Nýjar hugmyndir vinstri manna um sjávarútvegsmál

Bloggari hefur dvaldist í Asíu og Afríku á undanförnum árum.  Eitt af því sem menn óttast þar er hættulegt smit sem moskító flugan ber með sér.  Á Sri Lanka kallast sjúkdómurinn Deng en í Afríku Malaría.  Moskítóflugan lifir reyndar ekki nema í um tvo sólarhringa og þarf að fyrst að stinga sýktan einstakling áður en hún getur borið smitið í næsta mann.  Miðað við að hún ferðast venjulega ekki út fyrir 200 metra ratíus er auðséð að hættan er þar sem sýktir einstaklingar eru fyrir.

Til að lækna malaríu var og er notað kínin sem er eitur.  Það drepur ekki bara sýkinguna heldur hálfdrepur einstaklingin sem á að lækna.  Þetta er því svona örþrifaráð þar sem malaría dregur oftar en ekki einstaklingin til dauða.

Þetta rifjast upp þegar hugsað er til fundar vinstrimanna í Edinborgarhúsinu á Ísafirði sem haldin var s.l. miðvikudagskvöld um sjávarútvegsmál.  Þar voru frummælendur mikill hagfræðingur og reynd fiskvinnslukona sem fer fyrir Fiskvinnslu án útgerðar.  Þar kynntu þau þær hugmyndir að rétt væri að láta sjávarútveginn hrynja til grunna og byggja síðan nýjan á rústunum.  Það á sem sagt að gefa útgerðinni eitur, sem ólíkt kínin, á að örugglega að drepa greinina.  Allt er þetta gert í þágu ,,réttlætis" og til að losna við þá sem nú stunda útgerð og koma öðrum inn í staðinn.

Það versta við þessa hugmyndafræði er að ólíkt moskítóflugunni nær hún meiri útbreiðslu og hefur lengri líftíma.  Gagnsemin er hinsvegar af svipuðum toga og ekkert gott sem af henni leiðir.  Hugmyndirnar eru reyndar svo geggjaðar að það gæti verið móðgun við moskító að líkja þessu saman.

Nú þegar sýnt er að fyrningin aflaheimilda er ófær og það sem sagt hefur verið gegn henni verið staðfest af Háskólamönnum á Akureyri og Reykjavík, að þá er gripið til nýrra hugmynda.  Nú skal stefnt að því að rústa sjávarútvegnum.  Grímulaust.

Markaður á fiski

Það er ekki nóg að veiða fisk, það þarf að selja hann.  Þetta er eitt það mikilvægasta þegar kemur að verðmætasköpun og fiskveiðiarð og skiptir því fiskimannasamfélög miklu máli.  Fyrsti markaður fyrir fisk er sala yfirleitt fiskimanns til fiskverkanda (primary production).  Margir eru á því að þessum markaði sé best borgið með opnum uppboðsmörkuðum og það skili hámörkun arðsemi.  Setja eigi lög um að allur fiskur verði settur á markað.  En er þjóðhagslega hagkvæmt?

Þegar bloggari gerði rannsókn sína á virðiskeðju sjávarútvegs á Sri Lanka 2008 var það einmitt óvænt niðurstaða að stundum virka uppboðsmarkaðir illa.  Það á sérstaklega við þegar um einstaka vöru er að ræða og t.d. eru gerðar miklar kröfum um gæði.  Á Sri Lanka hefur útflutningsmarkaður nýlega rutt sér til rúms þar sem miklu hærra verð er í boði en kröfur um gæði allt aðrar en á innanlandsmarkaði.  Mjög illa gengur að fá réttu gæðin frá uppboðsmörkuðum og sóunin er gríðarleg.

Norsk rannsókn sem gerð var árið 2004 sýnir einmitt að opnir tilboðsmarkaðir virki vel fyrir einsleita vöru, en illa þegar sérstakar þarfir, eins og gæðakröfur, er að ræða.  Því meiri kröfur því mikilværa er samstarf milli aðila.  Fyrir ,,einstaka" vöru virkar uppboðsmarkaðurinn verst, samvinna fiskimans og verkanda betur, samningur milli aðila enn betur en eign fiskverkanda á útgerð best.  Þannig hefur verkandinn fulla stjórn á virðiskeðjunni frá veiðum til vinnslu og getur því skipulagt hana með þarfi viðskiptavinarins í huga.

Þetta er reyndar vel þekkt í þróuðum iðngreinum eins og bílaiðnaði þar sem náið samstarf við birgja hefur nánast alfarið tekið yfir tilboð og uppboð frá á þeim markaði.  Þekking og reynsla er miðlað upp og niður virðiskeðjuna til að hámarka virði viðskiptavinarins.

Þetta sést vel hjá fyrirtækjum eins og H.G. sem sinna kröfuhörðum markaði fyrir ferskan unnin fisk á Bretland, sem skilar bestu verðum og hámarkar virðisauka.  Íslendingar hafa verið að færa sig inn á þessar brautir til að aðgreina sig frá frosnum hvítum fiski og þannig samkeppni við lágkostnaðarframleiðendur t.d. frá Kína.  En til að sinna þessum markaði þarf einstök gæði, fiskurinn er kældur í -1°C staks eftir veiði og togarinn landar fyrir vinnslu alla mánudagsmorgna.  Kaupandi slíkrar vöru, stórmarkaðir í Bretlandi, gera kröfu um stöðuga afhendingu allt árið í kring, en H.G. getur tryggt slíkt vegna kvótaeignar, öflugs veiðiskips og aðgangs að eldisfiski þegar á þarf að halda.  Íslandssaga tryggir sína afhendingu með samstarfi við fjögur fyrirtæki á Snæfellsnesi, sem geta þá skaffað þegar bræla er á Vestfjörðum.

Hversu miklu máli skiptir þetta?  Í fyrsta lagi er verð á ferskum fiski umtalsvert hærra í Bretlandi en frosnum.  Í örðu lagi skiptir stöðugt framboð miklu máli þegar kemur að dreifingarkostnaði í virðiskeðjunni.  Laxabóndi í Noregi, sem hefur fullkomna stjórn á framboði sinnar vöru, selur beint á verslunarkeðjur og heldur eftir um 30% af smásöluverði vörunnar.  Hefðbundinn útgerðarmaður í Noregi sem frystir sina vöru heldur eftir milli 11 og 12% af smásöluverðinu.  Hér er því um gríðarlega hagsmuni fyrir fiskimannasamfélög, eins og Vestfirði, að ræða.

Önnur norsk rannsókn sem gerð var á Hambersvæðinu í Bretlandi kannaði þennan mikilvægasta markað fiskverkanda við Norður Atlantshaf.  Í ljós kom að íslenskir innflytjendur á fiski höfðu nánast lagt þennan markað undir sig og ýtt norðmönnum út.  Ástæðan var samkvæmt viðtölum við innflytjendur að Íslendingar byðu upp á stöðugt framboð af fiski, árið umkring, en Norðmenn tækju ekkert tillit til eftirspurnar og framboðið réðist t.d. af veiðum strandveiðiflotans seinni hluta vetrar.  Þannig yfirfylltust markaðir þegar þessar veiðar hæfust, enda um ólympískar veiðar að ræða, þar sem hver keppist um að veiða sem mest meðan leyfilegt er. 

Einnig var innflytjendum tíðrætt um gæði aflans og voru þeir sammála um að íslenski fiskurinn væri mun betri en sá norski.  Of hvaða ástæður skyldu þeir hafa nefnt fyrir þessu?  Jú að vegna kvótakerfisins og eignarhaldi íslenskra útgerðarmanna á nýtingarréttinum, skipulögðu þeir sínar veiðar með markaðinn í huga, til að hámarka verðmætasköpun.

Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga þegar stjórnun fiskveiða ber á góma, enda um sameiginlega hagsmuni íslensku þjóðarinnar að ræða, og tilverugrundvöll veiðimannasamfélaga, eins og á Vestfjörðum að ræða.

Strandveiðar

Eru strandveiðar þjóðhagslega hagkvæmar? 

Varla getur það verið þjóðhagslega hagkvæmt að auka við sóknargetu veiðiflotans.  Kvótakerfinu var komið á til að draga úr sóknarþunga til að bregðast við gegndarlausu tapi útgerðarinnar.  Tapi sem skapaðist meðal annars af óstjórn og afskiptum stjórnmálamanna.  Innflutningi á togurum og úthlutun þeirra til valinkunnra manna allt í kringum landið.  En er þá hægt að auka hagkvæmni með því að auka sóknarþunga og bæta við skipaflotann?

Til eru þeir aðilar sem hafa reiknað út að trillur, sem stunda strandveiðar, séu miklu hagkvæmari en önnur veiðiskip.  Einn stjórnmála- og fræðimaður hefur haldið því fram að fyrirtæki eins og H.G. ætti að selja alla sína togara og kaupa 30 til 50 trillur í staðinn, enda sé það miklu hagkvæmari kostur.  Hann hefur reiknað þetta allt út og birt opinberlega.  Getur verið að hann hafi eitthvað til síns máls?

Það er rétt að gera sér grein fyrir því að hér er um hreinan og ómengaðan kommúnisma að ræða.  Að yfirvöld eigi að skipuleggja atvinnugreinar og reikna út hvað sé best að framleiða, hvenær og hvernig.  Bloggari taldi að slíkar aðferðir heyrðu sögunni til og hefðu verið fleygt á ruslahauga sögunnar.

Auðvitað veit útgerðarmaðurinn hvað er hagkvæmast og hvernig best er að reka sína útgerð.  Hvorki menntamenn né pólitíkusar eiga að blanda sér í slíkt, enda engar líkur á að þeir geti gefið góð ráð.  Ekki frekar en að koma við hjá bókabúðinni, flugfélaginu eða prjónabúðinni með útreikninga og tillögur um hvað skuli framleitt, hvernig og hvenær.  Í rauninni er þetta svo augljóst að óþarfi er að taka þátt í þessari umræðu.

H.G. þarf að tryggja rétt gæði afla og bjóða upp á afhendingaröryggi til að geta selt ferskan unnin fisk á erlendan markað.  Stjórnendur fyrirtækisins vita þetta og skilja að ferlinum lýkur ekki á fiskmarkaðinum við Sindragötu enda nær virðiskeðjan til neytandans í Bretlandi.  Miklar kröfur um gæði og afhendingu kalla á öflug skip sem eru sérstaklega útbúin fyrir þessa virðiskeðju ferskfisks.  Fiskurinn er kældur í niður fyrir -1°C staks eftir slægingu.  Líftíminn þarf að vera nægjanlegur fyrir flutning og dreifingu til neytandans.  Öflug skip skapa öryggi um afhendingu og gæði.

En eru þá strandveiðar réttlátar? 

Hver sér réttlætið með sínum augum.  Bloggara finnst það ekkert sérstaklega réttlátt að þeir sem gefist hafa upp á núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi og selt sig úr því, fá á ný tækifæri til að byrja upp á nýtt.  Það er morgunljóst að þegar um endurnýjanlega auðlind er að ræða eins og fiskimið, að ekki er hægt að afhenda einum án þess að taka af öðrum.  Þau 6.000 tonn sem fyrirhugað er að veiða í strandveiðikerfi á þessu ári eru þannig tekin að þeim sem stunda atvinnugreinina í dag.  Miðað við nýlega skýrslu Sjávarútvegsráðuneytisins um strandveiðar kemur fram að um þriðjungur þeirra sem stunduðu þessar veiðar á nýloknu ári höfðu selt sig út úr kerfinu áður.  Margir komu úr öðrum starfsgreinum og notuðu sumarfríið sitt til að veiða.  Minnst af þessum afla kom til vinnslu hér á svæðinu og því var atvinnusköpun í lágmarki.  Reyndar var ekkert talað um þjóðhagslegan ávinning af veiðunum í skýrslunni, en slíkt verður ekki mælt nema taka alla virðiskeðjuna til kaupandi í Bretlandi.

Mikið er talað um að strandveiðar stuðli að nýliðun í greininni.  Varla þarf strandveiðar til þess þar sem nýliðun hefur verið mikil, t.d. hér á norðarnverðum Vestfjörðum, en nánast engin sem hélt um útgerð upp úr 1990 er enn við lýði.  Nýir menn hafa tekið við og enn eru ungir dugandi menn að koma sér í útgerð og kaupa skip og veiðiheimildir.  Það þarf engin ríkisafskipti til að hagkvæmni finni sér bestu leiðir og menn uppgötvi nýjar arðbærar aðferðir í útgerð og fiskvinnslu.  Og reyndar ekki ráð frá menntamönnum eða pólitíkusum.

Þjóðhagslegur ávinningur

Hvernig sem þessu máli er velt upp verður ekki séð að þessar veiðar séu þjóðhagslega hagkvæmar né réttlátar.  Ef til vill þjónar þetta allt saman einhverjum pólitískum hagsmunum, en það gerir það ekki réttlátt.  Hinsvegar ef menn gera sér ekki grein fyrir að fiskveiðar þurfa að vera sjálfbærar og nauðsynlegt að takmarka aðganginn að auðlindinni, er erfitt að ræða þessi mál við þá.  Sá skilningur er grundvallaratriði til skynsamlegra umræðu um fiskveiðimál og nauðsynlegur til að hægt sé að taka vitrænar ákvarðanir um sátt í þessum umdeildu málum.  Sátt sem leiði til þjóðhagslegs ávinnings.

Kvótakerfi og arðsemi veiða

Takmörkuð sjálfbær auðlind

Félagi bloggara gaf honum gott ráð á dögunum í viðræðum um sjávarútvegsmál.  ,,Ef viðmælandi þinn skilur ekki að fiskveiðar eru takmörkuð sjálfbær auðlind, og nauðsynlegt er að takmarka aðgang að henni, hættu þá viðræðum við hann"  Skilaboðin eru sem sagt þau að þeir sem ekki skilja þetta séu ekki hæfir til umræðu um stjórnun fiskveiða og ekki á vetur setjandi í viðræðum við þá.

Í greinarkorni bloggara um daginn var Atli Gíslason mærður og talinn maður sátta og umræðu sem hefði skilning á sjávarútveg.  En þó var minnst á eitt atriði þar sem hann skriplaði á skötunni í umræðunni.  Hann misskilur algjörlega kvótakerfið og hvers vegna það var sett á og hvaða jákvæðu áhrif það hefði á hagkvæmni sjávarútvegs.  Hann taldi að kvótinn væri til að takmarka afla og ef hægt væri að taka viljann til að stunda veiðar í burtu, væri allt í besta lagi og afnema mætti kvótakerfið.

Hér er um alvarlegan misskilning að ræða og nauðsynlegt að ýta honum til hliðar þannig að hægt sé að takast á um fiskveiðistjórnun á uppbyggilegum nótum.  Tryggja að niðurstaðan verði þjóðhagslega hagkvæm.  Aðal málið er að geta aðskilið takmörkun á veiðimagni og kvótasetningu í umræðunni.  Svona eins og vísindamenn gera að takast á við flókna hluti með því að einfalda umræðuna og komast þannig að kjarna málsins.

Kvótakerfi og leyfilegur hámarksafli

Bloggari hefur margoft bent á að kvótakerfi stjórnar ekki veiðimagni og hefur því ekkert með lífræði að gera, þ.e.a.s. að byggja upp fiskistofna. Það er á öðrum vetfangi þar sem aflamagn er ákveðið eftir að stofnstærðarmat hefur farið fram og reiknað út hagkvæmasta veiðimagn til að hámarka afrakstur stofnsins. Á erlendu máli er þetta kallað „Maximum Sustainable Yield" (hámarks nýting fiskistofna)

Eftir að ákvörðun um leyfilegan hámarksafla liggur fyrir er komið að því að ákveða hagkvæmustu leið til að sækja þann afla.  Ljóst er að um endurnýjanlega auðlind er að ræða og því nauðsynlegt að takmarka aðgang sjómanna til veiða.  Um þetta eru flestir sammála, en eins og tekið var til hér í upphafi eru þeir ekki hæfir í umræðuna sem skilja það ekki.

Ólympískar veiðar

Það er nokkuð augljóst að ,,frjálsar" veiðar á takmökuðum afla, svokallaðar ,,ólympískar veiðar" eru í eðli sínu mjög óhagkvæmar.  Mikið kapp um aflann kallar á of-fjárfestingu í sóknargetu með allt of stórum skipastól þar sem allir reyna að skara eld að eigin köku.  Við kappið eru gæði fyrir borð borin eins og sýndi sig hér á árum áður þegar fiski var mokað upp án tillits til vinnslu og hámörkun verðmæta.  Fiski var ekið í bræðslu og hann var hengdur upp á hjalla í skreið fyrir Afríkumarkað og sóunin var mikil. 

Ekki þarf annað en líta til makrílveiða Íslendinga undanfarið til að sjá til hvers ólympískar veiðar leiða.  Kapp sjómanna um aflann verður til þess að honum er mokað upp í keppni um tonnin og landað í bræðslu.  Bent hefur verið á að hægt væri að auka verðmæti kolmunaaflans um sjö milljarða króna þar sem hlutur sjómanna gæti verið á þriðja milljarð í aukin hlut, með því að fullvinna aflann til manneldis.  En þetta skilur hæstvirtur sjávarútvergráðherra ekki en hyggst grípa til gamalla ráða kommúnisma, að handstýra ráðstöfun aflans.  Ráðuneytið ætlar að stýra veiðiskipum frá skrifstofu í Reykjavík, um hvort þau megi landa í mjöl eða til manneldis.  Einföld kvótasetning aflans á hvert skip myndu duga hér vel og hvert skip gæti síðan hámarkað verðmæti sín þar sem keppnin um tonnin er tekin í burtu.

Markaðir og kvótakerfið

Um það snýst kvótakerfið og það gefur sjómönnum einnig tækifæri til að dreifa sínum veiðum jafnt yfir árið, og þannig sinnt viðskiptavinum sínum erlendis vel, sem leggja aukna áherslu á afhendingaröryggi árið um kring.  Undanfarin ár hefur orðið mikil aukning á útflutningi á ferskum fiski sem unninn er fyrir verslunarkeðjur sem borga hæstu verð fyrir góð gæði og örugga afhendingu.  Þannig hafa Íslendingar getað hámarkað verðmæti fiskútflutnings og aðgreint sig frá ódýrum frosnum, hvítum fiski  frá t.d. Kína.

Við þetta verða til mikil verðmæti og fiskveiðiarður myndast, sem er þessari þjóð svo mikils virði.  Sumir hafa reyndar haldið því fram að þessi fiskveiðiarður hafi valdið hruninu á Íslandi þar sem þjóðin hafi ekki kunnað með peningana að fara.  Sömu menn hljóta þá að líta til samfélaga eins og Norður Kóreu eða Kúbu sem fyrirmynd, þar sem engar hagsveiflur eru en menn liggja fastir örmagna á botninum.

Að koma ,,spænskt fyrir sjónir"

Góður vinur bloggara var í opinberri heimsókn í Katalóníu á Spáni fyrir nokkru árum.  Þar ræddi hann við sjávarútvegráðherra héraðsins og fiskveiðistjórnun barst í tal.  Katalóníubúinn sagði að nánast engin fiskveiðastjórnun væri þarna enda taldi hann enga þörf á slíku.  Félagi bloggara spurði þá hvernig þeir stýrðu aðgangi að auðlindinni, sem sannarlega hlyti að vera takmörkuð.  Svarið var að tekjurnar væru svo lágar í greininni að ungt fólk vildi miklu frekar gerast þjónar á veitingarstöðum heldur en að sinna sjómennsku.  Þannig að fátæktin var fiskveiðistjórnun Spánverjanna við norðurströnd Miðjarðarhafsins.  Þetta er reyndar þekkt fyrirbæri víða um heim og hefur bloggari kynnst slíku við dvöl á Nýfundnalandi, Sri Lanka og eins við Viktoríuvatnið í Úganda.

Mikilvægi arðsemi veiða fyrir fiskimannasamfélög

Það er einmitt þarna sem Atli Gíslason skriplar á skötunni.  Þó honum takist að draga svo úr arðsemi veiða að áhugi manna verður þverrandi og það leiði til lítillar sóknar, er ekki þar með sagt að einhverri óskastöðu sé náð.  Ekki þarf annað en að sjá fyrir sér þrisvar sinnum stærri flota við þorskveiðar í dag til að ímynda sér slíkt ástand.  Þá er það kostnaðurinn sem stjórnar sókninni og menn róa þrátt fyrir neikvæða afkomu.  Sjómönnum myndi reyndar fjölga gríðarlega en þeir væru allir fátækir.  Engin arður væri til skiptana og því þyrfti þjóðin ekki að rífast um skiptingu hans.  Fiskimannasamfélög yrðu fátæktargildrur og ættu sér enga möguleika.  Öll framþróun myndi stöðvast enda engir peningar til að fjárfest í arðsömum tækjum og tólum til veiða.  Þetta er einmitt ástand sem er vel þekkt um allan heim.  Ríkari þjóðir sem rekið hafa sjávarútveg sinn á styrkjum hafa bolmagn til að halda slíkum samfélögum á floti, en með lítilli reisn og skertri sjálfsvirðingu íbúanna.

Það er einmitt gríðarlega mikilvægt fyrir Íslendinga að reka sinn sjávarútveg á hagkvæman hátt.  Sérstaklega er það mikilvægt fyrir fiskimannasamfélög eins og á norðanverðum Vestfjörðum, sem byggja á öflugum sjálfbærum veiðum sem skila góðri arðsemi.

 

Hámörkun á nýtingu fiskistofna (MSY)

Við stjórnun á fiskveiðaauðlind er mikilvægt að átta sig þeirri sérstöðu sem nauðsyn á sjálfbærni setur henni og þær takmarkanir sem því fylgja. Allt annað er uppi á teningnum við stjórnun á námum, sem ekki eru sjálfbærar en þær minka eftir því sem af er tekið. Við olíuvinnslu er því hægt að taka ákvörðun um hvort nýta eigi auðlindina á tíu, tuttugu eða þrjátíu árum. Hér er um hreint efnahagslegt og félagslegt mat að ræða og í lokin stendur náman eftir tóm og fullnýtt. Við stjórnun fiskveiðaauðlindar þarf að gæta að hámarki jafnstöðuafla (Maximum Sustainable Yield), það er að auðlindin er endurnýjanleg og við ákvörðun um nýtingu og það magn sem árlega er tekið þarf að hámarka afraksturinn. Hér er rétt að taka því fram að kvótakerfi hefur ekkert með þessi mál að gera og því umræðu um það haldið utan við viðfangsefnið.

Á Íslandsmiðum er notast við aflareglu til að ákvarða hámarksveiði úr hinum ýmsu fiskistofnum og því til stuðnings eru settar reglur um t.d. lokun svæða, verndun smáfisks, lokanir á veiðisvæðum yfir hrygningartíma, takmarkanir á notkun ýmissa veiðarfæra og reglur um möskvastærðir í netum og trolli.

Hér á landi sér Hafrannsóknarstofnunin um stofnstærðarmælingar á fiskistofnum, sem aðallega byggjast á svokölluðu ,,ralli" ásamt mælingum á stærðar- og aldurgreiningu á veiddum fiski. Reglur sem settar eru til fiskverndar eru byggðar á líffræðilegum forsendum og í sumum tilfellum á pólitísku mati á réttlæti, t.d. eins og að skapa rými fyrir smærri báta á grunnslóð og halda stærri og öflugri skipum fyrir utan 12 mílur. Líffræðilegur hluti rannsókna er fyrir utan sérsvið bloggara og verður hér látið staðar numið í þeirri umfjöllun. En hagfræðilegur hluti fiskveiðastjórnunar verður hér gerður að umtalsefni.

 

Talið er að um 50 milljarðar dollara glatist árlega í heiminum öllum vegna ofveiði og ekki sé hugað að hámörkun jafnstöðuveiða á fiskistofnum (FAO 1993, Garcia Newton 1997). Að sóknin sé nærri því tvöfalt meiri en hagkvæmasta sókn og helmingi stærri stofnar gætu skapað nánast sömu tekjur með miklu minni kostnað. Það er einmitt dýrt að ofveiða fisk þar sem mikið er lagt á sig til að ná í síðustu tonnin úr ofnýttum fiskistofni. Góð veiði er einmitt eðlilegt ástand og kostnaður við að sækja hvert tonn í sterka stofna er miklu minni en þar sem ofveiði er stunduð.

 

Fátækt er fylgifiskur fiskimannasamfélaga þar sem aðgangur er óhindraður og ekki settar reglur um hámarksafla né aðrar takmarkanir á sókn. Þá er veitt þar til stofninn hrynur og nánast allar tekjur fara í kostnað og engin fiskveiðaarður eftir til að skila fiskimönnum eða samfélagi.

Fiskveiðar eru eins og hver önnur atvinnugrein sem á að skila hámarks verðmætum með sem minnstum tilkostnaði. Tilgangur með fiskveiðistjórnun á að vera að framleiða verðmæti á sjálfbæran hátt til langs tíma. Tilgangurinn er ekki að skapa atvinnu, vernda fiskistofna né náttúruvernd. Heldur til að hámarka afrakstur af fiskveiðiauðlindinni með sem minnstum tilkostnaði sem skilar sér sem arður til samfélagsins. Slík hámörkun langtímaarðs tryggir í rauninni viðkomu fiskistofna og verndar umhverfið.

 

Hér á landi hefur mikil umræða verið um ráðgjöf Hafró og margur kappsamur sjómaðurinn vill veiða meira og krefjast þess að stjórnöld bæti við aflaheimildir. Góð veiði er einmitt notuð sem mælikvarði á að þorskstofninn hér við land sé vannýttur. En það er einmitt góð veiði sem bendir til að menn séu á réttri leið í sókn í stofna. Góð veiði er eðlilegt ástand og gefur fyrirheit um að stofninn sé nýttur á skynsamlegan hátt. Of mikil sókn dregur úr veiði á sóknareiningu og eykur kostnað sem aftur dregur úr arðsemi. Arðsamar fiskveiðar eru Íslendingum sérlega mikilvægar þar sem um er að ræða undirstöðu atvinnugrein þjóðarinnar.

 

 

 

 

Skotgrafahernaður

Tilgangur kvótakerfisins

Það var athyglisvert að hlusta á Ingva Hrafn rekja garnirnar úr Atla Gíslasyni, formanni sjávarútvegsnefndar Alþingis á sjónvarpsstöðinni Ínn.  Að vísu gætti svolítils misskilning hjá Atla um tilgang kvótakerfisins, en hann taldi það sett á til að vernda fiskistofna.  Það má öllum vera ljóst sem kynna sér upphaf og tilurð kerfisins að það var sett á til að auka arðsemi og draga úr gegndarlausu tapi útgerðar, sem komin var til vegna allt of mikillar sóknargetu flotans.  Útgerðarmönnum var boðin nýtingarréttur auðlindarinnar í skiptum fyrir þann beiska kaleik að skera niður flotann.  Í þessu samhengi er rétt að geta þess að ekki þarf kvótakerfi til að vernda fiskistofna, enda hægt að setja hámarksafla á hverja tegund fyrir hvert ár og leyfa síðan frjálsar veiðar.  Slíkt myndi tryggja viðgang fiskistofna miðað við réttar forsendur um hámarksafla en myndi kalla á mikla sóun í útgerð og hrun á mörkuðum.  Um það snýst kvótakerfið.

Skotgrafahernaður

Að öðru leiti mátti skilja á Atla Gíslasyni að hann væri maður sátta og vildi forðast ,,skotgrafahernað" í málefnum sjávarútvegs, ólíkt varaformanni sjávarútvegsnefndar sem notar hvert tækifæri til tala niður til atvinnugreinarinnar.  Atli taldi slíkt ekki vænlegt til árangurs og fullvissaði áhorfendur um að engin hætta væri á að varaformaðurinn tæki við formensku, enda tilheyrði það embætti Vinstri Grænum.

Atli virðist vera vel að sér um sjávarútveg og vera nokkuð vel tengdur við aðila í greininni.  Hann hvatti útvegsmenn og fiskverkendur til að koma að ,,sáttarnefndinni" sem þeir hafa gengið frá vegna átaka við sjávarútvegsráðherra, og taldi það líklegast til að ná sáttum sem þjóðin og sjávarútvegurinn gætu unað við.  Nauðsynlegt væri að tala saman og aðilar fengju tækifæri til að útskýra sína hlið á málunum og hvernig sameiginlegir hagsmunir yrðu tryggðir.  Hvort hægt væri að bæta núverandi sjávarútvegsstefnu með þjóðarhag að leiðarljósi.

Þjóðarsátt um þjóðarhagsmuni

Þetta er alveg rétt hjá formanni sjávarútvegsnefndar og gefur von til að málin verði leyst með þeim hætti að fiskveiðiauðlindin gefi hámarks arðsemi fyrir Íslendinga í framtíðinni.  Öfgafullur ,,skotgrafahernaður" í þessum málum er ekki leiðin til að rata þann veg, þar sem þekking og fagmennska víkur fyrir alhæfingum, upphrópunum og fullyrðingum.  Við getum lært það af sögunni að slíkar aðferðir eru árangursríkar fyrir einstaklinga, stefnur og strauma, en eru ekki líklegar til tryggja sátt eða þjóðarhag.

Auðlindin er þjóðareign Íslendinga og mikilvægt að ákvarðanir sem teknar eru um framtíðarskipan hennar taki mið af því.  Þetta snýst um fiskveiðiarð og skiptingu hans.  Það verður erfitt að byggja slíkar ákvarðanir á hugtökum einum saman eins og réttlæti og sanngirni, en sitt sýnist hverjum í þeim efnum.  Stjórnvöld þurfa að ganga til sátta í þessu máli, ólíkt því sem á undan er gengið, og málflutningur Atla Gíslasonar gefur von um slíkt.

Gunnar Þórðarson

  

,,Gjafakvótinn"

Umræða í skötulíki

Umræðan um stjórn fiskveiða hefur verið í skötulíki undanfarin ár. Flestir þeirra sem hæst láta virðast gera sér litla eða enga grein fyrir því að kvótakerfinu var komið á fyrir 25 árum til þess að auka arðsemi í íslenskum sjávarútvegi og beita skynsamlegri nýtingu til að vernda ofveidda fiskistofna. Það vill gleymast, að fæstir útvegsmenn voru hlynntir kvótakerfinu á sínum tíma. Með þessum hugmyndum þótti þeim vegið að frelsi sínu til fiskveiða. Í dag deilir hins vegar enginn ábyrgur útgerðarmaður um ágæti þessa fyrirkomulags sem notað er við stjórn fiskveiða hér á landi.

 

Hvað lá að baki?

En hvernig var tilurð kvótakerfisins og hvað lá þar að baki? Upphaf umræðunnar má tengja við útkomu hinnar svokölluðu ,,svörtu skýrslu" Hafrannsóknarstofnunar árið 1975. Þar sagði að útlit væri fyrir verulegan viðkomubrest ef ekki yrði gripið til nauðsynlegra ráðstafana. Í framhaldi var ,,skrapdagakerfinu" komið á 1977. Þar mátti hlutfall þorsks hjá togurum ekki fara upp fyrir ákveðið hlutfall af afla tiltekna daga á ári.

Að öðru leyti voru veiðar frjálsar og þrátt fyrir tillögu Hafró um 275 þúsund tonn þetta ár var veiðin 340 þúsund tonn. Sóknarþungi jókst stórum og náði þorskveiðin hámarki árið 1981 þegar veidd voru tæp 470 þúsund tonn. Þrátt fyrir þessa miklu veiði fór afkoma útgerðar stöðugt versandi. Á annað hundrað skuttogarar bættust við flotann á þessu tímabili sem hluti af stefnu stjórnvalda í atvinnu- og byggðamálum.

Hugmyndinni illa tekið í fyrstu

Augljóst var að frjáls aðgangur að auðlindinni skilaði ekki þeim markmiðum sem stjórnvöld settu sér við nýtingu hennar. Þannig benti Jakob Jakobsson fiskifræðingur t.d. á gríðarlega sóun við síldveiðar árið 1979, þar sem 170 skip veiddu 35 þúsund tonna ársafla. Tíundi hluti þess flota hefði staðið undir veiðunum.

Austfirðingar hreyfðu fyrst við hugmyndum um kvótakerfi á Fiskiþingi árið 1978. Þeim var illa tekið af útvegsmönnum, sérstaklega Vestfirðingum, sem töldu frjálsar veiðar sér í hag vegna nálægðar við fiskimiðin. Austfirðingar reyndu á ný árið eftir en allt fór á sama veg. Á Fiskiþingi 1981 mátti hins vegar greina vaxandi áhuga á kvótasetningu á þorski. Umræðan var orðin upplýstari og menn gerðu sér grein fyrir að stjórnlaus veiði á endurnýjanlegri auðlind ógnaði jafnt fiskistofnum sem afkomu útgerðarinnar.

Kvótakerfið verður að lögum

Fram að þessum tíma hafði svokölluð millifærsluleið verið farin í stjórnun sjávarútvegs. Flókið sjóðakerfi var notað sem tæki til að taka fjármuni af heildinni og færa öðrum. Heildarfjármunir voru teknir frá þjóðinni með launalækkun í gegnum gengisfellingar. En til að gera langa sögu stutta fór svo að mælt var fyrir frumvarpi um kvóta í desember 1983 og það varð að lögum árið 1984.

Kvótakerfið var samþykkt til eins árs í senn þar til 1988 þegar það var fest í sessi. Fljótlega kom í ljós að án framsalsréttar á aflaheimildum væri takmarkaður ávinningur af kvótakerfinu. Framsal var lögfest 1988. Ljóst var að nauðsynlegt var að fækka skipum og draga úr sóknarþunga til að auka arðsemi veiða og án framsalsheimilda væri það borin von.

Einkaframtak í stað ríkisafskipta

Stjórnmálaflokkar voru klofnir í afstöðu sinni til málsins en margir álitsgjafar voru atkvæðamiklir í umræðunni. Í henni kristölluðust meginstraumar í hugmyndum um kvótakerfi; hvort ríkið ætti að útdeila fiskveiðiheimildum eða hvort nýtingarréttur yrði færður til útgerðarinnar og hún látin bera ábyrgð á eigin afkomu. Sú leið sem farin var - að nota reiknireglur til að skipta aflaheimildum niður á skip - var því í anda einkaframtaks í stað ríkisafskipta.

Kvótanum þröngvað upp á útvegsmenn

Það er nokkuð ljóst að kvótanum var þröngvað upp á útvegsmenn á sínum tíma þar sem frjáls veiði án afskipta ríkisins hugnaðist þeim betur. Sú aðferð að færa nýtingarréttinn til útgerða, byggðan á aflareynslu, getur varla talist vafasöm aðgerð. Í ljósi fjárhagsstöðu útgerðarinnar á þessum tíma var ekki var borð fyrir báru til að greiða háar upphæðir fyrir aflaheimildir til ríkisins. Einnig verður að líta til þess að aflakvóti var einskis virði á þessum tíma enda tapið botnlaust hjá útgerðinni og kvótasetningin því forsenda arðsemi.

Ríkisafskipti með pólitískri útdeilingu gæða eins og aflaheimilda er ekki líkleg til að skila hámarks arðsemi af fiskveiðum sem hlýtur að vera meginkrafa íslensku þjóðarinnar. Skipting þess fiskveiðiarðs með réttlátum hætti er hinsvegar pólitískt viðfangsefni hverju sinni.

Höfundur er viðskiptafræðingur með meistarapróf í alþjóðaviðskiptum

 

Skuldir útgerðarinnar

Ólína Þorvarðardóttir ritar grein í B.B. 20. janúar undir fyrirsögninni ,,Gjöfin dýra - skuldabagginn" Höfundur hefur nokkuð til sín máls að þeim sem treyst er fyrir nýtingu auðlindarinnar, fari vel með það traust. Réttilega er bent á að ábyrgðarleysi með gengdarlausum erlendum lántökum hafa áhrif á fiskveiðiarð og koma þjóðinni því við. Þjóðin á kröfurétt á þá sem hún treystir fyrir nýtingu mikilvægustu auðlind sinnar, sjávarútvegnum, að þeir gæti hagsmuna hennar í hvívetna.

Gott dæmi um ábyrgðaleysi útgerðarmanna er stöðutaka með krónunni síðsumar 2008 fyrir tugi miljarða króna. Þetta var útskýrt sem áhættustýring fyrir útgerð og fiskvinnslu, en flestir sem til þekkja sjá að þau rök standast illa og nær að kalla gjörninginn hreinlega brask. Þessi mál eru ekki uppgerð ennþá en gæti haft veruleg áhrif á skuldastöðu útgerðarinnar í heild sinni. Rétt er að taka fram að lífeyrissjóðirnir voru enn kræfari í þessu braski og viðbúið að skellur þeirra verði á annað hundrað milljarða króna í uppgjöri við bankana.

Það er nú þannig að rónarnir koma óorði á brennivínið og auðvitað er ekki hægt að setja alla útgerðarmenn undir sama hatt. Ekki hafa nöfn útgerða hér í Ísafjarðarbæ verið nefnd í þessu samhengi og vonandi er staða þeirra því sterkari en hinna sem eiga hlut að máli.

Ekki er þó ástæða til að breyta hagkvæmu fiskveiðistjórnunarkerfi á þeim forsendum að einstakir útgerðarmenn fari fram úr sér og sökkvi sér í skuldafen. Þau fyrirtæki fara einfaldlega í þrot, líkt og önnur fyrirtæki í þeirri stöðu, hvort sem um bílaumboð eða bóksala er að ræða. Nýir menn taka þá við og erlendir lánadrottnar tapa kröfum sínum. Við yfirtöku nýju bankana af þeim gömlu hefur þetta allt verið skoðað og ráð fyrir því gert.

Margir andstæðinga kvótakerfisins tala um að menn veðsetji kvótann, sem sé siðlaust þar sem þjóðin eigi auðlindina. Þetta er í besta falli einföldun, en verra ef það er notað til að blekkja fólk. Málið er að menn veðsetja fjárstreymi í útgerð eins og öðrum rekstri. Reiknað er út hversu miklum skuldum fyrirtæki geti staðið undir miðað við fjárstreymið. Það liggur hinsvegar fyrir að útgerð sem rekin er með eigin kvóta hefur jákvæðara fjárstreymi en önnur sem þarf að leigja hann til sín.

Íslendingar verða að reka sinn sjávarútveg á hagkvæman hátt með arðsemi í huga. Við höfum einfaldlega ekki efni á öðru. Stjórnvöld eiga ekki að skipta sér af rekstri einstakra fyrirtækja, heldur setja almennar leikreglur. Það er ekki í verkahring stjórnmálamanna að reikna út hvort eitt útgerðarform sé hagkvæmara en annað né hver hagkvæmasta skuldastaðan er, heldur hvers fyrirtækis fyrir sig.

Miðað við árangur íslenskra stjórnmálamanna undanfarið virðast þeir hafa fangið fullt án þess að gerast ráðgjafar í rekstri fyrirtækja.

 

Hin kalda krumla einangrunnar Íslands

Nokkurra vikna ritstífla bloggara losnar við það reiðarslag sem ákvörðun Bessastaðabóndans hefur valdið honum. Óttinn við einangrun Íslands frá nágrannaþjóðum og orðspori í ruslflokk er nístandi kaldur. Heimóttaskapur umræðunnar vekur frekari ugg í brjósti og lítilli trú á að þjóðin vinni sig út úr þessum alvarlega vanda. Nú berja menn sér á brjóst og beita fyrir sig þjóðernishyggju!

 

Ef horft er á stöðuna í dag er málið nokkuð einfalt. Setja aftur fyrir sig það sem er búið og gert, í bili a.m.k., meðan við náum skipinu á réttan kjöl. Það er lítill tími til að velta fyrir sér hver gerði hvað og hvenær þegar brotsjór hefur riðið yfir og skipið og því er að hvolfa. Átök milli manna hafa þá enga tilgang, enda berjast menn við náttúruöflin.  Þá er nauðynlegt að leggja niður kytrur og þvarg og leggjast saman á plóginn.

 

Íslendingar eru að berjast við nokkurs konar náttúruöfl, alþjóðasamfélagið, sem lætur sér í léttu rúmi liggja hvað Íslendingum þyki sanngjarnt og réttlátt. Rétt skal vera rétt og reglurnar nokkuð skýra. Með neyðarlögunum var ákveðið að tryggja innistæður íslenskra banka á Íslandi en ekki í Bretlandi og Hollandi. Slíkt brýtur gegn reglum ESB og þar með gegn samningi um EES. Ekki má mismuna íbúum svæðisins efir þjóðerni!

 

Þetta hefur nefnilega ekkert með reglur um innistæðutryggingar að gera. Málið er að ef Íslendingar hefðu ekki ákveðið að tryggja innstæður hérlendis, hefðu menn ekki þurft að greiða innistæður í Bretlandi og Hollandi. Þá hefðu allir bankarnir farið á hliðina á einum eftirmiðdegi og máttlítill tryggingasjóður greitt þeim sem ekki höfðu náð að taka peningana sína út.  Þetta hefur því með regluverk EES að gera og því myndu dómstólar EFTA eða ESB úrskurðarvald í málinu.  Afstaða þar lggur fyrir!

 

Ef þjóðir EES létu Íslendinga komast upp með að brjóta á meginstoðum samningsins um að ekki megi mismuna íbúum eftir þjóðerni, gætu aðrar aðildarþjóðir fylgt í kjölfarið og gert slíkt hið sama. Allt í nafni ,,réttlætis" og ,,sanngirni" séð með augum íbúa þess ríkis sem gripi til slíks óyndisúrræðis.

 

Nú liggur fyrir að Fitch hefur lækkað lánhæfismat landsins niður í ruslflokk með neikvæðum horfum og það sem hér og nú hefur borist frá nágranalöndum varðandi synjun forsetans á lögum um ríkisábyrgð á IceSave er ekki uppörvandi. Engin stendur með Íslendingum!

 

Er þetta ekki bara ótrúlegur heimóttaskapur Íslendinga? Það er talað á þann hátt að meiri sáttartón þurfi á Alþingi? Málið verður ekki leyst á Alþingi eins og lögin síðan í haust sína. Það dugar ekki að annar aðili samnings ákveði einhverjar breytingar á honum, löngu eftir undirskrift. Íslendingar skrifuðu undir samning um IceSave í júní ásamt Bretum og Hollendingum. Viðsemjendur Íslendinga samþykktu svo einfaldlega ekki þá fyrirvara sem settir höfðu verið einhliða af Alþingi. Bretar og Hollendingar, sem samkvæmt samkomulaginu lána þjóðinni fyrir greiðslum á innistæðu í þessum löndum, hafa það í hendi sér á hvaða kjörum þeir lána. Þeir þurfa einfaldlega ekki að samþykkja fyrirvara sem settir eru eftir undirskrift samkomulagsins.

 

Bloggari vonar að flokksmenn hans hafi einhver spil upp í erminni eftir ,,sigur" sinn í þessu máli. Hann óttast hinsvegar að svo sé ekki og hér sé einfaldlega um venjulegan íslenskan skotgrafahernað í pólitík að ræða. Þetta mál er bara allt of stórt fyrir slíkan hernað.

 

 

Ólína og sjávarútvegurinn

Í huga bloggara er leiðarljósið í hugmyndum um fiskveiðikerfi Íslendinga, að hámarka hag þjóðarinnar af fiskveiðum til langs tíma litið.  Því miður eru ekki allir samála honum og stundum virðast annarlegar kenndir ráða för.  Það er sérlega slæmt þegar valdamikið fólk á í hlut, t.d. þingmenn og svo ekki sé talað um formann Landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar Alþingis.  Ekki verður annað séð á skrifum hennar en markmiðið sé að koma höggi á útgerðarmenn og almannahagsmunir séu fyrir borð bornir.

Grein Ólínu Þorvarðardóttir í Morgunblaðinu 29. október ber einmitt dám að þessu.  Lítið er reynt að fjalla af sanngirni um málið, hvort sem talað er um líffræðilegan hluta fiskveiðistjórnunarkerfisins eða þess hagræna.  Bloggari vill aðeins staldra við þessa grein og leiðrétta augljós rangindi sem annað hvort er sett fram að illgirni eða vankunnáttu.

Í fyrsta lagi talar höfundur um að ,,skapaður" hafi verið skortur á leigukvóta til að þrýsta á stjórnvöld.  Gerir þingmaðurinn sér ekki grein fyrir að einmitt það sýnir virkni kvótakerfisins?  Með minnkandi aflaheimildum þarf minni flota til að sækja það sem er til úthlutunar.  Það tryggir hámarks afrakstur nýtingar og þeir fyrstu sem detta út eru kvótalitlir bátar.  Við það er ekkert athugavert og alls ekki hægt að kenna vélarbrögðum útgerðarmanna um.  Reyndar er helst að skilja á Sjávarútvegsráðherra að hann hyggist beita ríkisvaldi til að tryggja framboð á leigukvóta og hafa þannig vit fyrir markaðinum.  Það er svona í anda kommúnismans að pólitíkusinn viti betur en markaðurinn hvað eigi að framleiða, hvernig, hvenær og af hverjum.

Ólínu verður tíðrætt um hvernig kvótakerfið hafi brugðist í að byggja upp fiskistofna.  Það er engin furða enda var kvótakerfið ekki sett á til þess.  Það var sett á til að auka arðsemi í greininni og draga úr sóknargetu flotans, getu sem stjórnmálamenn höfðu skapað með gengdarlausum innflutningi á togurum.  Upp úr 1980 hafði togaraflotinn aukist um rúmlega hundrað skip og algert hrun blasti við útgerðinni og reyndar fiskistofnum líka.  Svarta skýrsla Hafró hafði komið út 1976 og Íslendingar voru að átta sig á nauðsyn þess að stunda ábyrgar sjálfbærara veiðar.  Kvótakerfinu var þvingað upp á útgerðarmenn og þeir látnir bera ábyrgð á niðurskurði á fiskiskipaflotanum, en fengu í staðin nýtingarrétt auðlindarinnar.

Árið 1981 veiddu Íslendingar 469 þúsund tonn.  Nærri fjórðungur að þessum afla endaði á skeiðarhjöllum og var seldur fyrir lágt verð til Nígeríu.  Í þessari miklu veiði var tap útgerðarinnar í sögulegu hámarki og fiskveiðiarðurinn lítill sem engin.  Í þessu samhengi verða menn að skilja að kvótakerfið ræður ekki veiðimagni, enda er sú ákvörðun tekin pólitískt af ráðherra í samráði við vísindamenn Hafró.

Þá er komið að umræðu um líffræðilegan hluta fiskveiðistjórnunarkerfisins.  Þar tínir þingmaðurinn allt til sem hún finnur til að gera lítið úr vísindamönnum Hafró og sleppir öllu því sem gæti talist þeim til tekna.  Það er gaman að flytja góðar fréttir og slíkt fellur í frjóan jarðveg hjá mörgum.  Tilhugsunin um að hægt sé að veiða miklu meira úr stofnum á Íslandsmiðum skiptir marga miklu máli og því gott að geta trúað því.  En hér verðum við að velja á milli hvort við notum vísindi eða óskhyggju.

Ef þingmaðurinn hefði haft fyrir því að koma við á Hafró hefðu starfsmenn getað leiðrétt mikið af rangfærslum í grein hennar.  En kannski það hafi ekki verið nokkur vilji til þess og tilgangurinn helgi meðalið.  Í fyrsta lagi hefur fæðuskortur aldrei verið afgerandi áhrifavaldur á fjölda fiska í þorskstofninum.  Hinsvegar hefur aðgangur að fæðu áhrif á meðalþyngd, en á þessu tvennu er mikill munur.  Enginn gögn eru til um að þorskstofninn hafi soltið í hel né hann hafi bókstaflega synt til annarra landa.

Hafrannsóknarstofnun notar sínar aðferðir til að ákveða stofnstærðir og hrygningarstofna.  Sjálfsagt er að þær aðferðir séu til umræðu og öll málefnaleg gagnrýni er af hinu góða.  En að hafna vísindum og þekkingu, í pólitískum tilgangi, er ekki til bóta.

Hafró og Fiskistofa stunda mælingar um borð í fiskiskipum og við löndun í höfnum. þar sem lengd er mæld og stundum aldur fiska er greindur.  Öll veiði er skráð um borð í veiðiskipum og skýrslur sendar til Hafró sem slær þeim inn í gagnagrunn.  Þannig er hægt að meta aldursdreifingu stofnsins og eins gefa þessar upplýsingar glögga mynd af veiði á sóknareiningu.  Síðan eru vor- og haust rallið notað til að styðja við þessi gögn og nota til að ákveða stofnstærðir og veiðiráðgjöf kemur í kjölfarið. 

Þetta er það sem kallað er vísindalegar aðferðir við ákvörðunartöku og er að miklu leit byggð á tölfræðilegum aðferðum.  Andstæðan við slík vinnubrögð er að nota aðferðir þingmannsins, t.d. sögur eins og; ,,reyndir menn telja" og ,,sjómenn bentu á" o.s.fr.

Það tekur hinsvegar steinn úr þegar stungið er upp á að nota ,,óháða" verkfræðistofu til reikna út stofnstærðir.  Byggja það á rússneskum aðferðum sem Kristinn Pétursson hefur spurnir af og notað hafi verið í Barentshafi.  Hér er lítið gert úr þekkingu og reynslu okkar vísindamanna og ekki furða að Hafró njóti lítils traust meðan forystumenn stjórnmálanna gera allt sem í þeirra valdi stendur til að draga úr trúverðugleika stofnunarinnar.

Nýlega sagði fyrsti þingmaður NV kjördæmis að það væri lífspursmál að tryggja samkeppni í rannsóknum á fiskveiðiauðlindinni.  Slíkt lýsir ótrúlegri vanþekkingu enda væri hægt að velta fyrir sér hver hvatinn í slíkri samkeppni yrði.  Það skyldi þó ekki virka þannig að sá sem kæmi með betri fréttir fengi hærri styrki?  Og eins og Ólína sagði þingmaðurinn nokkrar háðungsögur af Hafró, svona til að sýna fram á að ekkert væri að marka þá stofnun.

Það er gott ef stjórnmálamenn gagnrýna Hafró en það þarf að vera á málefnalegum og vísindalegum nótum.  Ekki má horfa framhjá þegar vel tekst til og blasa við þeim sem lesa skýrslur Hafró um ástand og horfur hinna ýmsu stofna.  Ótrúleg fylgni er milli árganga í þroski sem mældir eru árlega með togararalli.  T.d. tveggja ára fiskur sem mældur er í fyrra og borið saman við þriggja ára fisk í ár.  Það gefur sterkar vísbendingar um að menn séu á réttri leið.  Þessar upplýsingar boða ekki endilega góðar fréttir en gætu verið þær réttu.  Í spá Hafró fyrir hrygningarstofn þorsks eru 90% líkur á að með núverandi aflareglu, 20%, að hann verði á bilinu 170 til 300 þúsund tonn á næsta ári.  Ef veiðar væru auknar um 40 þúsund tonn, eins og fyrsti þingmaður leggur til, myndu þetta breytast verulega og hætta á alvarlegum bresti í stofninum.  Í þessu samhengi er rétt að geta þess að spár Hafró hafa verið of bjartsýnar í gegnum tíðina.

Vilja Íslendingar taka slíka áhættu í stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar.  Hvort vilja menn nota vísindi eða sögur til að taka ákvörðun?  Menn verða að hafa í huga að góð veiði er ,,eðlilegt" ástand og slíkt gefur því ekki eitt og sér ástæðu til að auka veiðar verulega.  Veiði getur verið góð í dag þó útlitið sé slæmt í framtíðinni, enda geta slappir árgangar verið í pípunum og nauðsynlegt að taka tillit til þess. 

Umfjöllun Ólínu er ómálefnaleg og ekki til annars en draga úr trúverðugleika Hafró.  Hún er ekki til þess fallin að bæta ákvarðanatöku um fiskveiðiauðlindina.