt aš jeppanum. En fljólega kom ég aš einum liggjandi og lifandi, sem hafši flogiš śt um afturgluggann. Į žessum jeppum var yfirbygging śr timbri, og nešar kom ég aš žakinu žar sem hinir tveir lįgu óslasašir į žvķ. Jeppinn lį hins vegar ónżtur ofanķ fjöru og rauk śr honum. En įstir okkar ķ Bolungarvķk entust vel og lengi og kominn heilir ęttleggir śt frį ęvintżrinu. Ķ gęr kvöddum viš hins vegar eiginkonu Dóra, Įsgerši Kristjįnsdóttur sem nś er sįrlega syrgš. Glašvęrasta og jįkvęšasta manneskja sem ég hef kynnst um ęvina, blessuš sé minning hennar. En eftir stendur vinįtta okkar žriggja, mķn, Dóra og Pimma. Viš stofnušum hljómsveitina, Tigers, sem enn er til. Žaš eina sem hefur žvęlst fyrir okkur į framabrautinni er hęfileikaleysi okkar ķ tónlist, viš getum hvorki lęrt į hljóšfęri né sungiš. En eftirspurnin um aš komast ķ hljómsveitin er grķšarleg. Jómbi vinur okkar hefur sótt um įrlega en er įvallt hafnaš.

Gunni Tóta Jśl


Aušlindakafli stjórnarskrįr

Žjóšnżting aušlindar

Öšruvķsi mér įšur brį žegar fyrrverandi formašur Sjįlfstęšisflokksins og sjįvarśtvegrįšherra talar fyrir žjóšnżtingu sjįvarśtvegs į Ķslandi ķ Fréttablašinu sl. fimmtudag. Erfitt var aš sjį fyrir sér aš Žorsteinn Pįlsson talaši fyrir žjóšnżtingu og rįšstjórn, en žvķ aušveldara aš sjį formann flokks hans ķ ķ žeim sporum. Žorsteinn notar hugtökin virk og óvirk žjóšareign į aušlindum. Réttara vęri aš kalla žetta réttum nöfnum, rįšstjórn eša markašshagkerfi.

Stjórnarskrįin

Nś į aš nota stjórnarskrį lżšveldisins til aš lįta drauminn rętast um žjóšnżtingu sjįvarśtvegs og hugmyndin er žį aš śthluta kvóta tķmabundiš meš śtbošum rķkisins. Slķkt kerfi hefur veriš reynt ķ öšrum löndum meš mjög alvarlegum afleišingum og hruni ķ atvinnugreininni. Žaš žarf ekki sérfręšing til aš sjį aš meš tķmabundinni śthlutun mun enginn fjįrfesta til langs tķma, en sjįvarśtvegur er mjög fjįrfestingafrek atvinnugrein. Žeir sem bjóša ķ veišiheimildir verša žį aš hafa ašgang aš skipum og vinnslum til aš geta bošiš ķ kvótann, sem augljóslega bżšur upp į offjįrfestingu ķ greininni. Annaš er, aš slķk óvissa myndi hafa veruleg įhrif į stöšu sveitarfélaga sem eru hįš sjįvarśtveg og kęmust žeir ekki aš viš śtbošiš, og žį stęšu žau sveitarfélög eftir į vonar völ. Gegn žeim rökum hafa sósķalistarnir sagt aš ķ slķkum tilfellum verši gripiš til sértękra ašgerša af hįlfu rķkisins.

Virk/óvirk žjóšareign

En hvers vegna aš draga lķnuna viš sjįvarśtveg? Stórišjan er aušlindahįš og hefur notiš góšs af hagstęšri orku, sem fengin er śr sameiginlegum aušlindum žjóšarinnar. Er žį ekki nęsta skref aš segja viš eigendur žeirra fyrirtękja aš framvegis verši ašeins samiš viš žį ķ tķu įr og sķšan fęri fram śtboš į raforkunni? Dettur einhverjum ķ hug aš stórišja hefši byggst upp į Ķslandi ef slķk įkvęši vęru jafnvel bundin ķ stjórnarskrį. Hvaš meš bęndur, į aš veita žeim tķu įra beitingarétt į afréttum ķ senn? Annaš er sem ég hnżt um ķ grein Žorsteins er tilvitnun hans um ósvinnuna um óvirka žjóšareign, aš aflaheimildir geti erfst milli ęttliša. Ef slķkt er sett ķ stjórnarskrį aš śtgeršarmašur afhendi fyrirtękiš til rķkisins žegar hann deyr, hvers vegna aš einskorša žaš viš sjįvarśtveg; mį žį ekki setja slķkt įkvęši um t.d. stórišju og bęndur? Hvers eiga ašrir hluthafar ķ śtgerš, t.d. lķfeyrissjóšir, aš gjalda viš slķk tķmamót? Ég er žess fullviss aš svona umręša gęti hvergi įtt sér staš Noršurlöndum nema į Ķslandi. Hvergi nema hér myndu stjórnmįlamenn tala af slķku įbyrgšaleysi um eignarréttinn. Mįliš er aš grundvöllur fyrir velgengni ķslensks sjįvarśtvegs er eignarréttur į nżtingu aflaheimilda. Žess vegna erum viš heimsmeistarar ķ sjįvarśtvegi og erum undantekning žar sem greitt er aušlindagjald fyrir uppsjįvar og botnfiskveišar til rķkisins

Afkoma sjįvarśtvegs

Fyrir nokkrum įrum tók undirritašur žįtt ķ aš taka saman skżrslu um įhrif veišigjalda į fjįrfestingagetu śtgerša. Žaš var į tķmum hreinnar vinstri stjórnar sem hękkaši veišigjöld verulega og höfšu hugmyndir um aš bęta hressilega ķ. Nišurstašan var sś aš hefšu villtustu hugmyndir sósķalista nįš fram aš ganga hefši engin śtgerš fjįrfest ķ nżjum skipum, enda engin banki lįnaš žeim fyrir fjįrfestingunni. Ķ žessari śttekt var ekkert plįss fyrir tilfinningar, bara grjótharšar tölur. Undanfarin tķu įr hafa veišigjöld hękkaš mikiš og meš ólķkindum hversu vel śtgeršin hefur brugšist viš žvķ, en žaš er gert meš aukinni samžjöppun žar sem minni śtgeršir gefast upp og renna inni stórśtgeršir. Žaš eykur framlegš og hefur dugaš til aš bregšast viš hęrri veišigjöldum. Meš frekari hękkun mun žessi žróun halda įfram, sem śt af fyrir sig er žjóšhagslega hagkvęmt, en vilji menn feta žį slóš žį eiga stjórnmįlamenn aš segja žaš hreint śt. Mįliš er aš sjįvarśtvegur į Ķslandi er heilbrigš atvinnugrein sem skilar miklum veršmętum inn ķ ķslenskt samfélag. Hann skilar reyndar heldur minni hagnaši en mešaltal fyrirtękja ķ kauphöll og aršgreišslur til eiganda eru minni. Aukin skattlagning į atvinnugreinina mun ekki skila neinum veršmętum, nema eins og įšur hefur komiš fram... meš aukinni samžjöppun og stęrri fyrirtękjum. Vankunnįtta eša lżšskrum Meš žaš ķ huga vekur žaš furšu undirritašs aš ķslenskir stjórnmįlamenn séu tilbśnir til aš gera tilraun meš atvinnugreinina, žrįtt fyrir aš dęmin séu til um aš sś leiš er ófęr. Įstęšan er vonandi vankunnįtta žar sem um flókiš mįlefni er aš ręša, eša hreinlega lżšskrum og stjórnmįlamenn séu enn og aftur aš nżta sér įratuga ófręgisherferš į greinina til aš sękja sér atkvęši. Ef žaš fyrrnefnda er vandamįl hjį Višreisn skal benda žeim į aš ręša viš varaformanninn sem žekkir mįlefni aušlindanżtingar betur en nokkur annar Ķslendingur.

Gunnar Žóršarson Višskiptafręšingur


Samstarf Matķs og Utanrķkisrįšuneytisins ķ Filipseyjum

Matķs ohf tók žįtt ķ verkefni sķšsumars į Filippseyjum sem var hluti af samstarfsverkefni utanrķkisrįšuneytisins og Alžjóšabankans um aš veita ašgang aš sérfręšižekkingu Ķslendinga. Hlutverk Matķs ķ žessari ferš var aš styšja viš tillögur Alžjóšabankans um uppbyggingu į eldi ķ sjó, meš sérstaka įherslu į ręktun į žangi. 

Ręktun į žangi į Filipseyjum

20190903_170129Filippseyjar eru žrišju mestu ręktendur į žangi ķ heiminum, nęstir į eftir Kķna og Indónesķu, og rękta um 1,5 milljónir tonna į įri. Megin hluti žessarar ręktunar er notaš sem hrįefni ķ carageenens framleišslu, sem fer sķšan ķ śtflutning og mešal annars notaš til framleišslu į matvęlum. Ręktun į žangi er mikilvęg fyrir efnahag landsins og afkomu fólks, en um ein milljón manna hafa lifibrauš af atvinnugreininni. En ręktunin er frumstęš og bęndur bśa viš mikla fįtękt og óvissu. Hver fjölskylda ręktar žara į svęši sem er um hįlfur til einn hektari, og fer ręktunin ašalega fram į grunnsęvi til aš bęndur getiš athafnaš sig įn žess aš nota bįta. Žaš eru margskonar ógnir sem bęndur bśa viš, stormar geta lagt ręktunina ķ rśst og breytingar į hitastigi sjįvar eša seltustigi geta valdiš sjśkdómum sem eyšileggja uppskeruna. Bęndur hafa ekkert borš fyrir bįru, og žó aš žeir geti nįš 4-6 uppskerum į įri, žarf ekki marga bresti til aš žeir hafi ekki efni į aš kaupa nżjan bśnaš eša gręšlinga og žį er ręktunin sjįlfstopp og fjölskyldan įn lķfsvišurvęris.

Aš bjarga heiminum

Ķ skżrslu sem Alžjóšabankinn gaf śt fyrir skömmu er dregin upp mynd af žvķ mögulega sem hęgt vęri aš gera til aš auka ręktun į žangi ķ hitabeltinu, svolķtiš eins ķ fullkomnum heimi. Žar kemur fram aš fram til įrsins 2050 žarf aš auka heimsframleišslu į próteini um 50 – 70% til aš fullnęgja fęšužörf jaršarbśa. Žaš veršur varla gert meš hefšbundnum landbśnaši sem er ķ dag ein helsta uppspretta gróšurhśsaloftegunda og neikvęšra umhverfisįhrifa og hreinlega ekkert plįss til ręktunar. Mikil tękifęri liggja hins vegar ķ ręktun ķ sjó sem jafnframt hefši jįkvęš įhrif į lķfrķki jaršar. Ef ręktun į žara ykist um 14% į įri gęti framleišslan į žurrvigt oršiš 500 milljón tonn įriš 2050. Ef tekiš er til greina žęr miklu framfarir sem hafa oršiš į bśnaši til ręktunar, žekkingu og tęknilegum lausnum sem liggja fyrir, ętti žaš aš vera mögulegt. Meš hefšbundum ręktunarašferšum ręktar hver bóndi um 20 tonn af hįlfžurrkušum žara (cottonii) en meš nśtķma tękni og breyttu skiplagi gęti hann framleitt 100 til 120 tonn į įri.

Nżta kaupfélagsformiš

20190715_151048Ein hugmyndin til aš auka framleišsluna er aš stofna kaupfélög um ręktunina, meš um 100 bęndum, og til hlišar viš žaš vęri tryggšur rekstur um ręktun og framleišslu į gręšlingum. Fjįrmagn vęri śtvegaš til aš nśtķmavęša ręktunina žar sem hśn vęri fęrš į meira dżpi og bśnašurinn vęri strengdur nišur, ekki ósvipaš og viš žekkjum meš laxeldiskvķar hér į landi. Mikilvęgt er aš finna ašila sem fólkiš treystir til aš vera ķ forystu kaupfélagsins, sem greišir sķšan bęndum lįgmarkslaun allan ręktunartķmann, og sķšan aukalega fyrir hrįefni žegar žvķ er skilaš inn. Einnig mun safnast upp höfušstóll ķ kaupfélaginu sem bęndur eiga og hęgt er aš nota viš fjįrfestingar eša greiša įrlega śt arš, eša takast į viš óvęntan mótbyr viš ręktun. Kaupfélagiš fjįrfestir ķ vöruskemmu og getur žvķ stżrt framboši mišaš viš eftirspurn, en hęgt er aš geyma foržurrkašan žara ķ allt aš žrjś įr. Kaupfélagiš selur framleišsluna beint til verksmišjunnar og losnar žannig viš tvo til žrjį milliliši (kaupmenn) sem starfa ķ viršiskešjunni ķ dag.

Nżjar ašferšir viš ręktun

Meš žvķ aš fęra ręktunina į meira dżpi losna bęndur viš sveiflu ķ hita og seltustigi sem veldur sjśkdómum og er ein mesta ógnunin ķ dag. Viš fjöruboršiš getur selta og hiti breyst mikiš viš rigningar, sem geta stundum duniš į vikum saman ķ hitabeltinu. Žannig gętu žessar hugmyndir breytt miklu fyrir ķbśa svęša žar sem ręktunin fer fram, sem eru mjög fįtękir og lifa fyrir hvern dag fyrir sig ķ algeru öryggisleysi. Meš 500 milljón tonna framleišslu myndu skapast 50 milljón bein störf viš ręktun ķ hitabeltinu, sem gętu meš óbeinum störfum oršiš um 100 milljón og skilaš 500 milljöršum dollara ķ veršmętum. En žaš hangir fleira į spżtunni og žį komum viš aš umhverfisžętti žess aš rękta 500 milljón tonn af žara į įri!

Aš fęša heiminn

20190904_150445Slķk framleišsla myndi auka matarframboš heimsins um 10%. Śr žurrkušum žara mį vinna į bilinu 10-30% af próteini, og žannig myndi 500 milljón tonn skila ķ kringum 150 milljónum tonna af žörungapróteini og 15 milljón tonnum af žörungalżsi. Žörungalżsi getur innihaldiš omega 3 fitusżrur og lķkist žvķ fiskalżsi. Ef tekiš er tillit til mismunandi próteininnihaldi ķ žörungamjöli og t.d. soyjamjöli gęti framleišsla į žvķ fyrrnefnda jafnast į viš 20% af framleišslu žess sķšarnefnda og framboš af žörungalżsi yrši sjöfalt mišaš viš framboš af fiskilżsi ķ heiminum ķ dag. Ef hęgt vęri aš framleiša fiskifóšur śr afuršum žara, sem sķšan yrši notaš til fiskeldis, sem er umhverfisvęnasta próteinframleišsla sem žekkist, vęri bśiš aš leysa hluta af umhverfisvanda heimsins. En žar meš er ekki öll sagan sögš!

Grķšarleg umhverfisįhrif

Žari lifir į kolsżru og köfnunarefni. Ķ dag eru notuš um 150 milljón tonn af įburši (köfnunarefni) en ašeins helmingurinn af žvķ nżtast jurtum, en um 15 – 30% skilar sér ķ sjóinn. Žetta hefur skapaš um 250.000 km2 af daušasvęšum ķ heimshöfunum. Žangrękt gęti tekiš ķ sig um 10 milljón tonn af köfnunarefni įrlega, eša um 30% af žvķ sem viš lįtum frį okkur ķ sjóinn. Önnur mengun sem veldur miklum įhyggjum ķ sjónum er kolsżra (CO2), sem skolast meš rigningu śr mengušu andrśmsloftinu og endar ķ sjónum. Hękkandi sżrustig sjįvar er mešal stęrstu įskorunum sem mašurinn stendur frammi fyrir, sem žegar er fariš aš hafa neikvęš įhrif į lķfrķki hafsins. Meš ręktun į 500 milljón tonnum myndi žari taka ķ sig um 135 milljón tonn af kolsżru, um 3,2% af įrlegri mengun sem sjórinn tekur viš į įri.

Er žetta hęgt?

20190908_143407Allt hljómar žetta eins og ęvintżri og sumir myndu segja aš vęri of gott til aš vera satt! Enn er ekki bśiš aš žróa hagkvęmar afuršir śr žara til aš nota sem fóšur. En til žess aš virkja hugvit og frumkraft žarf aš sżna fram į framboš ķ framtķšinni. Trśi menn ekki į frambošiš veršur ekki til sį hvati sem til žarf aš žróa veršmętar afuršir śr žessu gręnmeti hafsins. Žannig veršur vęnt framboš og eftirspurn aš fara saman hönd ķ hönd. Matķs hefur žegar komiš aš tugum rannsókna į nżtingu žörunga og mikill įhugi er mešal erlendra rannsóknarašila į mįlinu. Efna- og plastframleišendur hafa sżnt žvķ įhuga aš nota hluta af žangi til framleišslu sinnar. En hvaš žarf til aš koma svona hugmyndum į rekspöl? Tęknilega verša engar óyfirstķganlegar hindranir, sem hugvit og frumkvęši geta ekki leyst. Allt mun žetta snśast um mannlega žįttinn, aš koma į breytingum og endurskapa nśverandi menningu. Breytt hugafar og virkja bęndur til aš vinna undir skipulagi, bęta žekkingu og mannauš.

Gunnar Žóršarson, višskiptafręšingur.


Indónesķa

20190710_195138Ég veriš aš vinna ķ höfušborg Indónesķu, Jakarta, undanfariš ķ rśmlega tveggja vikna vinnuferš fyrir Alžjóšabankann. Žaš er alltaf jafn gaman aš vakna snemma og grķpa „Moggann“ (The Jakarta News) undan herbergisdyrunum į hótelinu, arka ķ frįbęran morgun verš og lesa um įstandiš hér ķ landi. Reyndar er įstandiš nokkuš gott undir styrkri stjórn Jokowi, sem nżlega fékk endurnżjaš umboš kjósenda sem forseti landsins. Kosningabarįttunni er nżlega lokiš meš hans sigri eftir nokkuš hat-römm įtök. Žaš sem vekur athygli gestsins viš lestur bęjarblašsins er hversu margt er skylt žvķ sem gengur į ķ pólķtķk annarstašar ķ heiminum. Eins og vķša um heim eru įtökin ekki lengur um hęgri og vinstri, sósķalisma eša aušhyggju og hlutverk rķkisins; heldur er hśn hér um fjölmenningu eša öfgafulla mśslimska hugmyndafręši. Žaš er ljóst aš mörgum er létt yfir sigri Jakowi, talsmanni žess fyrrnefnda og mikill óhugnašur meirihlutans hér ķ landi yfir žvķ sem minnihlutinn berst fyrir. Sem betur fer eru litlar lķkur į aš Indónesķa verši ķslamskt rķki eins og Sįdi Arabķa eša Ķran. Hér rķkir nokkuš frjįlslyndi og lżšręši viršist standa traustum fótum. En um žetta er tekist ķ pólķtķkinni. Ķ Bandarķkjunum er sį flokkur sem ég hefši tališ mig ašhyllast, Repśblikanaflokkinn vera į skrķtnum staš, žar sem hann stendur fyrir einangrun ķ heimsvišskiptum meš haftastefnu ķ forgrunni. Flokkur sem hingaš til hefur stašiš fyrir višskiptafrelsi, og veriš forysturķki ķ lżšręšisvęšingu ķ heiminum. Ķ Bretlandi berst Ķhaldsflokkurinn fyrir svipušum markmišum, žvert į allt sem hann hefur stašiš fyrir frį upphafi. Žessir tveir flokkar eru meš elstu stjórnmįlaflokkur sem til eru ķ dag. Į Ķslandi er svipaša sögu aš segja žar sem fólk sem mašur taldi samherja sķna og tryšu fyrst og fremst į frelsi einstaklingsins, borgarleg réttindi, réttarrķkiš og frjįls višskipti, berjast meš hnśum og hnefum gegn višskiptafrelsi. Viršast ekki skilja muninn į einstaklingsfrelsi og „frelsi rķkisins“ til aš įkveša alla hluti. Frjįlsasta rķki veraldar ķ dag, Noršur Kórea, hefur ekki undirgengist yfir žjóšlegt vald og er žannig frjįlst, en einstaklingarnir eru hins vegar kśgaši žannig žyngra er en tįrum taki. Žessir žjóšernissinnar viršast vera į móti frjįlsum višskiptum og markašhagkerfi, sem er žó okkur borgurunum svo mikils virši og er reyndar grunnur aš lķfsgęšum okkar. En Indónesķa fer vel meš mig og hér er gott aš vera. Gott fólk og góšur matur.


Borgaralegur réttur

Žaš er svo mikilvęgt aš gęta aš borgaralegum réttindum og dómstólar noti ekki hefnigirni viš dóma sķna heldur styšjist viš lög. Žessi hrunmįl į Ķslandi er okkur sem žjóš til vansa.  


mbl.is Allir sżknašir ķ CLN-mįli
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Grein ķ BB 23. maķ 2019

Loftslagsbreytingar af mannavöldum

Mešalhiti į jöršinni hefur hękkaš um 0,85 °sķšan 1880 sem vķsindamenn tengja viš aukningu į CO2 ķ andrśmsloftinu, frį 278 ppm (1750) upp ķ 412 ppm ķ dag. Žaš er engin spurning aš hlżnun jaršar af mannavöldum er stęrsta įskorun sem jaršarbśar hafa stašiš frammi fyrir. Verkefniš er yfiržyrmandi og mikilvęgt aš žjóšir heims taki sig saman um lausn mįlsins og geri sér grein fyrir aš um hnattręnan vanda er aš ręša.

Undirritašur lķtur į sig sem umhverfissinna en oftar en ekki getur hann alls ekki samsamaš sér žeim sem mest hafa sig ķ frammi um žessi mįl, og viršast oftar en ekki lįta rįšast af ofstęki og pólitķskum rétttrśnaši. En vilji Ķslendingar hafa įhrif į heimsvķsu og mark sé į žeim takandi žurfa žeir aš vera til fyrirmyndar, en samstaša hér innanlands er alger forsenda žess. Notast viš hlutlęgt mat en enn byggja į tilfinningum einum eša lįta stjórnmįlaskošun afvegaleiša umręšuna.     

Aukning į losun gróšurhśsalofttegunda skrifast aš mestu leyti į bęttan efnahag fjölmennra rķkja ķ Asķu, s.s. ķ Kķna og Indlandi. Žar eru minni kröfur geršar um śtblįstur farartękja og orkuvera en t.d. ķ Evrópu, en skiljanlegt aš erfitt sé aš sannfęra žessar žjóšir um aš draga śr hagvexti til aš bjarga heiminum. Aukning į lķfsgęšum ķ žessum löndum skżrir aukningu į orkužörf og matvęlaframleišslu, fjölgun farartękja og eyšingu skóga ķ heiminum. Losun gróšurhśsalofttegunda er hnattręnt vandamįl og tekur ekkert tillit til landamęra.

„Umhverfissinnar“ višast ekki sjį skóginn fyrir trjįm ķ barįttu sinni og staš žess aš skapa sįtt mešal almennings um aš bęta umgengni um umhverfiš berjast žeir hiklaust gegn jįkvęšri žróun sem dregur śr losun į gróšurhśsalofttegundum ķ heiminum. Tökum dęmi!

Žessi hįvęri fįmenni hópur hefur markvisst barist gegn stórišju į Ķslandi, žó ljóst megi vera aš mikilvęgasta framlag Ķslendinga ķ loftslagsmįlum er einmitt stórišja sem nżtir umhverfisvęna orku. Įlver į Ķslandi mengar brot į viš įlver ķ Kķna sem notar brśnkol sem orkugjafa. Ef viš lokušum öllum įlverum į Ķslandi myndi žaš ekki hafa nokkur įhrif į heimsmarkašinn, žar sem frambošiš yrši aukiš frį kķnverskum įlverum en stórauka losun gróšurhśsalofttegunda. Einnig žarf aš hafa ķ huga žegar rętt er um įl aš sį mįlmur er, fyrir utan framleišsluna sjįlfa, mjög umhverfisvęnn žar sem hann léttir farartęki og einnig er ódżrt og umhverfisvęnt aš endurnżta hann.

Mikiš er talaš um mengun af völdum kķsilvera og barist gegn framleišslu žeirra į Ķslandi. Kķsill er notašur viš framleišslu į sólarrafhlöšum žannig aš taka žarf žaš inn ķ myndina žegar talaš er um losunina viš framleišsluna, aš hann er forsenda žess aš nżta umhverfisvęna orku.

„Umhverfissinnar“ berjast meš hnśum og hnefum gegn umhverfisvęnum virkjunum į Ķslandi žó einmitt žaš sé okkar framlag til aš draga śr losun gróšurhśsaloftegunda į heimsvķsu. Žeir berjast einnig gegn lagningu flutningslķna sem veldur mikilli sóun ķ Ķslenska raforkukerfinu. Meš aukningu į brįšun jökla, vegna gróšurhśsalofttegunda, eykst afl virkjana en ekki er hęgt aš nżta žessa orku žar sem flutningkerfiš hefur ekki undan.

„Umhverfissinnar“ berjast gegn laxeldi į Ķslandi. Laxeldi er umhverfisvęnasta próteinframleišsla sem til er og samkvęmt śttekt FAIRR (https://www.fairr.org/index/) eru fjögur laxeldisfyrirtęki af fimm próteinframleišslu meš lęgstu umhverfisįhęttu į heimsvķsu, og reyndar sex mešal žeirra öruggustu af 11 fyrirtękjunum ķ heiminum. Ķ öllum samanburši viš hefšbundinn landbśnaš skorar eldi mjög hįtt sem umhverfisvęn framleišsla. Hvalaafuršir skora vel sem umhverfisvęnasta kjötframleišsla sem til er, en „umhverfissinnar“ berjast gegn žeim af miklu offorsi. Žeir berjast gegn notkun įburšar sem er forsenda žess aš hęgt sé aš fęša nķu milljarša jaršarbśa. Ef öll framleišsla yrši „vistvęn“ dygši ekki aš höggva alla skóga jaršar fyrir ręktarland og sótspor stóraukast viš landbśnaš, žar sem framleišni mynd dragast verulega saman. Žessi barįtta gegn umhverfisvęnni framleišslu matvęla hefur veriš einstaklega óvęgin og tilgangurinn helgar mešališ og ekki skirrst viš aš halda fram stašleysum og ósannindum. Žessi barįtta gegn umhverfisvernd er drifin įfram af aušmönnum sem leggja til umtalsverša fjįrmuni til įróšurs og afvegaleiša almenning ķ mįlinu.

Į sama tķma talar enginn um fķlinn ķ stofunni en hefšbundinn landbśnašur (kjöt- og mjólkurframleišsla) stendur undir 11% próteinžörf heimsins og notar til žess 83% af ręktarlandi. Enn er veriš aš höggva skóga ķ stórum stķl til aš auka framleišslu į kjöti og mjólk. Į Ķslandi hafa bęndur grafiš skurši sen jafngilda vegalengdinni ķ kringum hnöttinn, til aš žurrka upp mżrar. „Umhverfissinnar“ lįta sig žaš ķ léttu rśmi liggja, enda telur žaš ekki meš ķ „bókhaldinu“, en um er aš ręša mesta skašvaldinum hér į landi viš losun gróšurhśsalofttegunda. Framleišsla į kindakjöti losar um 40 kg af CO2 viš framleišslu į hverju kķló af kjöti. Ef Ķslendingar myndu stilla framleišslu į kindakjöti viš eftirspurn į heimamarkaši vęri hęgt aš minnka framleišslu um 4.000 tonn af kjöti, sem minnkar losun um 160 žśsund tonn af CO2. Žį er ótalin sótsporin viš aš flytja kjötiš, nišurgreitt af rķkinu, į fjarlęga markaši. Landbśnašur losar um 24% af öllum gróšurhśsalofttegundum ķ heiminum en samgöngur um 14% žannig aš augljóst er hver sökudólgurinn er.

Žaš er einmitt ķ samgöngum sem Ķslendingar geta veriš góš fyrirmynd ķ umhverfismįlum. Sjįvarśtvegur hefur stašiš sig mjög vel og dregiš hefur stórkostlega śr sótspori viš veišar og vinnslu. Mestu munar skipulag og stjórnun meš kvótakerfi sem hefur aukiš veiši mišaš viš sókn. Fiskveišiflotinn er einnig mun umhverfisvęnni ķ dag og meš žróun į hönnun skipa, bęttum vélbśnaši og jafnvel orkuskiptum um borš og ķ vinnslunni hefur Grettistaki veriš lyft. Rafbķlavęšing er mikiš ķ umręšunni en ekki er allt sem sżnist ķ žeim efnum, en sótspor viš framleišslu į rafhlöšum er umtalsverš og dregur verulega śr jįkvęšum įhrifum orkuskipta. Bķlar eru einungis aš losa um 4% af heildarlosun ķ heiminum žannig žaš eitt og sér leysir ekki mįlin.

Žaš er alltaf stutt ķ viljann til skattheimtu hjį „umhverfissinnum“ žegar kemur aš barįttu viš losun gróšurhśsalofttegunda. Umhverfisskattar į almenning eru um fimm milljaršar į įri og krafan um frekari skatta, sérstakleg į fyrirtęki er hįvęr. Ef Ķslendingar skattleggja įlverin frį sér meš umhverfissköttum aukum viš einfaldlega mengun ķ heiminum. Ef skattar eru ekki settir til aš liška fyrir orkuskiptum, eru žeir ekki umhverfisvęnir og ganga einfaldlega śt į aš auka tekjur rķkissjóšs.  Kolefnisgjald į flug dregur ekki śr sótspori en eykur bara kostnaš almennings. Enginn möguleiki er fyrir flugfélög aš skipta yfir ķ umhverfisvęnni orku. Varla vilja Ķslendingar nota kolefnisskatt til aš draga śr feršalögum almennt séš? Viš bśun į stjįlbżlli eyju og žurfum žvķ meira en ašrir į flugi aš halda.

Ef Ķslendingar vilja hafa įhrif į heimsvķsu og vera til fyrirmyndar er nęr aš tryggja stušning almennings. Mikilvęgt er aš nota hlutlęgt mat į losun gróšurhśsaloftegunda og almennt aš gera sér grein fyrir žvķ aš vandamįliš er hnattręnt. Umręšan žarf aš byggja į hlutlęgum sannleika en ekki huglęgum eša pólitķskum rétttrśnaši. Huglęgur sannleikur dugir vel ķ trśarbrögšum en er ekki nothęfur ķ umręšu um umhverfismįl og virkja almenning til aš draga śr mengun og hnattręnni hlżnun.

Gunnar Žóršarson

Višskiptafręšingur


Vinnsla, flutningur og markašssetning eldisfisks frį Ķslandi

Rįšstefnan „Strandbśnašur“ veršur haldinn į Grand Hótel Reykjavķk dagana 21 – 22 mars n.k. Strandbśnašur vķsar til „landbśnašur“ og er vettvangur ašila sem tengjast eldi og ręktun ķ sjó og vatni. Į rįšstefnunni eru erindi og kynningar į öllu žvķ helsta sem er aš gerast ķ žessari grein og reynt aš varpa ljósi į žróun til framtķšar.

Ein mįlstofa rįšstefnunnar heitir „Vinnsla, flutningur og markašsetning eldisfisks“ žar sem stašan er tekin og tękifęri metin. Nįnast allur lax er fluttur śt slęgšur/ferskur žar sem hann er fullunninn į smįsölu- eša veitingahśsamarkaš. En hvar liggja tękifęri Ķslendinga ķ aš hįmarka veršmętasköpun ķ fiskeldi? Getur eldisgreinin tileinkaš sér įrangur bolfiskvinnslunnar ķ framleišslu og sölu į ferskum flakastykkjum, sem aukiš hafa veršmętasköpun į hvķtfiski umtalsvert? Meš nżjustu tękni og žekkingu hefur ķslenskri fiskvinnslu tekist aš framleiša vöru samkvęmt ķtrustu kröfum neytanda, sem er tilbśinn til aš greiša hęrra verš fyrir vikiš.

Ef allt fellur Vestfirsku eldi til nęstu įrin, mį gera rįš fyrir a.m.k. 50 žśsund tonna framleišslu į įri, sem myndu skila nęrri 50 milljarša framleišsluveršmętum ķ žjóšarbśiš. Ekki er raunhęft aš ętla sér fullvinnslu į öllu žvķ magni en hluti žess gęti veriš unninn į neytandamarkaš ķ framtķšinni. En įskoranir fyrir slķkri framleišslu eru margar og żmislegt er hugmyndinni mótdręgt; žó tvęr hindranir séu helstar, hį vinnulaun og miklar vegalendir į markaš.

Ķ dag er töluveršur hluti af eldisfiski fluttur til Póllands, žar sem hann er fullunninn į neytandamarkaš ķ Evrópu. Undirritašur hefur įtt tękifęri til aš heimsękja verksmišjuna Milarex ķ Slupsk ķ Póllandi žar sem ferskur fiskur er fluttur frį Ķslandi, Noregi og Fęreyjum meš skipum og trukkum. Fiskurinn er flakašur, snyrtur og sķšan unninn ķ neytandapakkningar, ferskur, reyktur eša frosinn, og skipta vörunśmer hundrušum. Matķs ķ samstarfi viš Skagann 3X og Arctic Fish hefur flutt regnbogasilung ķ gįmum til žessarar verksmišju žar sem gerš var tilraun meš aš ofurkęla fiskinn og senda hann ķslausan meš hitastżršum gįmum sjóleišina. Žrįtt fyrir aš flutningur tęki įtta til tķu daga, var fiskurinn enn af miklum gęšum og hafši nęgjanlegan lķftķma til aš vera unninn og seldur ferskur į neytandamarkaš um alla Evrópu. Slupsk ķ Póllandi er vel stašsett til aš dreifa vöru landleišina į Evrópumarkaš į einum til tveimur dögum.

Vinnslan sem um ręšir er öll hin glęsilegasta, meš 500 starfsmönnum og hreinlęti og gęšastjórnun meš žvķ besta sem žekkist ķ heiminum. Žaš er įleitin spurning hvernig ķslensk fyrirtęki gętu keppt viš slķka vinnslu ķ framleišslu og dreifingu į smįsölumarkaš Evrópu? Vinnslan er įgętlega tękjum bśin, meš mjög hęft starfsfólk, į launum sem eru langt aš baki žvķ sem gerist hérlendis.

Flutningsmöguleikar skipta mįli fyrir śtflutning į laxi; héšan eru sjóflutningar stundašir frį mörgum höfnum į Ķslandi, til hafna ķ Bretlandi og meginlandi Evrópu. En mestu skiptir žó žéttrišiš net flugsamgangna, sem teygšu sig til um 100 borga vķtt og breitt um heiminn žegar best lét ķ ķslenskri feršažjónustu, en heldur hefur dregiš śr framboši viš samdrįtt ķ fjölda erlendra feršamanna. Flugfrakt er dżr og skilur eftir sig umtalsvert kolefnisspor, en meš nżrri tękni, ofurkęlingu, er hęgt aš minnka žaš nokkuš. Bęši laxaslįturhśs landsins nota ofurkęlingarbśnaš frį Skaginn 3X sem lįgmarkar notkun į ķs viš flutning į fjarlęga markaši.

Skipaflutningar eru mun ódżrari en flugfrakt įsamt žvķ aš minka sótspor framleišslunnar. En sjóflutningar taka tķma į fjarlęga markaši sem minnkar lķftķma į ferskri vöru fyrir kaupandann. Žį skiptir mįli hvort hęgt er aš vinna laxinn strax eftir slįtrun og  jafnvel fyrir daušastiršnun. Ódżrara er aš flytja flakašan fisk į markaš og losna žannig viš dżran flutning meš flugi į beinum og haus. Hingaš til hefur žurft aš geyma laxinn ķ um fjóra sólahringa įšur en hęgt er aš draga beinagaršinn śr flakinu, en beinin losna ekki fyrr śr vöšvanum. Ef nśtķmatękni eins og vatnsskuršur vęri notašur viš aš skera beinin śr vęri hęgt aš lengja geymslužol ferskra afurša um žann tķma. Annaš tękifęri sem žaš gefur,  er aš hęgt er aš hluta flakiš nišur eftir żtrustu kröfum markašarins, eins og gert er viš hvķtfisk ķ dag, og framleiša žar meš algjörlega nżjar vörur į markaš; markaš sem gęti greitt hęrra verš og žannig aukiš veršmętasköpun vinnslunnar. Vatnskuršartęknin er lķka forsenda žess aš lįgmarka framleišslukostnaš og skapa samkeppnisforskot gagnvart lįglauna svęšum.

Nż tękni viš vinnslu žar sem tölvustżršir žjarkar koma ķ staš mannshandar eru einmitt forsenda slķks samkeppnisforskots. Ljóst er aš fiskvinnsla vęri aš miklu leyti farin śr landi ef ekki vęri fyrir nżjustu tękni viš framleišslu ķ dag. Fram undan eru tķmar tękniframfara meš hraša sem menn hafa ekki séš fyrr. Mikilvęgt er aš Ķslendingar tileinki sér nżjustu tękni til aš višhalda samkeppnisforskoti og undirbśi starfmenn til aš takast į viš nżjar įskoranir og auknar kröfur ķ framtķšinni. Žannig verša til betri störf og betur borguš ķ samkeppni viš lįglaunasvęši.

Ef til vill munu Ķslendingar geta bošiš upp į nżjar vörur śr ferskum laxi ķ framtķšinni, laxi sem er upprunninn śr hreinum en köldum sjó. Framleišslu sem veršur sérsnišin aš żtrustu žörfum višskiptavinarins, meš dreifingu vķša um heim. Vöru sem hefur jafnvel lengra geymslužol en samkeppnisašilinn getur lofaš og žannig keppt į kröfuhöršustu mörkušum heimsins. Ķslendingar eiga kost į aš nį samkeppnisforskoti meš hugviti, tękni og mannauši sķnum.

Gunnar Žóršarson, Matķs


Umhverfis- og öryggismįl ķ sjókvķaeldi

Rįšstefnan „Strandbśnašur“ veršur haldin į Grand Hótel Reykjavķk dagana 21 – 22 mars n.k. Strandbśnašur vķsar til „landbśnašur“ og er vettvangur ašila sem tengjast eldi og ręktun ķ sjó og vatni. Į rįšstefnunni eru erindi og kynningar į öllu žvķ helsta sem er aš gerast ķ žessari grein og reynt aš varpa ljósi į žróun til framtķšar.

Į mįlstofunni “Umhverfis- og öryggismįl ķ sjókvķaeldi“ veršur fjallaš um umhverfisógnanir sjókvķaeldis, bęši gagnvart nįttśrinni og rekstrinum. Vestfiršir bjóša upp į marga kosti frį nįttśrunnar hendi til strandeldis, hreinn sjór, djśpir og vel varšir firšir įsamt innvišum og mannauši til aš stunda sjókvķaeldi. En ógnir Dumbshafsins eru miklar hvaš varšar vešurfar auk žess eru umhverfisógnir eins og erfšablöndun viš villta laxastofna ķ ķslenskum įm.

Hętta į erfšablöndun vegna sleppinga śr sjókvķum hefur fengiš einna mesta athygli og hafa veiširétthafar laxveišiįa barist haršri barįttu gegn leifum til laxeldi ķ sjókvķum į Ķslandi. Žrįtt fyrir fyrr sįtt um aš draga lķnu žar sem eldiš er eingöngu leyft į Vestfjöršum, Eyjarfirši og Austfjöršum, hefur sįttin ekki haldiš meš auknum óbilgjörnum kröfum veiširétthafa. Aš sjįlfsögšu eru slysasleppingar alvarlegt mįl en meš mótvęgisašgeršum mį lįgmarka įhrif žeirra į nįttśruna. Huga žarf aš hegšun eldisfisks og spurning hvort hann er raunveruleg ógn ķ nįttśrinni.

Ķslensk vešrįtta skapar mikla įhęttu en ekki žarf aš fara langt aftur ķ tķmann til aš sjį vešurfar sem myndi skapa mikla įhęttu viš laxeldi. Um og eftir mišja sķšustu öld hafa komiš kuldakaflar žar sem hitastig og vindur hafa skapaš ašstęšur sem eru mjög hęttulegar fyrir lax ķ sjókvķum. Žessu fylgdi jafnframt lagnašar- og rekķs sem geta valdiš miklu tjóni į sjókvķum. Fariš veršur yfir žessi mįl į rįšstefnunni og reynt aš meta įhęttur og hugsanleg višbrögš til framtķšar.

Sjórinn er kaldari viš Ķsland en ķ helstu samkeppnislöndum okkar, sem hefur bęši kosti og galla. Kostir eru aš gęši Ķslensks lax žykir framśrskarandi og laxalśsin į erfišra uppdrįttar ķ kaldari sjó. Lįgur sjįvarhiti veldur hęgari vexti og hętt viš aš žaš hafi įhrif į nęringaržörf og fóšurnżtingu. Hęgt er aš bregšast viš žvķ meš śtsetningastęrš seiša og meš žróun į fóšurgeršar og fóšrunar.

Ašstęšur į Ķslandi eru góšar hvaš varšar skjól į fjöršum en ašstęšur viš t.d. Fęreyjum eru erfišari hvaš žetta varšar, enda ölduhęš viš eyjarnar langt um meiri en bśast mį viš eldisašstęšur hérlendis. Engu aš sķšur er mikilvęgt aš bśnašarstašall, stašarśttektir og festingar standist żtrustu kröfur, bęši hvaš varšar įhęttu į sleppingum og eins efnahagslegu tjóni af slķku. Į rįšstefnunni veršur kynning į žessum mįlum og hvernig eftirliti og višbrögšum er stjórnaš.

Žaš sem skiptir mestu mįli ķ öllu žessu er aš hagsmunir nįttśrinnar og rekstrarašila fara algerlega saman. Rekstur sjókvķa er ómögulegur ef svęši eru ekki hvķld į milli eldis til aš koma ķ veg fyrir mengun og sjśkdóma og eins getur enginn rekstrarašili bśiš viš aš missa lax śr kvķum. Velferš fisksins fer saman viš afkomu rekstursins.

En žaš veršur įskorun framtķšar aš takast į viš umhverfisskilyrši viš Dumbshaf, nżta kostina en bregšast viš ógninni sem žvķ fylgir. Takist žaš mį bśast viš miklum tekjum af sjókvķaeldi, landsmönnum til hagsmuna meš auknum śtflutningi og veršmętasköpun. Fyrir svęši eins og Vestfirši skiptir sjókvķaeldi grķšarlega miklu mįli til aš byggja upp efnahag og byggšafestu til framtķšar.   

 

Gunnar Žóršarson, Matķs


Tölvan segir nei (The computer says no)

Žaš var athyglisvert vištal viš Dr. Ian Kerr ķ Kastljósi 26. febrśar s.l. Dr.Kerr er einn fremsti vķsindamašur hvaš varšar gervigreind og notkun vélmenna ķ heiminum ķ dag. Hann var aš velta fyrir sér lagalegum, félagslegum og sišferšislegum spurningum hvaš varšar notkun tölva og vélmenna til aš taka viš mörgum žeim verkefnum sem menn hafa séš um hingaš til, og žį ógn sem gęti stafaš af žvķ ef bśnašurinn fer aš taka eigin įkvaršanir. Kerr nefndi drįpsvélar sem dęmi, en Sameinušu žjóširnar fjalla um žessar mundir um aš bann į notkun žeirra ķ hernaši. Ķ sjįlfu sér gęti veriš gott aš nota tilfinningalausa vél ķ staš žess aš hętta mannslķfum ķ įtökum, sem er reyndar žegar gert. Hęgt vęri aš forrita vélina į besta hįtt, en meš gervigreind mun vélin lęra og bęta viš sig žekkingu sem nżtist henni til aš žjóna manninum betur ķ framtķšinni. Sama mį segja um vélmenni ķ heilbrigšiskerfinu žar sem žau geta lęrt aš greina sjśkdóma og framkvęma ašgeršir sem mašurinn ręšur ekki viš. Žaš geta veriš stórkostleg tękifęri ķ aš nżta vélar sem lęra til aš framkvęma hluti sem mašurinn ręšur ekki viš og mikiš framfaraskref fyrir mannkyniš. En žaš fylgir böggul skammrifi! Žaš mį ekki taka mennskuna śt śr dęminu og lįta vélar taka įkvaršanir um lķf og dauša! Vél sem lęrir gęti komist aš žeirri nišurstöšu aš hśn viti betur en forritiš segir og įkvešiš nż višmiš um ašgeršir. Vélmenni mega alls ekki taka af skariš og mikilvęgt aš įkvöršunin sé tekin af mönnum! Sem dęmi var prófaš aš nota tölvur sem dómara ķ Kķna, en nišurstašan varš hörmuleg žar sem žęr skortir algerlega tilfinningar. Nś er žaš ekki svo aš allar mennskar įkvaršanir séu góšar, nema sķšur sé. Viš höfum endalaus dęmi um mannvonsku, hatur og ofbeldi sem rekja mį til mannlegra hvata. Engu aš sķšur verša įkvaršanir fortakslaust aš vera mennskar į įbyrgši manneskju en ekki vélar! Mannskepnan hefur notaš trśarbrögš til aš leišbeina sér viš įkvaršanir frį upphafi vega. Mikilvęgi kristinnar trśar er grķšarlegt fyrir mannkyniš og engin tilviljun aš lżšręši og mannréttindi eru aš jafnaši betur tryggš ķ kristnum löndum en öšrum. Jesś Kristur var sennilega merkasti heimspekingur sem uppi hefur veriš og hefur haft meiri įhrif en nokkur annar į ķbśa jaršarinnar. Žašan höfum viš einmitt okkar gildismat; hvaš er rétt og rangt, ljótt og fallegt, vont og gott sem dęmi. Mikilvęgasta framlag hans var aš kynna til sögunnar guš Nżja testamentisins sem var umburšarlyndur og kenndi fylgjendum sķnum m.a. umburšarlyndi og aš fyrirgefa. Fyrirgefning er einmitt partur af mennskunni. Fyrirgefning og umburšarlyndi eru systkini! Įstęšan fyrir žvķ aš gyšingar višurkenndu Jesś ekki sem Messķas var einmitt vegna žess aš žeim hugnašist ekki žessi umburšarlyndi fyrirgefandi guš, og viltu halda ķ strķšsóšan guš Gamla testamentisins, enda létu žeir žyrma óbótamanninum Barabbas, og létu krossfesta Jesś. Sjįlfur hef ég žurft aš bišjast fyrirgefningar, sem er ekki žaš sama og afsökun en rétt er aš hafa ķ huga aš; ā€Å¾Mašur fyrirgefur ekki öšrum, af žvķ aš žeir eigi skiliš fyrirgefninguna, heldur vegna žess aš mašur į žaš skiliš aš öšlast friš“ Stórmenni eins og Ghandi og Mandela skildu hvaš fyrirgefningin var mikilvęg. Ķ staš žess aš gjalda lķkum lķkt fyrirgįfu žeir misgjöršarmönnum sķnum, til žess aš nį įrangri fyrir žjóš sķna. Žaš hefši margt oršiš öšruvķsi ķ Rwanda og fyrrum Jśgóslavķu ef leištogar žeirra landa hefšu haft žį mennsku sem žessir miklu menn höfšu. Viš getum litiš okkur nęr! Ofbeldiš og hatriš sem fylgdi hruninu tók śt yfir allan žjófabįlk. Aušvitaš įtti aš refsa mönnum fyrir lagabrot, en dómsstólar mega aldrei byggja dóma į hefnigirni eša undir žrżstingi frį dómstóli götunnar. Dómar eiga aš byggja į lögum en vera mennskir. Viš sįum žetta lķka ķ svoköllušu Klaustursmįli žar sem almenningur fór śr lķmingunum og leiš mjög illa vegna gengdarlauss haturs į fólki sem hafši ekki brotiš annaš af sér en röfla į krį hver viš annan. Ķ rauninni hefši enginn skaši oršiš ef óprśttinn ašili hefši ekki tekiš upp einkasamtal og komiš žvķ til fjölmišla. Žaš veit guš aš ég hef lįtiš śt śr mér żmislegt ķ góšra vina hópi sem ég kęri mig ekki um aš verši birt almenningi en ég hef aušmżktina til aš višurkenna žaš. Ef til vill erum viš Ķslendingar į rangri vegferš aš draga śr kristinfręšikennslu og bošskap Jesś Krists. Ég vil reyndar halda žjóškirkjunni utan viš žessa umręšu, en mikilvęgi bošskapar hans og gildismats kristinnar trśar į fullt erindi viš Ķslendinga. Hvaš sem hęgt er aš segja um kirkjuna sem slķka hefur žessi bošskapur kennt okkur aš meta hvaš er gott og vont, fallegt og ljótt og rétt og rangt. Žegar Kažólska kirkjan er afhjśpuš af ógnarverkum sķnum, er engin vafi į aš žaš sem prestarnir ašhöfšust var rangt og ljótt. Slķku er ekki alltaf fariš innan annara trśarbragša žar sem višurkenning į hręšilegum athöfnum liggur fyrir. Viš megum ekki lįta tilfinningalausar vélar taka įkvaršanir og betra aš fólk geri žaš samviskusamlega meš kristnu gildismati. Ekki sķst žegar žęr snśast um lķf og dauša. Gunnar Žóršarson, višskiptafręšingur


Lżšskrum

Benedikt Jóhannsson skrifar grein ķ Morgunblašiš 20. nóvember s.l. žar sem hann fjallar um lżšskrum. Nś ber ég mikla viršingu fyrir Benedikt og er honum sammįla ķ einu og öllu sem fram kemur ķ pistlinum. Svo vitnaš sé ķ fyrrverandi fjįrmįlarįšherra žį lżsir hann lżšskrumaranum ķ grein sinni meš eftirfarandi hętti:

  • Hann finnur sér óvin
  • Vekur ótta
  • Skeytir ekki um sannleikann
  • Sakar andstęšinginn um drottinsvik

Einnig aš lżšskrumarinn kunni ekki aš skammast sķn og bišjist aldrei afsökunar og rįšist į žį sem eru honum ósammįla.

Žetta eru orš ķ tķma töluš hjį Benedikt Jóhannessyni, fįtt sem fer meira ķ taugarnar į undirritušum en lżšskrum ķ ķslenskum stjórnmįlum. Tökum dęmi um efni sem er höfundi er hugleikiš:

Ķslenskur sjįvarśtvegur spilar ķ meistaradeild greinarinnar į heimsvķsu og hefur trónaš į toppnum um įrarašir. Žaš veitir honum einstakt samkeppnisforskot og gefur greininni möguleika į aš skila mikilli veršmętsköpun fyrir ķslenskt efnahagslķf.

Sjįvarśtvegur hefur ekki alltaf gengiš svona vel og fram į nķunda įratug sķšustu aldar einkenndist ķslensk efnahagslķf af gengisfellingum til aš leysa vanda śtflutningsgreina (sjįvarśtvegsins), žar sem vandanum var velt yfir į almenning meš launalękkunum (gengisfellingum). Almenningur žurfti aš bera žann bagga meš lakari lķfskjörum žar sem launahękkanir brunnu upp į bįli veršbólgu og lķfeyrissjóšir gufušu upp. En hvernig sneru Ķslendingar žessar óheillažróun viš žar sem landframleišsla frį įrinu 1980 į mann fór śr 3,9 milljónum króna į nśvirši ķ 7,7 milljónum króna? Grundvöllur žessa įrangurs voru breytingar ķ sjįvarśtvegi žar sem eftirtalin atriši skiptu mestu mįli:

Śtfęrsla landhelginnar var ein af meginstošum įrangurs. Enginn möguleiki var aš breyta vörn ķ sókn įn yfirrįša Ķslendinga yfir aušlindinni. En žaš dugši ekki til žar sem óskynsamir stjórnmįlamenn stóšu fyrir skuttogaravęšingu žar togara var komiš fyrir ķ hverjum firši og vķk. Svo var komiš ķ upphafi nķunda įratugarins aš śtgeršin var enn og aftur komin aš fótum fram, sóknargeta flotans (meš 100 skuttogurum) var tvöföld žaš sem fiskistofnar gįtu gefiš af sér. Hvaš var žį til rįša? Reynt var aš draga śr veišum meš sóknarkerfi sem dregur ekki śr sóknargetu en skapar lélega nżtingu skipakostsins žar sem kapp viš veišar ręšur frekar en forsjį.

Stjórnvöld settu žvķ į kvótakerfi og skilabošin til śtgeršar voru; Žiš fįiš ašgang aš aušlindinni mišaš viš veišar sķšustu fjögurra įra, en žiš takiš sįrsaukann viš aš skera nišur flotann og auka framleišni. Meš kvótakerfinu hefur öryggi sjómanna aukist mikiš, enda sókn ķ vondum vešrum dregist mikiš saman. Til aš bęta kerfiš enn frekar var framsal į veišiheimildum sett ķ lög ķ upphafi tķunda įratugarins. Žį fyrst fóru hjólin aš snśast til hins betra og vęnkašist nś hagur Strympu, sem var undirstaša žess aš nį tökum į hagkerfinu og stöšugleika krónunnar. Ekki hefši veriš hęgt aš koma Žjóšarsįttinni į įn žess aš śtflutningsgreinar stęšu keikar ķ žeim slag til aš nį nišur óšaveršbólgu.

Fleiri atriši skiptu sköpun ķ velgengninni og ber žar fyrst aš nefna aš rįšamenn įkvįšu aš leggja tillögur vķsindamanna Hafró (veiširįšgjöf) sem grunn aš sókn ķ fiskistofna. Veiširegla var sett į mikilvęgustu stofna og sį kaleikur tekinn frį stjórnmįlamönnum aš įkveša sókn, en ešli žeirra var aš halda öllum įnęgšum meš meiri veiši. Stjórnmįlamenn geta nś ekki įkvešiš sókn ķ fiskistofna frekar en aš įkveša stżrivexti!

En žaš var fleira sem mįli skipti eins og stofnun samkeppnissjóša, AVS og Rannķs, sem hafa veriš bakhjarlar rannsóknar og žróunar ķ ķslenskum sjįvarśtveg og gert hann žann tęknivęddasta ķ heimi og stušlaš aš aukinni veršmętasköpun. Meš samvinnu śtgeršar, fiskvinnslu, rannsóknarstofnana og hįskólasamfélagsins hefur nįšst ótrślegur įrangur ķ bęttum gęšum sjįvarfangs og gert mögulegt aš žróa vöru į heimsmęlikvarša śr ķslensku hrįefni. Mikil įhersla er lögš į nżtingu aukaafurša og skapa veršmęti śr aukaafuršum sem įšur var hent. Śtflutningur į ferskum fiski vęri ekki mögulegur įn mikillar žekkingar, en sś vara hefur tvöfaldaš veršmęti žorsks undanfarin įr. Grundvöllur fyrir žeirri framleišslu eru mikil gęši og ekki sķšur afhendingaröryggi, sem kallar į öguš vinnubrögš og mikla žekkingu. Engin leiš vęri t.d. aš afhenda žį vöru allt įriš um kring įn kvótakerfis, en afhendingaröryggi er grundvöllur į markaši. Noršmenn t.d. taka meginžorra žorskveiši sinnar ķ mars og aprķl, en veiša lķtiš restina af įrinu. Norskur sjįvarśtvegur er aušlindadrifinn į mešan ķslenskur sjįvarśtvegur er hins vegar markašsdrifinn. Viš förum til višskiptavinarins og spyrjum hvaš hann vill og fetum okkur svo nišur viršiskešjuna, alla leiš til veiša, til aš tryggja rétta vöru. Allt žetta hefur gert žaš aš ķslenskur sjįvarśtvegur er heimsmeistari og skilar ótrślegri veršmętasköpun  fyrir samfélagiš. Žaš var žvķ ekki śr takti aš stjórnvöld hafi 2002 sett veišigjald į greinina. Rökin voru žessi; viš settum leikreglur sem hafa nżst sjįvarśtvegi svo vel aš rķkiš vill fį hlut af umfram hagnaši til aš greiša kostnaš rķkisins af greininni (Hafró, Fiskstofa o.fl.)

En hvaš kemur žetta lżšskrumi viš? Ķ gegnum tķšina hafa margir barist gegn žessari jįkvęšu žróun, meš odd og eggi. Nś vęri hęgt aš kenna fįfręši um og margir hafi ekki vitaš betur. Žaš mį fyrirgefa slķkt, en žaš gengur ekki upp fyrir fólk sem situr į Alžingi og notar ręšustól žar til aš halda fram rökleysu og jafnvel notaš uppnefni og nķš um sjįvarśtveg og žį sem žar starfa. Heilu stjórnmįlaflokkarnir hafa veriš stofnašir til aš kynda undir óįnęgju almennings viš žessa jįkvęšu žróun. Nś veršur mašur aš trśa žvķ aš fólk sem kosiš er į žing og tjįi sig um um žessa mikilvęgustu atvinnugrein landsmanna, setji sig inn ķ mįlin og viti hvaš žaš er aš tala um! Nema aš žetta sé allt saman lżšskrum, žeir finni sér óvin sem er kvótagreifinn, veki ótta um aš hann sé aš ręna almenning sameiginlegri aušlind og hafa fjįrmuni af žjóšinni. Lżšskrumarinn hugar aldrei um sannleikann og sakar žį śtgeršarmanninn um drottinsvik.

Ég treysti Benedikt Jóhannessyni vel en hann hefur hins vegar ekki tjįš sig mikiš um sjįvarśtveg, hans yfirburšaržekking liggur annarsstašar. Žaš sama veršur ekki sagt um nśverandi formann Višreisnar sem hefur mešal annars gengt stöšu sjįvarśtvegsrįšherra. Hśn hikar ekki viš aš halda fram stašleysum um atvinnugreinina, og talar žar örugglega žvert į žaš sem hśn veit. Žaš žarf ekki mikinn hagfręšing til aš sjį aš uppboš į aflaheimildum gengur aldrei upp. Lķtiš mįl er aš kynna sér žaš og lķta til reynslu žeirra žjóša sem hafa reynt žį helstefnu. Undirritašur er frjįlshyggjumašur en gerir sér grein fyrir aš fullkomlega frjįls markašur gengur ekki alltaf upp (t.a.m. harmar almennings), Sem sjįvarśtvegsrįšherra hafši nśverandi formašur Višreisnar ķ hótunum, um aš hękka enn frekar veišigjöld, viš fyrirtęki sem stóš ķ hagręšingu į sķnum rekstri. Hśn hefur ķtrekaš talaš nišur sjįvarśtveginn og žį sem žar starfa og lķtur į veišigjöld sem tekjustofn fyrir rķkissjóš. Hvort greinin standi undir žvķ og višhaldi samkeppnisforskoti sķnu viršist engu mįli skipta.

Višreisn var stofnuš af fólki meš borgaraleg sjónarmiš til aš sękja um ašild aš ESB. Sjįlfstęšisflokkurinn hrakti marga frjįlslynda kjósendur žangaš inn, sem trśa į markašshagkerfi og frjįls višskipti milli ašila og landa. Eftir heimskreppuna ķ lok sķšasta įratugs var ljóst aš slķk umręša įtti ekki upp į pallboršiš hjį kjósendum. Hvaš var žį til rįša fyrir Višreisn? Sękja į gamlar slóšir og hręša žjóšina meš grżlunni um kvótagreifana?

Žaš er ašeins eitt nafn til yfir slķkt; lżšskrum. 


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Gunnar Þórðarson

Höfundur

Gunnar Þórðarson
Gunnar Þórðarson

Viðskiptafræðingur með meistarapróf í alþjóðaviðskiptum.  Fordómalaus frelsisunnandi og heimshornaflakkari. Hefur búið í Rússlandi, Kanada, Mexíkó, Sri Lanka og Uganda en aldrei fór ég suður. 

Maķ 2024
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Nżjustu myndir

  • Ísl fáninn
  • IMG_6866
  • IMG_6817
  • Gefa mótor
  • gefa money

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (27.5.): 1
  • Sl. sólarhring: 1
  • Sl. viku: 27
  • Frį upphafi: 284064

Annaš

  • Innlit ķ dag: 1
  • Innlit sl. viku: 27
  • Gestir ķ dag: 1
  • IP-tölur ķ dag: 1

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband