Miskilningur hjį Magnśsi Orra

Magnśs orri tekur vitlaustan pól ķ hęšina hvaš varšar stušning viš Samfylkinguna! Ef mįlin eru skošuš meš norręnum augum sést aš Ķsland sker sig śr hvaš varšar stušning viš jafnašarmenn og įhrif jafnašarmanna flokka į landsstjórn. Hver skyldi nś vera helsti munurinn į Žessum flokkum į hinum noršurlöndunum og į Ķslandi? Žaš er fjandskapur ķslenskra jafnašarmanna śt ķ atvinnulķfiš og skilningleysi į veršmętasköpun. Ķslenski kratar viršast ekki skilja mikilvęgi žess aš skapa veršmęti til aš hęgt sé aš byggja upp öfluga samfélgsžjónustu. Žeir erša žvķ aš gera žaš upp viš sig hvort žeir vilja vera kommar eša kratar.


mbl.is „Viš eigum aš stofna nżja hreyfingu“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Tilurš kvótakerfis į Ķslandi (Fiskifréttir Aprķl 2016)

Jaršvegur kerfisins

Upphaf kvótakerfis viš stjórn fiskveiša į Ķslandsmišum mį rekja til umręšunnar viš śtkomu hinnar svoköllušu ,,svörtu skżrslu" Hafrannsóknarstofnunar įriš 1975. Žar sagši aš śtlit vęri fyrir verulegan viškomubrest ef ekki yrši gripiš til naušsynlegra rįšstafana. Ķ framhaldi var ,,skrapdagakerfinu" komiš į įriš 1977. Žar mįtti hlutfall žorsks hjį togurum ekki fara upp fyrir įkvešiš hlutfall af afla tiltekna daga į įri.

Aš öšru leyti voru veišar frjįlsar og žrįtt fyrir tillögu Hafró um 275 žśsund tonn žetta įr var veišin 340 žśsund tonn. Sóknaržungi jókst stórum og nįši žorskveišin hįmarki įriš 1981 žegar veidd voru tęp 470 žśsund tonn. Žrįtt fyrir žessa miklu veiši fór afkoma śtgeršar stöšugt versandi. Į annaš hundraš skuttogarar bęttust viš flotann į žessu tķmabili sem hluti af stefnu stjórnvalda ķ atvinnu- og byggšamįlum.

Upphafiš

Augljóst var aš frjįls ašgangur aš aušlindinni skilaši ekki žeim markmišum sem stjórnvöld settu sér viš nżtingu hennar. Žannig benti Jakob Jakobsson fiskifręšingur t.d. į grķšarlega sóun viš sķldveišar įriš 1979, žar sem 170 skip veiddu 35 žśsund tonna įrsafla. Tķundi hluti žess flota hefši stašiš undir veišunum.

Austfiršingar hreyfšu fyrst viš hugmyndum um kvótakerfi į Fiskižingi įriš 1978. Žeim var illa tekiš af śtvegsmönnum, sérstaklega Vestfiršingum, sem töldu frjįlsar veišar sér ķ hag vegna nįlęgšar viš fiskimišin. Austfiršingar reyndu į nż įriš eftir en allt fór į sama veg. Į Fiskižingi 1981 mįtti hins vegar greina vaxandi įhuga į kvótasetningu į žorski. Umręšan var oršin upplżstari og menn geršu sér grein fyrir aš stjórnlaus veiši į endurnżjanlegri aušlind ógnaši jafnt fiskistofnum sem afkomu śtgeršarinnar.

Kvótakerfi veršur aš lögum

Fram aš žessum tķma hafši svokölluš millifęrsluleiš veriš farin ķ stjórnun sjįvarśtvegs. Flókiš sjóšakerfi var notaš sem tęki til aš taka fjįrmuni af heildinni og fęra öšrum. Heildarfjįrmunir voru teknir frį žjóšinni meš launalękkun ķ gegnum gengisfellingar. En til aš gera langa sögu stutta fór svo aš męlt var fyrir frumvarpi um kvóta ķ desember 1983 og žaš varš aš lögum įriš 1984.

Kvótakerfiš var samžykkt til eins įrs ķ senn žar til 1988 žegar žaš var fest ķ sessi. Til aš milda m.a.Vestfiršinga var jafnframt gefin kostur į sóknarkerfi, sem žó gekk sér til hśšar enda żtti žaš undir sóknaržunga og dró śr hagkvęmni og sérstaklega aflagęšum. Veišarnar gengu śt į aš veiša sem mest į sem stystum tķma żtti undir menningu sem kallaši magn umfram gęši.

Fljótlega kom ķ ljós aš įn framsalsréttar į aflaheimildum vęri takmarkašur įvinningur af kvótakerfinu. Framsal var lögfest 1988. Ljóst var aš naušsynlegt var aš fękka skipum og draga śr sóknaržunga til aš auka aršsemi veiša og įn framsalsheimilda vęri žaš borin von.

Stjórnmįlaflokkar voru klofnir ķ afstöšu sinni til mįlsins en margir įlitsgjafar voru atkvęšamiklir ķ umręšunni. Ķ henni kristöllušust meginstraumar ķ hugmyndum um kvótakerfi; hvort rķkiš ętti aš śtdeila fiskveišiheimildum eša hvort nżtingarréttur yrši fęršur til śtgeršarinnar og hśn lįtin bera įbyrgš į eigin afkomu. Sś leiš sem farin var - aš nota reiknireglur til aš skipta aflaheimildum nišur į skip - var žvķ ķ anda einkaframtaks ķ staš rķkisafskipta.

Lķtil sįtt um kvótakerfi ķ upphafi

Žaš er nokkuš ljóst aš kvótanum var žröngvaš upp į śtvegsmenn į sķnum tķma žar sem frjįls veiši įn afskipta rķkisins hugnašist žeim betur. Sś ašferš aš fęra nżtingarréttinn til śtgerša, byggšan į aflareynslu, getur varla talist vafasöm ašgerš. Ķ ljósi fjįrhagsstöšu śtgeršarinnar į žessum tķma var ekki var borš fyrir bįru til aš greiša hįar upphęšir fyrir aflaheimildir til rķkisins. Einnig veršur aš lķta til žess aš aflakvóti var einskis virši į žessum tķma enda tapiš botnlaust hjį śtgeršinni og kvótasetningin žvķ forsenda aršsemi.

Skošun

Žaš sem ritaš er hér aš framan er ekki skošun höfundar heldur söguleg upprifjun og um hana žarf ekki aš deila. Žaš er hinsvegar skošun hans aš byggt į stašreyndum eru margar mżtur ķ umręšunni sem ekki standast.

  • Gjafakvótinn var aldrei til žar sem aflaheimildir voru veršlausar į sķnum tķma. Veišigjöld eru hinsvegar rétt leiš til aš sękja umframhagnaš, ef hann er fyrir hendi.
  • Žaš var hįrrétt įkvöršun aš fęra śtgeršinni veiširéttinn og lįta žį sķšan bera įbyrgš į eigin rekstri. Žjóšin var uppgefin į sķfeldum gengisfellingum og óšaveršbólgu til aš bjarga śtgeršinni.
  • Žessi įkvöršun var einmitt tekin til aš koma atvinnugreininni inn ķ samkeppnisrekstur ķ anda markašshagfręši og er undirstaša velgegni greinarinnar ķ dag.
  • Ekki er meš nokkru móti hęgt aš sjį fyrir sér aš rķkisafskiptaleišin hefši skilaš įrangri. Rķkiš hefši įfram boriš įbyrgš į afkomunni og śtilokaš aš stjórnmįlamenn hefšu getaš minkaš flotann og dregiš śr sóknaržunga, sem var grundvöllur višsnśnings ķ rekstri greinarinnar.
  • Engin leiš var aš stżra žvķ ferli įn žess aš žaš kostaši breytingar į landslagi ķ ķslenskum sjįvarśtveg!

Gunnar Žóršarson, višskiptafręšingur

 


Viršiskešja Fiskframleišslu


Stašsetning ķ viršiskešju
Eitt žaš mikilvęgasta ķ heimsvišskiptum er aš stašsetja sig ķ viršiskešjunni. Kķnverjar hafa fundiš fyrir žvķ, aš žrįtt fyrir efnahagslega velgengni sem er einsstök ķ sögunni, hafa žeir aš sumu leyti nįš įkvešnum endamörkum ķ hagvexti og lķfskjarasókn. Kķna hefur veriš framleišsluhagkerfi heimsins meš mikinn fjölda starfsmanna og skilaš ótrślegum afköstum og góšri framleišni. Žar hefur įtt sér staš einir mestu lżšfręšilegu flutningar sögunnar, žar sem fįtękir sveitamenn hafa bętt hag sinn meš flutningi ķ borgir til aš vinna ķ verksmišjum. Undanfariš hafa vinnulaun hękkaš um 10% į įri en žvķ hefur veriš mętt meš aukinni tęknivęšingu og žar meš framleišni.
En takmörk žeirra eru bundin viš stašsetningu ķ viršiskešjunni žar sem žeir sjį nįnast eingöngu um framleišslužįttinn, en hönnun og sala eru meira og minna ķ höndum erlendra ašila. Žaš eru einmitt hönnun og sala įsamt fjįrfestingu ķ vörumerkjum sem skila mestum veršmętum. Reikna mį meš aš framleišsla į t.d. farsķma kosti um 10—15% af smįsöluverši og vinnulaunin eru e.t.v. um 10% af žvķ. Ekki žarf flókna stęršfręši til aš sjį hversu stór hlutur veršmętasköpunar į sér staš utan Kķna.
Ķslenskur fiskur
Śtflutningur į ferskum flakastykkjum hefur skilaš miklum veršmętum fyrir Ķslendinga undanfarin įr. Žannig hafa framleišendur stašsett sig į markaši og bošiš upp į vöru sem t.d. Kķnverjar geta ekki afhent, en žeir hafa veriš mjög fyrirferšamiklir į markaši meš frosinn fisk. Gera mį rįš fyrir aš innlend framlegš sé um 50% af smįsöluverši ķ Evrópu; hrįefni, vinnsla og flutningur, en erlendis leggst til dreifing og smįsala. Ķ rauninni hafa Ķslendingar stašiš sig frįbęrlega į žessum mörkušum og mikil sóknarfęri eru enn meš vöružróun og bęttum gęšum. Meš aukinni tękni, nżjum ašferšum og bęttri žekkingu getur ķslenskur sjįvarśtvegur sótt frekar fram į žessum markaši og aukiš enn frekar veršmętasköpun greinarinnar, žjóšinni til heilla.
Hvar liggja sóknarfęrin
Bylting į sér staš ķ nišurskurši į flökum meš nżrri ķslenskri tękni. Tölvubśnašur stżrir vatnskurši sem getur hlutaš flakiš nišur ķ fyrirfram įkvešnar stęršir og lögun sem hentar markašinum. Žrįtt fyrir aš žrengt hafi aš į breskum markaši hafa ašrir opnast t.d. ķ Frakklandi og nś sķšast ķ Bandarķkjunum. Ķ Bretlandi hefur bakslag oršiš vegna samkeppni frį norskum fiski, sem fluttur er inn frosinn/hausašur, žķddur upp og flakašur og seldur sem kęld vara (chilled product). Neytandinn gerir sér žį hugmynd śt frį nafninu aš um ferskan fisk sé aš ręša, en markašurinn tekur ferskan fram yfir frosinn.
Meš bęttri žekkingu og framleišslustżringu hefur opnast möguleiki į aš flytja ferskan fisk śt meš skipagįmum ķ staš flugs. Slķkt sparar į annaš hundraš krónur į kķlóiš ķ kostnaš sem er töluverš upphęš mišaš viš umfangiš, en um 33 žśsund tonn voru flutt śt įriš 2014, og var um tęplega helmingur žess fluttur meš skipagįmum.
Flugiš mun žó įfram skipta miklu mįli žar sem styttri flutningstķmi eykur lķftķma vöru, og eins opnar žaš fjarlęga markaši. Meš endurnżjun flugflota Icelandair munu möguleikar į Amerķkumarkaši aukast mikiš og hugsanlega veršur hęgt aš bjóša upp į ferskan ķslenskan fisk ķ Asķu ķ framtķšinni.
Meš auknu laxeldi munu möguleikar ķslendinga meš žétt flutningskerfi skipa og flugvéla bjóša upp į mikil sóknarfęri. Meš nżrri tękni ofurkęlingar veršur hęgt aš bjóša upp į mikil gęši į ferskum laxi į mörkušum ķ framtķšinni, og opna fyrir möguleika į Amarķkumarkaš. Opnist möguleiki į flugi til Asķu mun ofurkęling bjóša upp į einstakt tękifęri žar sem ekki žarf aš flytja ķs meš laxinum, sem sparar bęši mikla fjįrmuni og lękkar sótspor flutninga umtalsvert.
Markašstarf og vörumerki
Tękifęri framķšar mun ekki sķst rįšast af markašstarfi ķslensks sjįvarśtvegs, žar sem byggt veršur upp vörumerki fyrir ferskan ķslenskan fisk. Markašstarf snżst ekki um aš hringja ķ heildsala til aš selja žeim fisk, heldur aš koma žeim upplżsingum į framfęri viš almenning aš ķslenskur fiskur sé einstakur og auki virši neytanda, žó svo hann sé dżrari en samkeppnisvaran.
Žar komum viš einmitt aš stašsetningu ķ viršiskešju žar sem viš veršum ekki bara framleišendur į fiski; heldur žróum viš nżjungar, framleišum einstaka vöru og seljum undir vörumerki. Žaš er kominn tķmi til aš Ķslenskur sjįvarśtvegur verši spennandi starfsvettvangur fyrir ungt velmenntaš hugmyndarķkt fólk. Allt of mikil įhersla hefur veriš aušlindaumręšu ķ Ķslenskum sjįvarśtveg og tķmabęrt aš sinna markašsmįlum betur. Mikil tękifęri felast ķ žvķ fyrir ķslenska žjóš.


Slegist viš vindmillur

Umręša meš ólķkindum
Umręšan um veišigjöld er oftar en ekki meš ólķkindum. Andstęšingar atvinnugreinarinnar hafa ķtrekaš haldiš žvķ fram ķ žjóšfélagsumręšunni aš ekki sé hęgt aš halda śti velferšakerfi vegna žess aš nśverandi rķkisstjórn hafi svo gott sem fellt nišur veišigjöldin (žau eru nś um 10 milljaršar į įri), enda borgi śtgeršin engan veginn sanngjarnt gjald fyrir afnotin. Formenn Vinstri Gręnna og Samfylkingarinnar tilheyra žessum hópi og ekki annaš aš skilja en žau muni vilja halda įfram vegferš sķšustu rķkistjórnar ķ sjįvarśtvegsmįlum. En hvaš eru sanngjörn veišigjöld og hvernig į aš finna žau śt? Žeir sem hęst tala um gjafakvóta og hękkun veišigjalda hafa aldrei śtskżrt hvernig atvinnugreinin į aš lifa žęr villtu hugmyndir sem sķšasta rķkisstjórn lagši til! Įkvöršun veišigjalda er alvarlegt mįl og naušsynlegt aš skoša afleišingar žeirra į alla sem mįliš varša, žjóšarbśiš, sjįvarbyggšir, stafsfólk og atvinnugreinina. Įbyrgšalausar upphrópanir til aš nį eyrum vęntanlegra kjósenda eru ķ besta falli lżšskrum.
Góš framleišni sjįvarśtvegs
Góš afkoma sjįvarśtvegsfyrirtękja gefur ekki tilefni til aš hękka veišigjöld. Veršmętasköpun og framleišni ķ greininni er ein af forsendum lķfskjara žjóšarinnar og hefur įhrif į kaupmįtt ķ samfélaginu. Ķslenskur sjįvarśtvegur er sś grein į Ķslandi sem skilar bestri framleišni og framundan gętu veriš miklir framfaratķmar, meš sterkum fiskistofnum og nżrri tękni og žekkingu, til aš sękja enn frekar fram į žvķ sviši. Ef ašrar atvinnugreinar, og hiš opinbera, gętu fylgt ķ fótspor sjįvarśtvegs vęri lķtiš mįl aš auka almennan kaupmįtt ķ samfélaginu.
Rekstrarašilar śtgerša bśa viš mikla óvissu žegar kemur aš veišum og veršmętasköpun, og eru hįš vešurfari og įstandi veišistofna. Til višbótar kemur pólitķsk óvissa en žar hefur įlagning veišigjalda vegiš einna žyngst. Rétt er aš taka žvķ fram aš śtgeršin greišir skatta og ašrar skyldur til višbótar viš veišigjöld.
Feigšarflan vinstri manna
Ef veišigjöld hefšu oršiš eins og fyrri rķkistjórn lagši upp meš, stęši śtgerš į Ķslandi ekki undir sér. Hugmyndin var aš rķkiš tęki til sķn 69,5% af vergum hagnaši, en reyndar hefši sjįvarśtvegur ekki žurft aš greiša tekjuskatt žar sem veišigjöld tękju af allan hagnaš. Viš žęr ašstęšur myndi enginn fjįrfesta ķ greininni žar sem fyrirfram vęri ljóst aš hlutfé myndi hverfa ķ taprekstri og enginn banki myndi lįna til sjįvarśtvegs. Eru stjórnmįlamenn tilbśnir aš ganga svo langt til aš sękja jašarfylgi ķ pólitķk?
Annaš sem bent hefur veriš į sem afleišing veišigjalda er samžjöppun ķ śtgerš žar sem smęrri og veikari fyrirtęki gefast upp og žau stęrri, sem rįša yfir stórum hluta viršiskešjunnar, taka žau yfir. Žetta kann aš vera hiš besta mįl til aš bęta veršmętasköpun og framleišni en stjórnmįlamenn verša aš gera rįš fyrir afleišingum žessa og įhrifin į margar sjįvarbyggšir landsins. Ķ dag standa stęrstu og smęstu śtgeršir landsins vel en skuldir margra millistórra eru meiri en reksturinn stendur undir. Žęr skuldir eru aš mestu tilkomnar viš kaup į aflaheimildum, eru semsagt vegna nżlišunar ķ greininni!
Rekur sig allt į annars horn
Andstęšingar atvinnugreinarinnar tala eins og rķkisvaldiš eigi aš stilla veišigjöld žannig af aš ef vel gangi taki veišigjöldin hagnašinn til rķkisins, og vęntanlega skrśfa nišur ķ žeim žegar haršnar į dalnum; svona skammta śr hnefa. Hvernig ķ ósköpunum į aš stilla žaš af og hverjir eiga aš taka žęr įkvaršanir? Ef góšur hagnašur viš veišar og vinnslu markķls undanfarin įr hefši įtt aš renna aš miklu leyti til rķkisins, eins og įšur var lagt upp meš, hvernig įtti žį aš slaka į žegar žessi hagnašur dregst verulega saman? Eša er meiningin aš žetta verši allt stillt af ķ rįšuneytinu og žeir sem best standa sig verša ofurskattlagšir og hinum sem verr standa bętt aš upp? Svona nż tegund af millifęrslukerfi? Žegar menn eygja nż tękifęri vegna nżrra markaša eša tękni žį hękki tollheimtumennirnir veišigjaldiš til aš keisarinn fįi sitt?
Ef undirritašur ętti aušlindina einn og fengi ašila til aš nżta hana fyrir sig, myndi hann aldrei setja svo hįtt nżtingargjald aš žeir gętu ekki rekiš fyrirtęki sķn meš góšu móti til langs tķma. Ofurskattlagning ķ skamman tķma vęri ekki hagsmunir leigusala. Er trślegt aš sósķalķskt kerfi skapi nęgilega hvatningu fyrir fyrirtęki og mannauš til aš vera į tįnum og hįmarka veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg? Stemmingin ķ umręšinni er eins og mįliš sé aš sigra óvininn (sjįvarśtveginn) og minnir oft óneitanlega į Don Quijote og slagsmįlin viš vindmyllurnar.
Gunnar Žóršarson višskiptafręšingur


Auka framleišni į Ķslandi

Žetta er einmitt žaš sem allt snżst um. Sérhagsmunahópar draga verulega śr framleišni į Ķslandi og draga śr ešlilegri samkeppni. Aušvelt er aš benda į greinar eins og landbśnaš og leigubķlstjóra ķ žvķ sambandi.

Žaš er komin tķmi til aš fólk įtti sig į žvķ aš launahękkanir umfram framleišni ganga ekki upp og munu alltaf, eins og hingaš til, hękka veršlag. Žaš žarf aš mynda žjóšarsįtt um einmitt žetta. Framleišni į Ķslandi er langt aš baki žeim žjóšum sem viš viljum bera okkur saman viš. Žaš vęri traustvekjandi hjį nśverandi stjórnvöldum aš hętta žessari hagsmunagęslu og taka til ķ reglugeršarruglinu til aš bęta samkeppni og framleišni. Byrjum į žvķ stęrsta sem er landbśnašur, en hann kostar skattgreišendur 15 miljarša beint į įri, en ķ raun miklu meira. Heldur bęndum ķ įnauš fįtęktar og skilar okkur lélegri og dżrri vöru.

Leigubķlstjórar eru annaš rugl. Žaš žarf ekki löggildingu til aš auka neytandavernd,frekar en hjį bakara eša ljósmyndara. Allir geta ķ dag aflaš sér upplżsinga um hvašeinaš og žarf ekki rķkisvaldiš til aš passa okkur!


mbl.is „Hękkar verš en eykur ekki gęši“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Sjįvarśtvegur ķ kröppum dansi

Višskiptažvinganir Vesturveldanna
Žaš er ef til vill aš bera ķ bakkafullan lękinn aš ręša um innflutningsbann Rśssa į matvęli frį Ķslandi, en um slķka hagsmuni žjóšarinnar er aš ręša og mörgum spurningum ósvaraš um tilurš og vegferš žessa mįls. Aš vel athugušu mįli settu Vesturveldin višskiptažvinganir į Rśssa sem ekki var ętlaš aš beinast gegn almenningi né fyrirtękjum, heldur valdaklķkunni ķ Moskvu. Žessar ašgeršir voru vel śthugsašar og fyrir hefur legiš mat į višbrögšum Rśssa, sem brugšust viš meš banni į innflutningi matvęla frį žeim löndum sem stóšu aš žvingunarašgeršum. Ķ upphafi var Ķsland ekki į bannlista Rśssa, sem vakti reyndar nokkra undrun į sķnum tķma.
Innflutningsbann į Ķslenskar matvörur
Mikilvęgasta hlutverk rķkisvaldsins er aš gęta öryggi žjóšarinnar og žaš veršur ekki gert hvaš Ķsland varšar nema meš vestręnni samvinnu sem hefur veriš hornsteinn utanrķkisstefnu Ķslands frį stofnun lżšveldisins. Hinsvegar vekur ašgeršarleysi ķslenskrar utanrķkisžjónustu ķ öllu žessu mįli undrun, svo ekki sé dżpra ķ įrinni tekiš. Var ekki skošaš hvaša afleišingar mešreišin gęti kostaš Ķslenskt samfélag, žar sem Rśssland er eitt mikilvęgasta śtflutningsrķki landsins? Mišaš viš grķšarlega hagsmuni sjįvarśtvegs į mörkušum ķ Rśssalandi var ekki talin įstęša til aš ręša mįlin viš vinažjóšir okkar og finna leiš til aš komast hjį tjóni upp į tugi milljarša króna vegna tapašra markaša? Eins rękilega og žaš kom fram fyrir rśmu įri sķšan aš menn voru undrandi yfir aš Ķsland vęri ekki į bannlista Rśssa, var žį ekki įstęša til aš bregšast viš og skoša allar leišir til aš koma ķ veg fyrir lokun markaša ķ Rśsslandi? Svįfu menn algjörlega į veršinum og rįku rįšalausir aš feigšarósi į slķkri ögurstundu?
Hlutverk rķkisvaldsins
Hér hefur veriš minnst į mikilvęgasta hlutverk rķkisvaldsins en žaš į einnig aš halda upp lögum og reglum ķ samfélaginu. Žvķ ber m.a. aš tryggja sjįvarśtvegi starfsskilyrši meš almennum reglum til aš tryggja žjóšinni hįmarks afraksturs fiskveišiaušlindarinnar. Slķkt er gert meš žvķ aš tryggja sjįlfbęrni veiša og reyna aš hįmarka veršmętasköpun, m.a. meš kvótakerfinu. Stjórnmįlamenn hafa reyndar oftar en ekki viljaš ganga lengra og oftar en ekki tekiš įkvaršanir sem ganga gegn žessum grundvallar forsendum. Alls kyns afslįttur frį samkeppnisreglum er gefinn til aš auka „sįtt“ ķ sjįvarśtveg, en slķkt er alltaf į kostnaš veršmętasköpunar og bitnar žannig į lķfskjörum žjóšarinnar. Ķ sķšustu rķkisstjórn vildu menn setja reglur um hvernig ętti aš vinna uppsjįvarfisk, žar sem stjórnvöld treystu ekki greininni til aš taka įkvöršun um hagkvęmustu vinnslu. Settar eru reglur notkun veišarfęra, stęrš skipa, vélarstęrš o.s.f. žar sem stjórnmįlamenn telja sig betur komna til aš taka įkvaršanir um hver eigi aš veiša, hvaš, hvar og hvernig. Žetta er kallaš rįšstjórn!
En stjórnvöld eiga einmitt aš skapa greininni starfskilyrši og žar skiptir utanrķkisžjónustan miklu mįli ķ aš tryggja markašsašgengi fyrir ķslenskan sjįvarśtveg. Ķ žessu mįli hefur hśn fengiš falleinkunn og hefšu hausar veriš lįtnir fjśka fyrir minni mistök en hér hafa įtt sér staš.
Utanrķkisrįšherra
Nokkrum dögum įšur en Rśssar settu Ķsland į bannlistann fullyrti utanrķkisrįšherra ķ fjölmišlum aš ekkert vęri aš gerast ķ žessum mįlum og menn bišu bara įtekta, og var frekar į honum aš skilja aš allt vęri ķ stakasta lagi. Getur veriš aš įri eftir aš Rśssar setja innflutningsbann į matvęlum frį Vesturlöndum, žar sem öllum til undrunar aš Ķsland var ekki meš, aš utanrķkisrįšuneytiš hafi ekkert veriš aš ašhafast og lįtiš sleggju rįša kasti?
Žegar ljóst var aš Ķsland var komiš į žennan lista og stórtjón blasti viš er ešlilegt aš hagsmunaašilar bregšist viš og gagnrżni beinist aš rįšherranum. Ķ staš žess aš bregšast viš og upplżsa žį um mįlatilbśnaš, žį er śtgeršarmönnum hótaš aš svipta žį ašgengi aš aušlindinni! Žaš var skošun rįšherrans aš śtvegsmenn sem ekki geršu sér grein fyrir mikilvęgi vestręnnar samvinnu vęru ekki nógu įbyrgšarfullir til aš nżta fiskveišiaušlindina!
Žaš er semsagt ķ hans valdi aš įkveša hverjir fį aš veiša og ef žeir haga sér ekki vel veršur kvótinn tekinn af žeim? Skilningsleysi žeirra į stefnu stjórnvalda geri žį óįbyrga og óhęfa til aš nżta fiskveišišiaušlindina! Andstęšingar markašsbśskapar rķša ekki viš einteyming žegar žeir hafa jafn öflugan stušningsmann ķ hagsmunagęslu sinni gegn ķslenskum sjįvarśtveg.


Laun ķ fiskvinnslu

Dreifing hagnašar
Umręšan um sjįvarśtveginn heldur į og veršur sķst mįlefnalegri en įšur. Nś er veriš aš „gefa“ makrķlkvóta og gleymist alveg aš veišigjöld eru lögš į allar veišar atvinnumanna ķ sjįvarśtveg. Erfitt er aš ķmynda sér tvöfalt kerfi žar sem rķkiš annarsvegar leigir kvótann og leggur sķšan veišigjöld į veišarnar, fyrir utan skattgreišslur af hagnaši. Rétt er aš hafa ķ huga aš veišigjöld eru lögš į til aš sneiša ofan af umframhagnaši, en eru ekki beinlķnis til aš auka tekjur rķkisins. Žaš eru aušvitaš mjög góš tķšindi aš svo vel gangi ķ ķslenskri śtgerš aš rķkiš telji naušsynlegt aš dreifa ofurhagnaši ķ sjįvarśtveg.
Hvaš er ofurhagnašur?
Til aš śtskżra betur ofurhagnaš er rétt aš lķta til olķulinda ķ mišausturlöndum žar sem kostnašur viš aš sękja olķuna er innan viš fimm dollarar į fatiš, en er selt į 80 til 90 dollara. Žaš hefur oftar en ekki veriš žrautin žyngri aš dreifa slķkum ofurhagnaši til almennings į sem bestan hįtt. Ef um ofurhagnaš er aš ręša hjį śtgeršinni, vinstri stjórnin lagši aušlindaskatt į vinnsluna lķka, žį er spurningin hversu langt mį ganga ķ aš fleyta ofan af įn žess aš skaša rekstrarhęfi og samkeppnisstöšu ķslensks sjįvarśtvegs. Aš gjaldtakan verši žjóšhagslega hagkvęm og snśist ekki um ķmyndaš réttlęti og umręša og įkvaršanir séu įbyrgar og byggšar į rökum frekar en pólitķk eša tilfinningum.
Ķslenskur sjįvarśtvegur ķ sókn
Ķslenskur sjįvarśtvegur er einstakur ķ heiminum hvaš varšar framleišni og veršmętasköpun. Žaš mį lesa m.a. ķ McKinsey skżrslunni sem gefin var śt fyrir nokkrum įrum. Žar kemur fram aš helsta vandamįl ķslensks atvinnulķfs sé lįg framleišni, sem er į pari viš Grikkland, en sjįvarśtvegurinn skeri sig śr hvaš žaš varšar.
En žaš er ekki bara aš sjįvarśtvegurinn gangi vel heldur eru tękifęrin mikil til framtķšar til aš bęta gęši vöru og afhendingar til višskiptavina įsamt žvķ aš skapa ķslenskum sjįvarafuršum samkeppnisforskot meš aukinni kynningu og bęttri markašssetningu. Loksins eru fjįrfestingar ķ geininni komnar į skriš, eftir įralanga stöšnun, sem įtti sér frekar en annaš pólitķskar rętur. Meš nżjum skipum og bśnaši verša til enn meiri tękifęri til aš sękja fram og auka veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg.
Kvennastörf og lįg laun
Žaš sem hinsvegar vantar ķ myndina er aukiš réttlęti žegar kemur aš kjörum fiskvinnslufólks. Sjómenn eru hįtekjufólk, enda bśa žeir viš aflahlutakerfi sem tryggir hlutdeild ķ aukinni framleišni. Fiskvinnslufólk, meirihluti konur, hefur hinsvegar ekki notiš góšs af velgengni sjįvarśtvegs og eru lįglaunastétt į Ķslandi; og bśa viš helmingi lakari kjör er starfsbręšur žeirra ķ įlišnaši.
Stórt išnfyrirtęki ķ Svķžjóš stóš frammi fyrir įtökum viš starfsmenn sķna į sama tķma og samkeppnisstaša žess fór hnignandi, meš tapašri markašshlutdeild į heimsmarkaši. Ef laun yršu hękkuš myndi žaš enn skerša stöšu fyrirtękisins gagnvart keppinautum. Nišurstašan var samningur milli fyrirtękisins og starfsmanna aš sameiginlega myndu žeir auka framleišni og bęta į sama tķma gęši vöru og žjónustu. Starfsmenn fengju hinsvegar hlutdeild į įrangri og nišurstašan varš sś aš launakjör žeirra tvöföldušust į nęstu įrum į eftir. Ekki bara žaš heldur varš žetta eftirsóttur vinnustašur žar sem betri skilningur myndašist milli ašila, bįšum til framdrįttar.
Einstakt tękifęri
Ef ķslenskur sjįvarśtvegur gerši samning viš fiskvinnslufólk um aš bęta enn frekar framleišni og žjónustu viš višskiptavini, gęti žaš skilaš miklum veršmętum ķ framtķšinni. Aš vķsu mį bśast viš aš meš aukinni tękni muni starfsmönnum fękka, en žekking žeirra aukast til aš takast į viš flóknari verkefni og laun žeirra myndu aukast verulega. Saman fęru betri kjör fiskvinnslufólks og aukin veršmętasköpun įsamt žvķ aš meš hęrri launagreišslum mun draga śr žörfum rķkisins til aš fleyta ofurhagnaši af greininni. Ekki er hęgt aš ķmynda sér betri dreifingu į ofurhagnaši en hękka laun starfsmanna en slķkt dregur ekki śr veršmętasköpun eša framleišni og gęti aukiš žį sįtt sem er žjóšinni naušsynleg ķ mikilvęgustu atvinnugrein Ķslands.


Grein ķ Fiskifréttum 30. aprķl 2015

Kraftmikill sjįvarśtvegur

Sżningin ķ Brussel
Žaš var gaman aš heimsękja Brusselsżninguna ķ sķšustu viku og upplifa bjartsżni ķ ķslenskum sjįvarśtvegi eftir įratuga stöšnun. Allt į fullri ferš og spennandi hlutir aš gerast. Ef litiš er til veiša og vinnslu, standa Ķslendingar öšrum framar og helst aš miša viš laxeldi til aš sjį eitthvaš sem kemst meš tęrnar aš hęlum greinarinnar. Žaš var tķmi kominn til en sjįvarśtvegur mįtti bśa viš alltof hįtt gengi fram eftir sķšasta įratug, sem hélt uppi innistęšulausum lķfskjörum og launum landsmanna sem įttu sér engar forsendur. Sķšan kom hruniš og ķ framhaldi af žvķ rķkisstjórn sem var mjög andsnśin atvinnulķfinu og sérstaklega sjįvarśtvegi. Öll framtķšarsżn hvarf og óvissa rķkti um hvort greinin yrši ķ raun žjóšnżtt žar sem stjórnvöld ętlušu sér aš halda ķ alla spotta og draga sjįvarśtveg śt śr markašshagkerfinu.
Framtķšarsżn ķ sjįvarśtvegi
Žrįtt fyrir aš pólitķsk óvissa sé enn fyrir hendi, hafa stjórnendur ķ greininni greinilega fengiš trś į framtķšina og fjįrfesta af miklu afli ķ skipum og bśnaši. Vonandi styttist ķ aš greinin fjįrfesti aš sama skapi ķ mannauši sem er ekki sķšur mikilvęgur žįttur ķ góšri afkomu til framtķšar. Skaginn og 3X Technology kynntu ofurkęlingu um borš ķ veišiskipum sem valda mun straumhvörfum mešhöndlun į ferskum fiski fyrir veršmęta ferskfiskmarkaši okkar. Meš ofurkęlingu verša skipin umhverfisvęnni žar sem hugtakiš ķsfisktogari mun heyra sögunni til og talaš veršur um ferskfisktogara ķ stašinn, žar sem enginn ķs veršur notašur um borš. Fiskurinn veršur ofurkęldur strax sem gerir ķs óžarfan og tryggir gęši og lķftķma vöru sem aldrei hefur sést fyrr. Mikill orkusparnašur fylgir ofurkęlingu žar sem mešaltogari notar um 50 tonn af ķs ķ hverri veišiferš, sem bęši kostar orku aš framleiša, og sigla meš įsamt vinnu fyrir sjómenn aš nota ķsinn. Ķ flutningum į ferskfiskmarkaši veršur óžarfi aš nota ķs sem sparar umtalsverša fjįrmuni og dregur verulega śr sótsporum ķ ķslenskum sjįvarśtvegi.
Marel og Valka
Annaš sem vakti mjög mikla athygli į Brusselsżningunni voru vatnsskuršarvélar frį Marel og Völku. Hér er ekki um neitt minna aš ręša en byltingu ķ vinnslu į bolfiski į Ķslandi. Žaš er ekki bara aš vélin spari įtta til tķu störf og auki žannig framleišni; heldur er žaš möguleikinn sem felst ķ jöfnum śrskurši beina og nżtingar į flaki sem bętir hana um 2%. Žegar beinagaršurinn er farinn er flakiš skoriš nišur af mikill nįkvęmni ķ stašlaša bita sem henta nįkvęmlega kröfuhröšustu kaupendum. Žegar bśiš er aš skera burt veršmętasta bitann, hnakkastykkiš, og taka burtu žunnildi veršur eftir eftir afurš sem kölluš er bakflak; sem ķ raun er lķtiš flak sem hentar markašinum afskaplega vel og fęst mun betra verš fyrir en sporš og mišstykki.
Žróun sjįvarśtvegs
Ljóst er aš tķmi stęrri vinnslustöšva er runninn upp. Erfitt veršur fyrir litlar vinnslur aš keppa viš žęr stęrri og öflugri sem hafa burši til aš fjįrfesta ķ dżrum bśnaši til aš auka framleišni. Žetta mun kalla į samžjöppun ķ greininni, sem vonandi veršur ekki stöšvuš af misvitrum stjórnmįlamönnum, žvķ slķk framleišni er forsenda betri launa į Ķslandi og lķfskjara landsmanna. Žaš er kominn tķmi til aš taka žann beiska kaleik af sjįvarśtveginum aš draga vagn byggšastefnu į Ķslandi. Aš sjįlfsögšu eru til ašrar leišir til aš ašstoša byggšir ķ vandręšum ,en aš śtdeila kvóta til aš tapa į honum. Žar veršur engin veršmętasköpun og er tap fyrir alla landsmenn.
Pólitķkin
Nś eru umręšur um aš breyta veišileyfagjaldi į žann veg aš žaš verši lagt į fyrirtęki eftir įrangri žeirra ķ rekstri. Sem žżšir ķ raun og veru aš veršlauna eigi skussann og refsa žeim sem betur stendur sig. Žetta er alröng hugsun og eina vitiš aš hafa gjaldiš fast į hvert kķló af fiski. Allir greiša žaš sama og allir sitja viš sama borš ķ samkeppni um nżtingarréttinn. Tökum alla rómantķk śt fyrir sviga og horfum į sjįvarśtveg sem öfluga atvinnugrein sem getur veriš hornsteinn góšra lķfskjara į Ķslandi.
Gunnar Žóršarson višskiptafręšingur


Munašarlaus ķ stjórnmįlum

Slit į višręšum viš ESB

Žaš fylgir žvķ tómleikatilfinning aš finna sig ekki lengur heima ķ Sjįlfstęšisflokkum, eftir 45 įra žįtttöku, og eins og aš verša munašarlaus. Nś hafa öfgahóparnir algerlega nįš völdum og rekiš smišhöggiš ķ aš losna viš frjįlslynda frjįlshyggjumenn eins og mig śr flokkunum.
Bjarni sagši ķ sjónvarpi ķ gęr aš engu skipti hvort umsóknin vęri dauš eša steindauš. Ef svo er žį hefši hann įtt aš lįta mįliš liggja kyrrt. Stóri munurinn žarna į milli liggja ķ žvķ aš meš žvķ aš loka endanlega į umsóknarferliš veršur žaš ekki hafiš aftur nema meš žinglegri įkvöršun allra ESB rķkjanna. Žaš er meirihįttar mįl og mį segja aš meš žessu hafi žjóšernissinnar lokaš į inngöngu ķ nįinni framtķš, jafnvel žó žjóšin vildi žaš!
Mišaš viš žau stóru įtakamįl sem rķkisstjórnin stendur frammi fyrir er žetta svona eins og mašur sem sundrķšur straumharša jökulį; tvķsżnt er hvor hinum bakkanum er nįš og allt lagt undir vegferšina. Žegar komiš er yfir śt ķ haršasta strauminn byrjar hann aš berja į hestinum og skamma hann fyrir gamlar syndir, žó svo aš žaš geti oršiš bįšum aš fjörtjóni.
Mišaš viš įstandiš ķ efnahagsmįlum Ķslendinga ķ dag er óskiljanlegt aš hefja žau įtök sem fylgir endanlegri lokun į višręšur viš ESB. Margt orkar tvķmęlis um inngöngu eins og mįlum er hįttaš ķ Evrópu ķ dag, en ekkert réttlętir žó aš śtiloka enn valkostinn til aš bęta lķfskjör į Ķslandi. Viš erum aš fįst viš risavaxin mįl žessa dagana og óskiljanlegt aš hefja žessi įtök viš žjóšina, og marga sjįlfstęšismenn.

Markašsbśskap eša pólitķska fyrirgreišslu

Sem sjįlfstęšismašur trśi ég į markašshagkerfi og frelsi einstaklingisins. Ég er algerlega į móti pólitķskum ašgeršum žar sem gengiš er į hag margra til aš tryggja hag fįrra. Reyndar trśši ég žvķ aš žetta vęri inngreypt ķ stefnu Sjįlfstęšisflokksins. Viš žurfum aš losa um gjaldeyrishöftin, sem er hęttuleg ašgerš og naušsynlegt aš hafa sem flesta meš ķ stökkinu žegar žaš er tekiš. Rķkisvaldiš er meš yfir 60% af ķslenskum lįnamakaši og žaš įsamt krónunni kostar um 2-3% hęrri vaxtamun en gengur og gerist ķ nįgrannalöndunum. Ķslenska króna kostar okkur yfir 100 milljarša į įri, mišaš viš skżrslu Sešlabankans um peningamįl, og engin sżn aš žaš muni breytast. Ķslendingur sem tekur ķbśšarlįn til langs tķma greišir žvķ ķbśšina sķna tvisvar miša viš sęnskan nįgranna sinn. Bakbeiniš ķ ESB er markašshagkerfi og samkeppni, hvortveggja sem mikill skortur er į į Ķslandi. Hér er umręšan žannig aš veršlag byggi į góšvild kaupmannsins en ekki samkeppni. Rķkiš er į fullu į samkeppnismarkaši og mest munar žar um Ķbśšalįnasjóš sem einn og sér heldur uppi hluta af hįum vaxtamun įsamt stórkostlegum mešgjöfum śr rķkissjóš.
Bjarni var ekki trśveršugur ķ gęr og reyndi ķtrekaš aš sveigja hjį aš hann er eš ganga bak orša sinna viš mig sem kjósanda flokksins. Hann reiknar meš aš 80% af žjóšinni séu kjįnar og fullyrti aš ekkert hefši komiš śtśr samningaferlinu viš ESB. Sannleikurinn er aš bśiš var aš loka flestum köflum nema landbśnaši og sjįvarśtveg. Hvaš landbśnašinn varšar er ekki hęgt aš gera verr en stašan er ķ dag og allir samningar viš ESB mun bęta lķfskjör į Ķslandi. Hvaš sjįvarśtvegsmįlin varšar žį hef ég sett mig vel inn ķ žau mįl og vel mögulegt aš semja um mįlaflokkinn. Hefši žaš ekki tekist hefši samningur aldrei veriš samžykktur hvort sem er.
Žaš hefur veriš ömurlegt aš fylgjast meš umręšum andstęšinga žessara višręšna og lķtiš veriš um rök og mįlefnalega umręšu. Hęst stendur ķ žessari umęršu Staksteinar, sem eru skrifašir eins og höfundur gangi ekki heill til skógar, slķkir öfgar og öfugmęli hafa leitaš į žęr sķšur. Helst mętti skilja aš Evrópužjóšir vęru okkar helstu óvinir og betra aš halla sér aš Rśsslandi og Kķna.

Pólitķskur ómöguleiki

En hvert leita pólitķskir utangaršsmenn eins og ég? Į ég žį hvergi heima? Er žaš svo aš frelsi, markašshagkerfi og samkeppni eigi ekki hljómgrunn ķ ķslenskri pólitķk. Nokkuš sem er undirstaša velmegunar ķ vestręnum rķkjum. Framsóknarflokkurinn er ómögulegur samstarfsflokkur en žaš er Samfylkingin lķka. Flokkur sem gengur gegn grundavallar atrišum til aš halda uppi öflugri veršmętasköpun į Ķslandi į ekki aš hafa völd. En vill Sjįlfstęšisflokkurinn ganga žį leiš? Flokkurinn er ekki aš hugsa um žjóšahag žessa dagana og allt annaš sem bżr undir žessari gerręšislegu įkvöršun. Flest allt ungt fólk į hęgri vęng stjórnmįlanna sem ég hef rętt viš er žvķ sammįla.


Mikilvęgi eignarréttar

Stjórn fiskveiša
Ķ grein sem Gušjón Arnar Kristjįnsson ritar ķ Fiskifréttir undir heitinu „Er leitaš aš sįtt?“ ręšir höfundur um innleišingu kvótakerfisins og telur žaš hafa veriš sett į vegna hruns ķ žorskstofninum. Žetta er mikill misskilningur en kvótakerfiš var sett į 1984 til aš nį efnahagslegum markmišum, žar sem veišiflotinn var oršin miklu öflugri en afkastageta veišistofna gaf tilefni til. Žaš žurfti ekki kvótakerfi til aš takmarka veišar og byggja upp fiskistofna! En ašrar hugmyndir aš stjórnun veiša s.s. sóknarmarksleišin köllušu į mikla sóun og var metin nįnast ómöguleg til aš byggja upp atvinnugrein sem skila myndi aršsemi til framtķšar. Gušjón var mikill talsmašur sóknarkerfis og įsamt mörgum bentu į žį leiš sem Fęreyingar įkvįšu aš fara viš stjórnun fiskveiša. Stašan hjį fręndum okkar ķ dag er sś aš botnfiskveišar žeirra hafa hruniš og greinin er rekin meš miklu tapi, žar sem kostar fleiri krónur aš sękja fiskinn en hann skilar ķ veršmętum. Fęreyingar hafa fariš ranga leiš meš sķna fiskveišistefnu og lķtiš ber į žeim nśna sem um įratuga skeiš böršust fyrir innleišingu sama kerfis hér į Ķslandi. Žaš er rétt aš benda į ašra stašreyndavillu ķ mįflutningi greinarhöfundar um aš LĶŚ hafi barist fyrir kvótasetningu, en hśn var mjög umdeild ķ žeirra röšum.
Neikvęš umręša
Umręšan um žetta mikla hagsmunamįl žjóšarinnar hefur veriš į neikvęšum nótum žar sem reynt hefur veriš aš gera ķslenska śtgeršamenn tortryggilega og nįnast aš óvinum žjóšarinnar. Žessi ašferš er svo sem vel žekkt ķ sögunni, en fer alveg į mis viš faglega og skynsamlega umręšu. Upphrópanir og frasar eins og; „kvótagreifar“og „sęgreifar“ er notaš ķ röklausri umręšu og hagsmunasamtök žeirra kölluš „grįtkór“, sem er mjög gildishlašiš orš. Žessi umręša er engum til sóma og sérstaklega ekki fólki sem į stöšu sinnar vegna aš taka įbyrga afstöšu ķ einu mesta hagsmunamįli žjóšarinnar, t.d. žingmenn. Žrįtt fyrir einstakan įrangur ķslensks sjįvarśtvegs hafa forsvarsmenn atvinnugreinarinnar žurft aš sitja undir slķkri umręšu. Žegar Gušjón talar um velgegni norsks sjįvarśtvegs gleymist aš nefna aš ķslenskur sjįvarśtvegur skilar mun hęrra framlegšarhlutfalli en norskur, einmitt vegna žess aš viš bśum viš skynsamara og betra stjórnkerfi fiskveiša en žeir.
Eignarréttur og spilling
Žaš sem įšurnefndur greinarhöfundur viršist ekki skilja, er aš einmitt vegna eignarréttar į nżtingu afla viš Ķslandsmiš hefur žjóšin nįš žessum įrangri ķ sjįvarśtvegi, žar sem bein tenging veiša, vinnslu og markašar hįmarkar veršmętasköpun. Ķ bókinni „The Rational Optimist“eftir Matt Ridley, er rętt um mikilvęgi eignarétta į afkomu žjóša. Žar kemur fram aš ein įstęšan fyrir fįtękt ķ Afrķku er skortur į eignarétti og einmitt ķ žeim löndum innan įlfunar sem bśa viš tryggan eignarétt ganga hlutirnir betur. Žrįtt fyrir aš Botswana hafi gengiš ķ gegnum allskyns hremmingar, jafnvel į Afrķskan męlikvarša, hefur rķkiš bśiš viš mesta hagvöxt ķ heimi žrjįtķu įr eftir sjįlfstęši, um 8% į įri. Einmitt vegna menningar sem byggir į eignarétti og tryggir hann. Öšru mįli gegnir ķ Egyptalandi žar sem eignaréttur ekki virtur og tekur um 14 įr aš fį lóš undir ķbśšarhśs. Nįnast enginn bķšur eftir žvķ og ķbśar landsins byggja žvķ ólöglega. Fyrst hęš handa sjįlfum sér og sķšan nokkrar hęšir ofanį fyrir ęttingja og vini, til aš fjįrmagna bygginguna. Ekki er hęgt aš vešsetja ólöglega eign og žvķ ekki hęgt aš fį lįn. Til žess aš žetta gangi nś upp žarf aš mśta embęttismönnum til aš fį friš, en spilling fylgir fast į eftir skorti į eignarétti. Kostnašur samfélagsins er óhóflegur vegna žessa žar sem komiš er ķ veg fyrir ešlilega nżtingu fjįrmagns.
Pólitķsk śthlutun gęša
Žetta vęri einmitt raunveruleikinn ef Halldór Įsgrķmsson hefši ekki meš haršfylgi komiš kvótanum į ķ ķslenskum sjįvarśtveg og rķkiš hefši fengiš yfirrįšarétt yfir nżtingu sjįvarafla. Meš žvķ tryggši hann eignarétt į nżtingarétti afla og snéri žannig višvarandi tapi śtgeršar ķ aršsemi sem er einstök į heimsvķsu. Flestar žjóšir stefna nś ķ žessa įtt meš sinn sjįvarśtveg.
Byggšakvótinn er einmitt gott dęmi um um skort į eignarétti žar sem pólitķskir ašilar śtdeila gęšum til žeirra sem eru žeim žóknanlegir. Ekki er horft til aršsemi viš žį śthlutun og mörg dęmi um misbeitingu į žessu valdi, enda er hver höndin upp į móti annarri viš śthlutun byggšakvóta. Į hverju įri hafa menn tekist į um žessa śthlutun ķ mķnum heimabę og er įriš 2015 žar engin undantekning og lķtil sįtt um rįšslagiš.


Eigiš fé ķ sjįvarśtvegi - Grein ķ Fiskifréttum 5. des 2014

Endurgjald til eiganda fyrirtękja
Į sjįvarśtvegsrįšstefnunni į dögunum tókust Daši Mįr Kristófersson og Steingrķmur J. Sigfśsson į um aršgreišslur sjįvarśtvegfyrirtękja ķ tengslum viš veišigjöld. Sį sķšarnefndi įtti ekki orš yfir žvķ aš sum fyrirtęki greiddu hluthöfum hęrri arš en veišigjöld til rķkisins og taldi aš žjóšin vęri meš žvķ hlunnfarin. En er žaš svo og er eitthvaš óešlilegt viš aš greiša arš til hluthafa?
Ķ markašshagkerfi žykir žaš ešlilegasta mįl aš hluthafar greiši sér arš af eign sinni. Ef žaš vęri ekki myndu fįir fjįrfesta ķ fyrirękjum og žvķ erfitt um vik aš fjįrmagna rekstur sem venjulega er fjįrmagnašur meš hlutafé eša lįnsfé, žar sem žaš fyrrnefnda er venjulega dżrara en žaš sķšarnefnda. Ešlilega žar sem hluthafinn tekur meiri įhęttu meš žvķ aš leggja eigiš hlutafé undir um aš reksturinn gangi, en lįnveitandi tryggir sig meš vešum eša įbyrgšum. Žetta er reyndar grunnurinn aš hlutafélagaforminu žar sem atvinnurekandi leggur hlutaféš undir en ber venjulega ekki įbyrgš umfram žaš. Enska heitiš dregur einmitt dįm af žvķ eša takmörkuš įbyrgš (limited liability company) en žetta félagaform er eitt af grunnstošum vestręnnar velmegunar.
Sjįvarśtvegur og markašshagkerfi
Žar sem hlutaféš er dżrari kosturinn žarf aš finna jafnvęgi ķ žvķ hversu mikiš eigiš fé fyrirtękja er, of lķtiš eigiš fé gerir lįnveitanda órólegan sem krefst žį hęrri vaxta og of mikiš eigiš fé krefst meiri hagnašar til aš skila fjįrfestum ešlilegu afgjaldi af eign sinni. Ekki er langt sķšan N1 greiddi śt hįa aršgreišslu til eiganda sinna, til aš stilla žetta af, enda lįnin ódżrari en hlutaféš. Ķ umręšu um aršgreišslur ķ sjįvarśtveg žarf aš lķta til žess hvort greinin sem heild er aš greiša óešlilegar aršgreišslur, en ekki tala um einstök félög ķ žvķ samhengi.
En er sjįvarśtvegur eitthvaš frįbrugšinn öšrum rekstri? Į ekki aš reka hann į markašslegum forsendum? Er žaš žannig aš veišigjald eigi aš vera žaš hįtt aš best reknu sjįvarśtvegsfyrirtękin geti ekki greitt hluthöfum endurgjald af eign sinni? Er lķklegt aš einhver vilji fjįrfesta ķ slķkum rekstri? Mišaš viš umręšuna mętti skilja vilja vinstri manna til aš stilla veišigjöldin žannig aš best reknu fyrirtękin skili litlum sem engum arši til eiganda sinna en verst reknu fyrirtękjunum verši tryggšur rekstur. Hvernig er žaš hęgt og hver er žį hvatinn fyrir fjįrfesta aš leggja fé sitt ķ sjįvarśtveg?
Markašsbśskapur ķ sjįvarśtvegi
Stjórnmįlamenn verša aš svara žeirri spurningu hvort žeir vilja reka sjįvarśtveg į markašslegum forsendum eša félagslegum. Žaš er reyndar meš ólķkindum ef kratar į Ķslandi tala fyrir slķkum sósķalisma og skera sig žį algerlega frį skošanabręšrum sķnum į hinum noršurlöndunum. Žaš veršur ekki bęši sleppt og haldiš ķ žessum efnum og naušsynlegt aš velja hvaša leiš skuli farin, į įbyrgan hįtt. Sś įkvöršun veršur aš byggja į žvķ aš hįmarka heildarhag žjóšarinnar en ekki aš snśast um hugmyndafręši eša lżšskrum.
Žaš eru til ašrar leišir en sósķalismi til aš dreifa fiskveišiarši, ef žaš er rétt aš kvótakerfiš virki svo vel aš um mikinn umframarš sé aš ręša ķ greininni. Nśverandi launakerfi sjómanna er einmitt gott dęmi um žaš,enda fer góš afkoma sjįvarśtvegsfyrirtękja og žeirra mjög vel saman. Žaš er gott aš sjómenn hafi góš laun, enda besta leišin til aš dreifa umframhagnaši. Annaš gott rįš vęri aš skikka stęrri sjįvarśtvegsfyrirtęki til aš fara į markaš. Žannig geta allir sem hafa borš fyrir bįru keypt hlut ķ žeim į réttu verši. Žaš yrši kęrkomiš tękifęri fyrir lķfeyrisjóši aš įvaxta lķfeyri okkar almennings meš góšri afkomu sjįvarśtvegs og ešlilegum aršgreišslum til hluthafa. Žessi fyriręki voru flest į markaši en einhverra hluta vegna drógu žau sig śt. Annar kostur er viš žessa leiš er aš fyrirtęki ķ kauphöll žurfa aš birta opinberlega reikninga sķna įrsfjóršungslega sem eykur verulega gegnsęi ķ rekstri žeirra.

 


Grein ķ Fiskifréttum okt. 2014

Glöggt er gestsaugaš

Tilfinningar eša skynsemi

Oft tölum viš um aš glöggt sé gestsaugaš, enda lyftir hann sér yfir bęjaržrasiš og horfir meira hlutlęgt į mįlin og lętur tilfinningar minna rįša afstöšu sinni. Žó oftar en ekki séu įlit erlendra sérfręšinga umdeild į Ķslandi, žį er rétt aš taka mark į slķku og nota sem innlegg ķ umręšuna og įkvaršanatöku um hvernig viš viljum haga mįlum meš almannahag ķ huga.

Skżrsla OECD

Į bls. 77 ķ skżrslu OECD um umhverfismįl sem kom śt sķšsumar, er fjallaš um sjįvarśtveg į Ķslandi. Žaš er athyglisvert hvaša augum sérfręšingar ķ Parķs lķta į Ķslenskan sjįvarśtveg og žį sjįvarśtvegsstefnum sem hér er fylgt. Eftirfarandi er lausleg žżšing höfundar į hluta umfjöllunar og er birt į hans įbyrgš:

Sjįvarśtvegur er mikilvęgur fyrir efnahag Ķslands og skapar um 25% af veršmęti heildar śtflutningi žjóšarinnar. Ķslendingar hafa stżrt veišum sķnum į sjįlfbęran hįtt meš hįmörkun veršmętasköpunar sem markmiš. Grunnurinn aš įrangri Ķslendinga viš stjórnun fiskveiša byggir į setningu heildarkvóta į leyfšan afla (TAC), og aflamarkskerfi meš framseljanlegum kvóta (ITQ) , og er kjarninn ķ įrangursrķkri fiskveišistjórnun Ķslendinga. Heildarkvóti er byggšur į vķsindalegum grunni til aš tryggja lķffręšilega sjįlfbęrni veiša og hagkvęma veišistofna.  Framseljanlega kvótakerfiš tryggir veiširétt sem er ķgildi eignaréttar, sem żtir undir hįmörkun į veršmęti landašs afla. Veišimašur sem fęr śthlutaš tilteknu magni af afla reynir žannig aš hįmarka žau veršmęti sem hęgt er aš fį fyrir hann. Žetta er ólķkt žvķ sem vķšast žekkist žar sem notast er viš ólympķskar veišar žar sem skammtķma hagur ręšur för og allri reyna aš nį sem mestum afla į sem skemmstum tķma.

Ķ upphafi var kvóta śthlutaš įn endurgjalds en veršmęti hans hefur aukist ķ samręmi viš žį auknu veršmętasköpun sem kerfiš hefur skapaš. Skynsamleg nżting fiskistofna hafa enn żtt undir žessi veršmęti žar sem ódżrara er aš nżta sterka veišistofna sem gefur mun meira ķ ašra hönd, ž.e.a.s. eykur veršmętasköpun. Žrįtt fyrir aš margir vilji vinda ofanaf žessu „vandamįli" žį viršist fįtt um „lausnir" fyrir stjórnvöld sem ekki myndu draga śr žeirri veršmętasköpun sem kerfiš hefur skapaš.

Veišileyfagjald er žó ein leiš til aš sękja umframhagnaš til greinarinnar, en žaš var sett į 2001, en žvķ var umbylt 2012. Upphafleg hugmynd af veišigjaldi var aš rķkiš endurheimti žann kostnaš sem rekstur fiskveišistjórnunarkerfis kallar į. Veišileyfagjald er leiguskattur til aš nį ķ žann umframhagnaš sem myndast ķ sjįvarśtveg, munurinn į milli söluvirši og framleišslukostnaši, aš meštöldum sanngjörnu afgjaldi af fjįrfestingu. Žegar bśiš er aš skilgreina veišigjald į žorsķgildistonn, er žaš sett į 65% af žvķ gjaldi samkvęmt skilgreiningu lagana. Gert var rįš fyrir aš gjaldiš skilaši 9 milljöršum króna 2013, eša 0,5% af GDP.

Kerfiš er ķ endurskošun žar sem įlagning gjaldsins ögrar afkomu greinarinnar og žessi aukna skattbyrši veldur įhyggjum, ekki sķst hvernig hśn leggst mismunandi į hinar żmsu greinar sjįvarśtvegs. Žaš hefur sżnt sig aš erfitt er aš reikna śt sanngjarnt veišigjald en sérstök nefnd įtti aš įkveša žį upphęš.

Įriš 2014 var gjaldiš lękkaš į botnfiskveišar en bętt ķ į uppsjįvarveišum og vinnslu, sem hafa skilaš betri afkomu. Hafa ber ķ huga aš vel śtfęrt veišigjald getur veriš góš skattlagningaleiš og haft żmsa efnahagslega yfirburši yfir ašra skattlagningu. Hinsvegar veršur aš varast aš skattur eins og veišigjald sé ekki svo hįr, aš hann valdi skaša į fiskveišistjórnunarkerfinu. Jafnframt aš verulegur hluti įvinnings af kvótakerfinu hefur žegar veriš tekin śt śr kerfinu meš kvótasölu sķšan 1984.

Umręša um sjįvarśtveg į Ķslandi

Žetta er athyglisverš lesning og žaš er augljóst aš umsóknarašilar telja ķslenska kvótakerfiš vera hagkvęmt og hįmarki veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg. Įsamt skynsamlegri nżtingu sem byggir į rįšleggingum vķsindamanna Hafró. Umręša margra stjórnmįlamanna ķ gegnum tķšina um sjįvarśtveg į Ķslandi hefur byggst į fjandskap og gengur gegn hagsmunum žjóšarinnar. Hvaš gengur žvķ įgęta fólki til?

Gunnar Žóršarson MSc ķ alžjóšavišskiptum


Sósķalisminn ķ Frakklandi

Reglulega kenna andstęšingar ESB sambandinu um atvinnuleysi og öšrum vesaldómi ķ Frakklandi. Žetta er aušvitaš ekki rétt og óžarft aš fara yfir lękinn til aš finna sökudólg ķ Brussel. Mįliš er aš franskt efnahagslķf er helsjśkt eins og vel kemur fram hjį efnahagsrįšherranum. Vinnumįlalöggjöfin er svo brengluš aš fyrirtęki žora ekki aš rįša, žó vel gangi, žar sem nįnast ómögulegt er aš reka starfsmenn eša fękka žeim aftur.

Žaš er einhvernveginn žannig aš vinstri menn hafna hvötum ķ kerfinu og halda sig viš įkvšein barnaskap. Rétt eins og umręšan er hér į landi um vsk og matarskattinn. Ķ raun ętti aš taka skrefiš til fulls og hafa eitt vsk stig. Mįliš er ekki flękjustig viš aš rukka skattinn heldur hvernig svona gloppur ķ skattlagningu brengla markašinn.

Litlar lķkur eru į aš dusilmenniš hann Hollande breyti efnahagsįstandinu ķ Frakklandi. Hann veit reyndar aš hann žarf aš taka hęgri beygju, en sósķallistarnir ķ flokknum hans hafna žvķ. Žannig mun įfram fjara undan Frökkum. og žaš er ekki Žjóšverjum aš kenna.


mbl.is „Frakkland er sjśkt“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Grein ķ Fiskifréttum 7. įgśst

Sjįvarśtvegur - undirstaša lķfskjara

Atvinna eša afžreying

Undirritašur įtt spjall viš kunningja sinn um daginn. Hann stundar strandveišar og kom žeirri skošun sinni į framfęri aš žaš vęri fleira en aršsemi og hagnašur sem skipti mįli ķ sjįvarśtvegi; strandveišar vęru lķfsstķll og hann vildi einfaldlega męla afkomuna ķ öšru en krónum og aurum. Mišaš viš skošun kunningja mķns žį  eru strandveišar ekki atvinnugrein heldur afžreying og žį kemur upp ķ hugann spurning um hvort Ķslendingar hafa efni į aš nota sjįvarśtveg sem įhugamįl og lķfsstķl? Viš erum aš ręša um undirstöšu atvinnugrein sem žjóšin byggir lķfsafkomu sķna į! Sund og golf eru skemmtun og hvorugt stendur undir sér fjįrhagslega en žar erum viš klįrlega aš tala um afžreyingu. Slķkt bętir vissulega lķfsgęši en kemur afkomu žjóšarinnar lķtiš sem ekkert viš og hefur ekki įhrif į veršmętasköpun, gengi krónunnar eša kaupmįtt Ķslendinga. Sjįvarśtvegur er hinsvegar allt annaš mįl og afkoma hans hefur bein įhrif į lķfskjör į Ķslandi.

Botnfiskveišar og vinnsla ķ Fęreyjum

Fęreyingar bśa viš neikvęša veršmętasköpun ķ botnfiskveišum og vinnslu meš įrlegt tap upp į milljarš króna, sem sękja žarf žį ķ ašrar atvinnugreinar, t.d. laxeldi. Į Ķslandi hafa botnfiskveišar og vinnsla skilaš um 15% hagnaši sem skilar um 46 milljöršum króna į įrsgrundvelli. Veršmętasköpun er reyndar enn meiri vegna greiddra launa sem koma inn ķ hagkerfiš og skapa įfram veršmęti. Ef viš rękjum okkar sjįvarśtveg eins og fręndur okkar ķ Fęreyjum fęru milljarša tugir forgöršum ķ Ķslensku hagkerfi, sem draga myndi śr veršmętasköpun og lękka śtflutningstekjur umtalsvert.

Efnahagsleg įhrif

Įhrifin yršu mikil į efnahag landsmanna žar sem minni veršmętasköpun myndi m.a. lękka gengi krónunnar og žar af leišandi kaupmįttur launa minnka meš hękkun į verši innfluttrar vöru ķ krónum. Einhvern veginn er rómatķkin farin aš fölna viš žessa svišsmynd og alvara lķfsins fer aš blasa viš. Mįliš er aš veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg er ekki einkamįl ašila ķ greininni; en hśn hefur bein įhrif į afkomu Ķslendinga og žvķ mikiš įbyrgšarmįl aš sjįvarśtvegur sé skynsamlega rekinn į Ķslandi.

Samkeppnisyfirburšir

En hvernig stendur į žessum mun og hvaš er žaš sem gefur Ķslendingum slķka samkeppnisyfirburši, ekki bara yfir Fęreyingum heldur flestum öšrum sjįvarśtvegsžjóšum? Žaš eru einkum tvö atriši sem skipta sköpum, kvótakerfiš sem żtir undir veršmętasköpun meš aukinni framleišni framleišslu og fjįrmagns, og skynsamleg nżting fiskveišiaušlindarinnar. Žó tekist sé į um rįšgjöf Hafró hefur stofnunin reynst góšur rįšgjafi og mikill įrangur nįšst meš skynsamlegri nżtingu žó oft hafi įkvaršanir veriš sįrsaukafullar. Meš stękkandi žorskstofni hefur t.d. kostnašur į veitt kķló snarlękkaš og žannig żtt undir veršmętasköpun.

Laun ķ fiskvinnslu

En žrįtt fyrir velgengni ķ sjįvarśtvegi hefur ekki tekist aš gera fiskvinnslu eftirsóknaverša og eru lįg laun greininni til vansa. Sjįvarśtvegur žarf aš vera eftirsóttur til fjįrfestinga og laša aš hęfa starfsmenn til aš standa undir lķfskjörum Ķslendinga. Į žvķ byggist afkoma sjįvarbyggša og snżst reyndar um lķfsbarįttu en ekki rómantķk!

Gunnar Žóršarson MSc ķ alžjóšavišskiptum


Grein ķ Fiskifréttum 3. jślķ 2014

Sjįvarśtvegur og byggšastefna

Veršmętasköpun ķ sjįvarśtvegi

Ķslendingar standa sig ekki vel žegar kemur aš framleišni ķ samfélaginu og erum viš žar į pari meš sušurlöndum ķ samanburši, langt aš baki hinum noršurlöndunum. Framleišni er undirstaša veršmętasköpunar og lķfskjör verša ekki bętt nema meš kerfisbreytingum stjórnvalda.

Sjįvarśtvegur stendur upp śr žegar kemur aš veršmętasköpun, hvort sem mišaš er viš sjįvarśtveg annarra landa eša ašrar starfsgreinar hérlendis. Meš skżrri stefnu stjórnvalda ķ sjįvarśtvegsmįlum žar sem hvatning vęri til fjįrfestingar, nżsköpunar og markašssetningu į ķslenskum fiski, vęri enn hęgt aš bęta veršmętasköpun greinarinnar. En žvķ mišur er rķkisstjórnin stefnulaus žegar kemur aš sjįvarśtvegsmįlum og rįšherrar hóta śtgeršinni nżjum lagasetningum vilji hśn ekki axla įbyrgš į byggšastefnu stjórnvalda. Rķkiš heldur į einum stęrsta kvóta į Ķslandsmišum, 30,500 tonna žorskķgildi, sem ekki hefur dugaš til aš snśa viš byggšažróun samfélaga sem eru ķ vanda. Nśverandi stjórnvöld ętla aš auka žennan kvóta enn frekar.

Sjįvarśtvegur og byggšastefna

Framundan eru miklar įskoranir ķ ķslenskum sjįvarśtvegi og lykilatriši aš honum sé bśiš umhverfi til aš standast aukna erlenda samkeppni. Um žetta žarf aš byggja pólitķska sįtt ķ landinu og sķšan snśa sér aš öšrum žįttum sem geta aukiš velmegun og veršmętasköpun žjóšarinnar. Meš skuldugan rķkissjóš og krefjandi verkefni ķ heilbrigšis og lķfeyrismįlum er ekkert annaš ķ stöšunni til bęta hér śr ef viš viljum miša lķfskjör okkar viš ašrar noršurlandažjóšir.

Žaš er ekkert nįttśrulögmįl aš sjįvarśtvegur beri įbyrgš į byggšastefnu ķ landinu. Skoša žarf hvort betra sé aš ašstoša byggšir meš uppbyggingu į nżjum atvinnugreinum, ķ staš žess aš einblķna į byggšakvóta. Hóflegt veišigjald gęti runniš ķ markašssetningu į ķslenskum fiski, ķ rannsóknir og žróun og hóflegur hluti gęti runniš ķ fjįrfestingasjóš til aš ašstoša byggšir ķ vanda. T.d. kostar 400 tonna byggšakvóti um 100 milljónir króna, og ķ raun meira ef litiš er til žeirrar sóunar sem pólitķsk śthlutun veldur. Žannig gęti sjįvarśtvegurinn hjįlpaš til aš framfylgja byggšastefnu įn žess aš draga śr veršmętasköpun greinarinnar.

Tękifęri ķ laxeldi į Ķslandi

Ķ Fęreyjum eru botnfiskveišar og vinnsla rekin meš neikvęšri framlegš og hefur veriš svo meira og minna um įrabil. Öšru mįli gegnir um laxeldi ķ Fęreyjum en įrsframleišsla žar er komin upp fyrir 70 žśsund tonn. Engin atvinnugrein ķ Fęreyjum skilar betri afkomu, ž.e.a.s. vergum hagnaši og launagreišslur ķ fiskeldi eru rśmlega sex milljaršar króna og er žessi atvinnugrein undirstaša śtflutnings žjóšarinnar meš 40% hlutdeild. Į mešan störfum ķ sjįvarśtvegi hefur fękkaš hefur störfum viš eldi fjölgaš, en um 750 manns höfšu atvinnu viš fiskeldi ķ fyrra, į sama tķma voru starfandi 1.500 sjómenn. Athygli vekur aš žar sem fiskeldi hefur tekiš yfir störf ķ hefšbundnum sjįvarśtveg hafa laun hękkaš.

Framleišsla ķ fiskeldi į Ķslandi var ķ fyrra um įtta žśsund tonn en gert er rįš fyrir nęrri žrettįn žśsund tonnum ķ įr. Landfręšilega mun laxeldi framtķšarinnar byggjast upp į svęšum sem įtt hafa ķ mestum byggšavanda. Į Ķslandi er gert rįš fyrir aš fiskeldi ķ sjó fari ķ 40 - 50 žśsund tonn į nęstu 15 - 20 įrum sem gera veršmęti upp į 30 milljarša į įri. Gętu veriš tękifęri fyrir ķbśa Dżrafjaršar og Önundarfjaršar ķ slķkri framtķšarsżn?

Žaš eru spennandi tķmar framundan og mikil tękifęri fyrir ķslendinga ķ fiskeldi. Gangi vonir manna um laxeldi eftir er staša ķbśa į Vestfjöršum öfundsverš. Stjórnmįlamenn žurfa aš tryggja framgang fiskeldis į Ķslandi en leyfa sjįvarśtveg aš blómstra og skapa veršmęti fyrir žjóšarbśiš.


« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Um bloggiš

Gunnar Þórðarson

Höfundur

Gunnar Þórðarson
Gunnar Þórðarson

Viðskiptafræðingur með meistarapróf í alþjóðaviðskiptum.  Fordómalaus frelsisunnandi og heimshornaflakkari. Hefur búið í Rússlandi, Kanada, Mexíkó, Sri Lanka og Uganda en aldrei fór ég suður. 

Des. 2018
S M Ž M F F L
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          

Nżjustu myndir

  • 20180901 103050
  • 20180901 102522
  • 20180901 103050
  • 20161205- DSC2854
  • IMG_8134

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (11.12.): 1
  • Sl. sólarhring: 5
  • Sl. viku: 15
  • Frį upphafi: 269008

Annaš

  • Innlit ķ dag: 1
  • Innlit sl. viku: 14
  • Gestir ķ dag: 1
  • IP-tölur ķ dag: 1

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband