Tķmaeyšsla

Hvers vegna ķ ósköpunum getur manneskjan ekki bara svaraš Bjarna į FaceBook? Taka frį tķma ķ žjóžinginu ķ svona nöldur! Helsta vandamįl Ķslands, ķ efnahagsmįlum, er lķtil framleišni. Žaš vęri hęgt aš auka framleišni ķ žinginu meš žvķ aš kenna žingmönnum į Facebook og hlķfa okkur viš aš nota žennan ręšustól ķ dęguržras.


mbl.is „Žung orš“ Bjarna um fjölmišla
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Grein ķ Fiskifréttum 28. įgśst 2016

Varśšarregla ķ sjįvarśtvegi

Sterkari veišistofnar

Žaš er įhugavert aš lesa greinar Kristjįns Žórarinssonar stofnvistfręšing SFS ķ Fiskifréttum. Sś jįkvęša žróun sem oršiš hefur į Ķslenska žorskstofninum er grķšarlega mikilvęg fyrir žjóšarbśiš. Aš sjįlfsögšu er žaš žó sjįvarśtvegurinn sem nżtur žess helst, meš lęgri kostnaši viš veišar, minni vinnu og meiri tekjum fyrir sjómenn. Allir gręša į öflugum veišistofnum og varśšarleišin, eins og Kristjįn kallar žį stefnu sem farin var, hefur heldur betur skilaš įrangri. Eins og Kristjįn bendir į žį hefur tekist aš stękka stofninn į undangegnum įrum, žrįtt fyrir tiltölulega lélega nżlišun ķ žorskstofninum.

Lękkun kostnašar

Žegar undirritašur var togarasjómašur stóšu tśrar frį 7 til 10 daga og žótti gott ef skrapaš var saman 100 tonnum. Žrįtt fyrir aš öllum rįšum vęri beitt, ž.m.t. flottrolli sem góšu heilli er nś bannaš, var veiši pr. śthaldsdag hjóm hjį žvķ sem er ķ dag. Flotinn var allt of stór og sjómenn almennt löptu daušann śr skel. Ķ dag ganga veišarnar śt į aš taka nógu lķtil höl til aš hįmarka gęši aflans, en fiskaflinn er nęgur og kostnašur viš aš sękja hvert kķló hefur lękkaš umtalsvert. Olķueyšsla į hvert kķló hefur snarminnkaš, sem bęši lękkar kostnaš og minnkar sótspor viš veišar. Ķ dag eru togveišar sennilega hagkvęmasti kosturinn viš žorskveišar og meš nżjum skipum mun togarflotinn verša sį umhverfisvęnsti į Ķslandsmišum.

Freistnivandi stjórnmįlamannsins

En žaš er ekki sjįlfgefiš aš slķkur įrangur nįist og ekki hafa allir veriš sammįla um vegferš varśšarleišarinnar. Smįbįtasjómenn eru enn aš tala um aš auka afla, ekki byggt į neinum vķsindum heldur brjóstviti. Sjómenn hafa ekki allir veriš sammįla um žessa stefnu stjórnvalda og hafa oftar en ekki talaš gegn henni. Ašferšin sem byggir į aš veiša 20% af veišistofni hefur oft veriš til umręšu og margur stjórnmįlamašurinn hefur talaš fyrir žvķ aš hękka žetta hlutfall. Sem betur fer hafa vķsindamenn okkar stašiš fast ķ fęturna og barist fyrir varśšarleišinni, reyndar meš góšum stušning śtgeršarmanna sem viršast hafa litiš til langatķmahagsmuna frekar en skammtķma.

Żsuveišin

Eitt gleggsta dęmiš um rangar įkvaršanir var žegar veidd voru um 100 žśsund tonn af żsu, žrįtt fyrir aš vitaš vęri um lélega nżlišun stofnsins. Žaš kom ekki vķsindamönnum į óvart aš ķ fyrstu veiddist mest smįżsa og sķšan žegar frį leiš var ekkert oršiš eftir annaš stórżsa. Ef notuš hefši veriš varśšarleiš į žessu tķma og veišin mišuš viš t.d. 60 žśsund tonn og veriš jöfnuš śt yfir nokkur įr hefši veršmęti śtflutnings hugsanlega stóraukist. Hinsvegar hafšist ekkert undan aš vinna żsuna ķ veišitoppnum og veršmęti śtflutnings hrundi.

Umręšuhefšin

Undirritašur sótti marga fundi žar sem vķsindamenn Hafrannsóknarstofnunar tölušu fyrir varśšarleišinni og sįtu undir ótrślegum dónaskap frį fundarmönnum sem vildu bara veiša meira. Ég man sérstaklega eftir slķkum fundi į Hótel Ķsafirši žar sem undirritašur tók undir sjónarmiš fiskifręšinga og var śthrópašur fyrir vikiš. Į śtleiš af fundinum fékk ég fśkyršaflaum yfir mig og ég kallašur illum nöfnum, eins mįlefnalegt og žaš nś er.

Fiskifręši sjómannsins eru engin fręši, enda eru margar śtgįfur til af henni sem litast af žrengstu hagsmunum į hverjum staš, eftir žvķ hvort menn eru aš veiša lošnu, žorsk ķ net, krók,eša troll. Eitt dęmiš um slķka vitleysu er herför gegn dragnót, sem engin vķsindaleg rök standa undir. Ašeins vegna žrżstings frį smįbįtasjómönnum, en vegna fjölda žeirra hafa žeir mikil įhrif į umbošsmenn sķna į žingi.

Žaš er lķfsspursmįl fyrir Ķslendinga aš stunda įbyrgar veišar og gera allt sem hęgt er til aš višhalda sterkum fiskistofnum į Ķslandsmišum. Žaš er eitt af grundvallaratrišum til aš halda uppi veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg og lķfskjörum ķ landinu.

 


Sjįvarśtvegsumręšan

 

Samkeppnishęfni  sjįvarśtvegs

Umręšan um sjįvarśtveginn hefur oftar en ekki veriš óvęgin og ósanngjörn, sérstaklega ef tekiš er tillit til žess aš um mikilvęgustu atvinnugrein žjóšarinnar er aš ręša og engin grein skilar meiri tekjum ķ rķkissjóš. Sem er reyndar óvenjulegt ķ alžjóšlegu samhengi žar sem ķ flestum öšrum löndum er sjįvarśtvegur rekinn meš rķkisstyrkjum. Ķslendingar ęttu aš hafa įhyggjur af samkeppnishęfni ķslensks sjįvarśtveg og žaš ętti aš vera žjóšinni kappsmįl aš hęgt sé aš višhalda yfirburšum okkar. Sem dęmi njóta helstu samkeppnisašilar okkar, Noršmenn, umtalsveršra styrkja frį rķkinu. Žaš var einmitt nišurstaša McKinsey skżrslunnar um Ķslenskt efnahagslķf aš sjįvarśtvegur stęši sig best varšandi framleišni fjįrmagns og vinnuafls. En hvaš veldur žessum fjandskap og slęmu umręšu um žessa mikilvęgu atvinnugrein?

Mikil veršmętasköpun

Į sama tķma og ķslenskur landbśnašur kostar hvert mannsbarn į Ķslandi um hundraš žśsund króna į įri ķ hęrra vöruverši og skattgreišslum, og sjįvarśtvegurinn skilar rśmlega žeirri upphęš ķ samneysluna, eru žeir sķšarnefndu oftar en ekki skotmark ķ žjóšfélagsumręšunni, uppnefndir og žeim fundiš allt til forįttu. Eitt dęmi um umręšuna er žegar eitt öflugasta śtgeršar og fiskvinnslufyrirtęki landsins vildi kynna nżja tękni fyrir starfsmönnum sķnum, og įkvįšu viš tķmamótin aš bjóša žeim upp į ķs ķ tilefni dagsins, var žvķ snśiš upp į andskotann og ekki stóš į fjölmišlunum aš hamra į mįlinu į sem neikvęšastan hįtt.

Framfarir ķ sjįvarśtveg

Undirritašur hefur einmitt veriš viš vķsindastörf ķ umręddu fyrirtęki og tók sérstaklega til žess hve vel er gert viš starfsmenn į vinnustašnum. Tekiš er į móti starfsfólki meš kjarngóšum morgunverši viš upphaf vinnudags, į boršum liggja įvextir og mešlęti meš kaffinu ķ huggulegum matsal, og ķ hįdeginu er bošiš upp heitan mat. Žetta er ekki undantekning ķ ķslenskum sjįvarśtvegsfyrirtękjum og oršin frekar regla, enda skilja stjórnendur aš mikilvęgt er aš halda ķ góša starfsmenn, minnka starfsmannaveltu og lįgmarka fjarvistir. Miklar framfarir hafa oršiš ķ žessum efnum, bęši til sjós og lands ķ sjįvarśtveg į undanförnum įrum, ekki vegna opinberra krafna heldur vex skilningur atvinnugreinarinnar į mikilvęgi mannaušs ķ rekstrinum.  Meš aukinni tęknivęšingu žarf aš bęta menntun ķ fiskvinnslu til aš takast į viš auknar kröfur framtķšar og ķ framhaldi ęttu launin aš hękka. Lķkt og raunin er hjį sjómönnum žarf fiskvinnslufólk aš fį hlutdeild ķ žeim miklu tękifęrum sem nż tękni bżšur upp til aš auka framleišni.   

Gróa gamla į Leiti

En hvaš veldur žessari neikvęšu umręšu og hverjir kynda undir og višhalda žessar slęmu ķmynd sjįvarśtvegs į Ķslandi? Nżlega var forystugrein ķ BB į Ķsafirši žar sem fyrrverandi žingmašur skrifaši um öflugasta sjįvarśtvegsfyrirtęki Vestfjarša. Dylgjurnar og óhróšurinn er slķkur aš Gróa į Leiti hefši rošnaš af skömm. Hvergi er minnst į stašreyndir heldur byggt į sögusögnum og fullyrt aš įstęšan fyrir žvķ aš öll žessi meintu mįl voru lįtin nišur falla, hafi veriš fyrir„hśk“ lögreglunnar, svo notaš séu orš höfundar. Ķ sömu grein vitnar hann ķ fyrsta maķ ręšu verklżšsforingjans į stašnum žar sem hann stillir launžegum upp sem kśgašri stétt sem sé undir hęlnum į atvinnurekendum. Uppstillingin er gamalkunn og žar er žessum ašilum stillt upp sem óvinum og ekki sé hęgt aš bęta hlut sinn nema į kostnaš hins. Žaš er illt aš hafa svona óįbyrga verkalżšsleištoga sem ekki sjį möguleikana į žvķ aš bęta hag beggja žar sem hagsmunir atvinnurekanda og launžega fara algjörlega saman. Bįšir žessir ašilar ęttu aš gera sér grein fyrir aš um 80% af hagkerfi Vestfjarša byggir į sjįvarśtveg og samstöšu en ekki sundrung žarf til aš snśa neikvęšri žróun byggšar viš ķ fjóršungnum. Višurkenna žaš sem vel er gert og taka žįtt ķ framförum ķ Ķslenskum sjįvarśtveg ķ staš žess aš nķša hann nišur.

 


Finnbogi og Sjįlfstęšiflokkurinn

Oftar en ekki er erfitt aš įtta sig į pólitķskum stefnumįlum vinstrimanna og hver sér raunveruleg mįlefni sem žeir berjast fyrir. Stundum viršist manni aš hatur žeirra į Sjįlfstęšiflokknum sér pólitķskur drifkraftur žeirra og žaš sé mikilvęgara aš nį sér nišur į honum en vinna samfélagi sķnu gagn. Eitt dęmiš er héšan śr Ķsafjaršarbę žar sem žeir fengu bęjarfulltrśa flokksins til aš verša bęjarstjóraefni sitt fyrir sķšustu sveitarsjónarkosningar, vitandi aš hann var ekki heppilegur ķ embęttiš, en žaš var aukaatriš mišaš viš hugsanlegt tjón hjį óvininum. Žetta skķn ķ gegnum allar umręšur ķ dag žar sem allt er gert til aš sverta flokkinn, jafnvel žó aš sameignlegt tjón sér mikiš og trśveršugleiki stjórnmįlanna sé ķ hśfi, Žį er žaš tilvinnandi til aš koma fólki meš įkvešna lķfskošun illa.

Ķ BB um daginn ręšst Finnbogi Hermannsson fram į ritvöllinn meš sögulegar skżringar į žvķ hversu spilltur Sjįlfstęšisflokkurinn er og žaš fólk sem styšur stefnu hans. Lķkt og meš Göbbels foršum skiptir sannleikurinn engu mįli, žegar sama lygin er sögš nógu oft veršur hśn aš sannleika. Ein saga hans er nęgilega gömul til aš treysta megi aš engin muni hvernig hśn var ķ raun, og hśn sögš meš žeim hętti aš sanni hverslags spillingarbęli Sjįlfstęšisflokkur er. Sagan er um žegar Gušmundur Marinósson var rįšin sem forstjóri Fjóršungssjśkrahśssins og tekin fram yfir žįverandi bęjarfulltrśa vinstri manna, Hall Pįl. Į žessu įrum var Sjįlfstęšiflokkurinn ķ minnihluta meš fjóra fulltrśa ķ bęjarstjórn. Stungu žeir fyrst upp į Gušmundi ķ starfiš og greiddu honum atkvęši sitt. Hallur Pįll gat ekki stillt sig og greiddi mótatkvęšin en ašrir sįtu hjį. Žaš sem žeir geršu sér ekki grein fyrir var aš žar meš var atkvęšagreišslunni lokiš meš rįšningu Gušmundar.

Svona var nś žessi saga en žaš sem hśn sżnir aš Hallur Pįll, umsękjandi um starfiš, sat ekki hjį eša vék af fundi žó hann ętti mikilla persónulegra hagsmuna aš gęta. Vinstri menn ķ bęjarstjórn höfšu įkvešiš aš rįša hann til starfans, meš hans atkvęši, en skriplušu į skötunni ķ fundarsköpun.

Tilgangurinn helgar mešališ og Finnboga finnst greinilega ešlilegt aš ganga ķ spor Gróu į Leiti til aš nį sér nišur į óvininum og žį skiptir sannleikurinn engu mįli. Hįlfkvešnar vķsur, getgįtur og skrök er hiklaust notaš, enda mįlstašurinn „góšur“


Miskilningur hjį Magnśsi Orra

Magnśs orri tekur vitlaustan pól ķ hęšina hvaš varšar stušning viš Samfylkinguna! Ef mįlin eru skošuš meš norręnum augum sést aš Ķsland sker sig śr hvaš varšar stušning viš jafnašarmenn og įhrif jafnašarmanna flokka į landsstjórn. Hver skyldi nś vera helsti munurinn į Žessum flokkum į hinum noršurlöndunum og į Ķslandi? Žaš er fjandskapur ķslenskra jafnašarmanna śt ķ atvinnulķfiš og skilningleysi į veršmętasköpun. Ķslenski kratar viršast ekki skilja mikilvęgi žess aš skapa veršmęti til aš hęgt sé aš byggja upp öfluga samfélgsžjónustu. Žeir erša žvķ aš gera žaš upp viš sig hvort žeir vilja vera kommar eša kratar.


mbl.is „Viš eigum aš stofna nżja hreyfingu“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Tilurš kvótakerfis į Ķslandi (Fiskifréttir Aprķl 2016)

Jaršvegur kerfisins

Upphaf kvótakerfis viš stjórn fiskveiša į Ķslandsmišum mį rekja til umręšunnar viš śtkomu hinnar svoköllušu ,,svörtu skżrslu" Hafrannsóknarstofnunar įriš 1975. Žar sagši aš śtlit vęri fyrir verulegan viškomubrest ef ekki yrši gripiš til naušsynlegra rįšstafana. Ķ framhaldi var ,,skrapdagakerfinu" komiš į įriš 1977. Žar mįtti hlutfall žorsks hjį togurum ekki fara upp fyrir įkvešiš hlutfall af afla tiltekna daga į įri.

Aš öšru leyti voru veišar frjįlsar og žrįtt fyrir tillögu Hafró um 275 žśsund tonn žetta įr var veišin 340 žśsund tonn. Sóknaržungi jókst stórum og nįši žorskveišin hįmarki įriš 1981 žegar veidd voru tęp 470 žśsund tonn. Žrįtt fyrir žessa miklu veiši fór afkoma śtgeršar stöšugt versandi. Į annaš hundraš skuttogarar bęttust viš flotann į žessu tķmabili sem hluti af stefnu stjórnvalda ķ atvinnu- og byggšamįlum.

Upphafiš

Augljóst var aš frjįls ašgangur aš aušlindinni skilaši ekki žeim markmišum sem stjórnvöld settu sér viš nżtingu hennar. Žannig benti Jakob Jakobsson fiskifręšingur t.d. į grķšarlega sóun viš sķldveišar įriš 1979, žar sem 170 skip veiddu 35 žśsund tonna įrsafla. Tķundi hluti žess flota hefši stašiš undir veišunum.

Austfiršingar hreyfšu fyrst viš hugmyndum um kvótakerfi į Fiskižingi įriš 1978. Žeim var illa tekiš af śtvegsmönnum, sérstaklega Vestfiršingum, sem töldu frjįlsar veišar sér ķ hag vegna nįlęgšar viš fiskimišin. Austfiršingar reyndu į nż įriš eftir en allt fór į sama veg. Į Fiskižingi 1981 mįtti hins vegar greina vaxandi įhuga į kvótasetningu į žorski. Umręšan var oršin upplżstari og menn geršu sér grein fyrir aš stjórnlaus veiši į endurnżjanlegri aušlind ógnaši jafnt fiskistofnum sem afkomu śtgeršarinnar.

Kvótakerfi veršur aš lögum

Fram aš žessum tķma hafši svokölluš millifęrsluleiš veriš farin ķ stjórnun sjįvarśtvegs. Flókiš sjóšakerfi var notaš sem tęki til aš taka fjįrmuni af heildinni og fęra öšrum. Heildarfjįrmunir voru teknir frį žjóšinni meš launalękkun ķ gegnum gengisfellingar. En til aš gera langa sögu stutta fór svo aš męlt var fyrir frumvarpi um kvóta ķ desember 1983 og žaš varš aš lögum įriš 1984.

Kvótakerfiš var samžykkt til eins įrs ķ senn žar til 1988 žegar žaš var fest ķ sessi. Til aš milda m.a.Vestfiršinga var jafnframt gefin kostur į sóknarkerfi, sem žó gekk sér til hśšar enda żtti žaš undir sóknaržunga og dró śr hagkvęmni og sérstaklega aflagęšum. Veišarnar gengu śt į aš veiša sem mest į sem stystum tķma żtti undir menningu sem kallaši magn umfram gęši.

Fljótlega kom ķ ljós aš įn framsalsréttar į aflaheimildum vęri takmarkašur įvinningur af kvótakerfinu. Framsal var lögfest 1988. Ljóst var aš naušsynlegt var aš fękka skipum og draga śr sóknaržunga til aš auka aršsemi veiša og įn framsalsheimilda vęri žaš borin von.

Stjórnmįlaflokkar voru klofnir ķ afstöšu sinni til mįlsins en margir įlitsgjafar voru atkvęšamiklir ķ umręšunni. Ķ henni kristöllušust meginstraumar ķ hugmyndum um kvótakerfi; hvort rķkiš ętti aš śtdeila fiskveišiheimildum eša hvort nżtingarréttur yrši fęršur til śtgeršarinnar og hśn lįtin bera įbyrgš į eigin afkomu. Sś leiš sem farin var - aš nota reiknireglur til aš skipta aflaheimildum nišur į skip - var žvķ ķ anda einkaframtaks ķ staš rķkisafskipta.

Lķtil sįtt um kvótakerfi ķ upphafi

Žaš er nokkuš ljóst aš kvótanum var žröngvaš upp į śtvegsmenn į sķnum tķma žar sem frjįls veiši įn afskipta rķkisins hugnašist žeim betur. Sś ašferš aš fęra nżtingarréttinn til śtgerša, byggšan į aflareynslu, getur varla talist vafasöm ašgerš. Ķ ljósi fjįrhagsstöšu śtgeršarinnar į žessum tķma var ekki var borš fyrir bįru til aš greiša hįar upphęšir fyrir aflaheimildir til rķkisins. Einnig veršur aš lķta til žess aš aflakvóti var einskis virši į žessum tķma enda tapiš botnlaust hjį śtgeršinni og kvótasetningin žvķ forsenda aršsemi.

Skošun

Žaš sem ritaš er hér aš framan er ekki skošun höfundar heldur söguleg upprifjun og um hana žarf ekki aš deila. Žaš er hinsvegar skošun hans aš byggt į stašreyndum eru margar mżtur ķ umręšunni sem ekki standast.

  • Gjafakvótinn var aldrei til žar sem aflaheimildir voru veršlausar į sķnum tķma. Veišigjöld eru hinsvegar rétt leiš til aš sękja umframhagnaš, ef hann er fyrir hendi.
  • Žaš var hįrrétt įkvöršun aš fęra śtgeršinni veiširéttinn og lįta žį sķšan bera įbyrgš į eigin rekstri. Žjóšin var uppgefin į sķfeldum gengisfellingum og óšaveršbólgu til aš bjarga śtgeršinni.
  • Žessi įkvöršun var einmitt tekin til aš koma atvinnugreininni inn ķ samkeppnisrekstur ķ anda markašshagfręši og er undirstaša velgegni greinarinnar ķ dag.
  • Ekki er meš nokkru móti hęgt aš sjį fyrir sér aš rķkisafskiptaleišin hefši skilaš įrangri. Rķkiš hefši įfram boriš įbyrgš į afkomunni og śtilokaš aš stjórnmįlamenn hefšu getaš minkaš flotann og dregiš śr sóknaržunga, sem var grundvöllur višsnśnings ķ rekstri greinarinnar.
  • Engin leiš var aš stżra žvķ ferli įn žess aš žaš kostaši breytingar į landslagi ķ ķslenskum sjįvarśtveg!

Gunnar Žóršarson, višskiptafręšingur

 


Viršiskešja Fiskframleišslu


Stašsetning ķ viršiskešju
Eitt žaš mikilvęgasta ķ heimsvišskiptum er aš stašsetja sig ķ viršiskešjunni. Kķnverjar hafa fundiš fyrir žvķ, aš žrįtt fyrir efnahagslega velgengni sem er einsstök ķ sögunni, hafa žeir aš sumu leyti nįš įkvešnum endamörkum ķ hagvexti og lķfskjarasókn. Kķna hefur veriš framleišsluhagkerfi heimsins meš mikinn fjölda starfsmanna og skilaš ótrślegum afköstum og góšri framleišni. Žar hefur įtt sér staš einir mestu lżšfręšilegu flutningar sögunnar, žar sem fįtękir sveitamenn hafa bętt hag sinn meš flutningi ķ borgir til aš vinna ķ verksmišjum. Undanfariš hafa vinnulaun hękkaš um 10% į įri en žvķ hefur veriš mętt meš aukinni tęknivęšingu og žar meš framleišni.
En takmörk žeirra eru bundin viš stašsetningu ķ viršiskešjunni žar sem žeir sjį nįnast eingöngu um framleišslužįttinn, en hönnun og sala eru meira og minna ķ höndum erlendra ašila. Žaš eru einmitt hönnun og sala įsamt fjįrfestingu ķ vörumerkjum sem skila mestum veršmętum. Reikna mį meš aš framleišsla į t.d. farsķma kosti um 10—15% af smįsöluverši og vinnulaunin eru e.t.v. um 10% af žvķ. Ekki žarf flókna stęršfręši til aš sjį hversu stór hlutur veršmętasköpunar į sér staš utan Kķna.
Ķslenskur fiskur
Śtflutningur į ferskum flakastykkjum hefur skilaš miklum veršmętum fyrir Ķslendinga undanfarin įr. Žannig hafa framleišendur stašsett sig į markaši og bošiš upp į vöru sem t.d. Kķnverjar geta ekki afhent, en žeir hafa veriš mjög fyrirferšamiklir į markaši meš frosinn fisk. Gera mį rįš fyrir aš innlend framlegš sé um 50% af smįsöluverši ķ Evrópu; hrįefni, vinnsla og flutningur, en erlendis leggst til dreifing og smįsala. Ķ rauninni hafa Ķslendingar stašiš sig frįbęrlega į žessum mörkušum og mikil sóknarfęri eru enn meš vöružróun og bęttum gęšum. Meš aukinni tękni, nżjum ašferšum og bęttri žekkingu getur ķslenskur sjįvarśtvegur sótt frekar fram į žessum markaši og aukiš enn frekar veršmętasköpun greinarinnar, žjóšinni til heilla.
Hvar liggja sóknarfęrin
Bylting į sér staš ķ nišurskurši į flökum meš nżrri ķslenskri tękni. Tölvubśnašur stżrir vatnskurši sem getur hlutaš flakiš nišur ķ fyrirfram įkvešnar stęršir og lögun sem hentar markašinum. Žrįtt fyrir aš žrengt hafi aš į breskum markaši hafa ašrir opnast t.d. ķ Frakklandi og nś sķšast ķ Bandarķkjunum. Ķ Bretlandi hefur bakslag oršiš vegna samkeppni frį norskum fiski, sem fluttur er inn frosinn/hausašur, žķddur upp og flakašur og seldur sem kęld vara (chilled product). Neytandinn gerir sér žį hugmynd śt frį nafninu aš um ferskan fisk sé aš ręša, en markašurinn tekur ferskan fram yfir frosinn.
Meš bęttri žekkingu og framleišslustżringu hefur opnast möguleiki į aš flytja ferskan fisk śt meš skipagįmum ķ staš flugs. Slķkt sparar į annaš hundraš krónur į kķlóiš ķ kostnaš sem er töluverš upphęš mišaš viš umfangiš, en um 33 žśsund tonn voru flutt śt įriš 2014, og var um tęplega helmingur žess fluttur meš skipagįmum.
Flugiš mun žó įfram skipta miklu mįli žar sem styttri flutningstķmi eykur lķftķma vöru, og eins opnar žaš fjarlęga markaši. Meš endurnżjun flugflota Icelandair munu möguleikar į Amerķkumarkaši aukast mikiš og hugsanlega veršur hęgt aš bjóša upp į ferskan ķslenskan fisk ķ Asķu ķ framtķšinni.
Meš auknu laxeldi munu möguleikar ķslendinga meš žétt flutningskerfi skipa og flugvéla bjóša upp į mikil sóknarfęri. Meš nżrri tękni ofurkęlingar veršur hęgt aš bjóša upp į mikil gęši į ferskum laxi į mörkušum ķ framtķšinni, og opna fyrir möguleika į Amarķkumarkaš. Opnist möguleiki į flugi til Asķu mun ofurkęling bjóša upp į einstakt tękifęri žar sem ekki žarf aš flytja ķs meš laxinum, sem sparar bęši mikla fjįrmuni og lękkar sótspor flutninga umtalsvert.
Markašstarf og vörumerki
Tękifęri framķšar mun ekki sķst rįšast af markašstarfi ķslensks sjįvarśtvegs, žar sem byggt veršur upp vörumerki fyrir ferskan ķslenskan fisk. Markašstarf snżst ekki um aš hringja ķ heildsala til aš selja žeim fisk, heldur aš koma žeim upplżsingum į framfęri viš almenning aš ķslenskur fiskur sé einstakur og auki virši neytanda, žó svo hann sé dżrari en samkeppnisvaran.
Žar komum viš einmitt aš stašsetningu ķ viršiskešju žar sem viš veršum ekki bara framleišendur į fiski; heldur žróum viš nżjungar, framleišum einstaka vöru og seljum undir vörumerki. Žaš er kominn tķmi til aš Ķslenskur sjįvarśtvegur verši spennandi starfsvettvangur fyrir ungt velmenntaš hugmyndarķkt fólk. Allt of mikil įhersla hefur veriš aušlindaumręšu ķ Ķslenskum sjįvarśtveg og tķmabęrt aš sinna markašsmįlum betur. Mikil tękifęri felast ķ žvķ fyrir ķslenska žjóš.


Slegist viš vindmillur

Umręša meš ólķkindum
Umręšan um veišigjöld er oftar en ekki meš ólķkindum. Andstęšingar atvinnugreinarinnar hafa ķtrekaš haldiš žvķ fram ķ žjóšfélagsumręšunni aš ekki sé hęgt aš halda śti velferšakerfi vegna žess aš nśverandi rķkisstjórn hafi svo gott sem fellt nišur veišigjöldin (žau eru nś um 10 milljaršar į įri), enda borgi śtgeršin engan veginn sanngjarnt gjald fyrir afnotin. Formenn Vinstri Gręnna og Samfylkingarinnar tilheyra žessum hópi og ekki annaš aš skilja en žau muni vilja halda įfram vegferš sķšustu rķkistjórnar ķ sjįvarśtvegsmįlum. En hvaš eru sanngjörn veišigjöld og hvernig į aš finna žau śt? Žeir sem hęst tala um gjafakvóta og hękkun veišigjalda hafa aldrei śtskżrt hvernig atvinnugreinin į aš lifa žęr villtu hugmyndir sem sķšasta rķkisstjórn lagši til! Įkvöršun veišigjalda er alvarlegt mįl og naušsynlegt aš skoša afleišingar žeirra į alla sem mįliš varša, žjóšarbśiš, sjįvarbyggšir, stafsfólk og atvinnugreinina. Įbyrgšalausar upphrópanir til aš nį eyrum vęntanlegra kjósenda eru ķ besta falli lżšskrum.
Góš framleišni sjįvarśtvegs
Góš afkoma sjįvarśtvegsfyrirtękja gefur ekki tilefni til aš hękka veišigjöld. Veršmętasköpun og framleišni ķ greininni er ein af forsendum lķfskjara žjóšarinnar og hefur įhrif į kaupmįtt ķ samfélaginu. Ķslenskur sjįvarśtvegur er sś grein į Ķslandi sem skilar bestri framleišni og framundan gętu veriš miklir framfaratķmar, meš sterkum fiskistofnum og nżrri tękni og žekkingu, til aš sękja enn frekar fram į žvķ sviši. Ef ašrar atvinnugreinar, og hiš opinbera, gętu fylgt ķ fótspor sjįvarśtvegs vęri lķtiš mįl aš auka almennan kaupmįtt ķ samfélaginu.
Rekstrarašilar śtgerša bśa viš mikla óvissu žegar kemur aš veišum og veršmętasköpun, og eru hįš vešurfari og įstandi veišistofna. Til višbótar kemur pólitķsk óvissa en žar hefur įlagning veišigjalda vegiš einna žyngst. Rétt er aš taka žvķ fram aš śtgeršin greišir skatta og ašrar skyldur til višbótar viš veišigjöld.
Feigšarflan vinstri manna
Ef veišigjöld hefšu oršiš eins og fyrri rķkistjórn lagši upp meš, stęši śtgerš į Ķslandi ekki undir sér. Hugmyndin var aš rķkiš tęki til sķn 69,5% af vergum hagnaši, en reyndar hefši sjįvarśtvegur ekki žurft aš greiša tekjuskatt žar sem veišigjöld tękju af allan hagnaš. Viš žęr ašstęšur myndi enginn fjįrfesta ķ greininni žar sem fyrirfram vęri ljóst aš hlutfé myndi hverfa ķ taprekstri og enginn banki myndi lįna til sjįvarśtvegs. Eru stjórnmįlamenn tilbśnir aš ganga svo langt til aš sękja jašarfylgi ķ pólitķk?
Annaš sem bent hefur veriš į sem afleišing veišigjalda er samžjöppun ķ śtgerš žar sem smęrri og veikari fyrirtęki gefast upp og žau stęrri, sem rįša yfir stórum hluta viršiskešjunnar, taka žau yfir. Žetta kann aš vera hiš besta mįl til aš bęta veršmętasköpun og framleišni en stjórnmįlamenn verša aš gera rįš fyrir afleišingum žessa og įhrifin į margar sjįvarbyggšir landsins. Ķ dag standa stęrstu og smęstu śtgeršir landsins vel en skuldir margra millistórra eru meiri en reksturinn stendur undir. Žęr skuldir eru aš mestu tilkomnar viš kaup į aflaheimildum, eru semsagt vegna nżlišunar ķ greininni!
Rekur sig allt į annars horn
Andstęšingar atvinnugreinarinnar tala eins og rķkisvaldiš eigi aš stilla veišigjöld žannig af aš ef vel gangi taki veišigjöldin hagnašinn til rķkisins, og vęntanlega skrśfa nišur ķ žeim žegar haršnar į dalnum; svona skammta śr hnefa. Hvernig ķ ósköpunum į aš stilla žaš af og hverjir eiga aš taka žęr įkvaršanir? Ef góšur hagnašur viš veišar og vinnslu markķls undanfarin įr hefši įtt aš renna aš miklu leyti til rķkisins, eins og įšur var lagt upp meš, hvernig įtti žį aš slaka į žegar žessi hagnašur dregst verulega saman? Eša er meiningin aš žetta verši allt stillt af ķ rįšuneytinu og žeir sem best standa sig verša ofurskattlagšir og hinum sem verr standa bętt aš upp? Svona nż tegund af millifęrslukerfi? Žegar menn eygja nż tękifęri vegna nżrra markaša eša tękni žį hękki tollheimtumennirnir veišigjaldiš til aš keisarinn fįi sitt?
Ef undirritašur ętti aušlindina einn og fengi ašila til aš nżta hana fyrir sig, myndi hann aldrei setja svo hįtt nżtingargjald aš žeir gętu ekki rekiš fyrirtęki sķn meš góšu móti til langs tķma. Ofurskattlagning ķ skamman tķma vęri ekki hagsmunir leigusala. Er trślegt aš sósķalķskt kerfi skapi nęgilega hvatningu fyrir fyrirtęki og mannauš til aš vera į tįnum og hįmarka veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg? Stemmingin ķ umręšinni er eins og mįliš sé aš sigra óvininn (sjįvarśtveginn) og minnir oft óneitanlega į Don Quijote og slagsmįlin viš vindmyllurnar.
Gunnar Žóršarson višskiptafręšingur


Auka framleišni į Ķslandi

Žetta er einmitt žaš sem allt snżst um. Sérhagsmunahópar draga verulega śr framleišni į Ķslandi og draga śr ešlilegri samkeppni. Aušvelt er aš benda į greinar eins og landbśnaš og leigubķlstjóra ķ žvķ sambandi.

Žaš er komin tķmi til aš fólk įtti sig į žvķ aš launahękkanir umfram framleišni ganga ekki upp og munu alltaf, eins og hingaš til, hękka veršlag. Žaš žarf aš mynda žjóšarsįtt um einmitt žetta. Framleišni į Ķslandi er langt aš baki žeim žjóšum sem viš viljum bera okkur saman viš. Žaš vęri traustvekjandi hjį nśverandi stjórnvöldum aš hętta žessari hagsmunagęslu og taka til ķ reglugeršarruglinu til aš bęta samkeppni og framleišni. Byrjum į žvķ stęrsta sem er landbśnašur, en hann kostar skattgreišendur 15 miljarša beint į įri, en ķ raun miklu meira. Heldur bęndum ķ įnauš fįtęktar og skilar okkur lélegri og dżrri vöru.

Leigubķlstjórar eru annaš rugl. Žaš žarf ekki löggildingu til aš auka neytandavernd,frekar en hjį bakara eša ljósmyndara. Allir geta ķ dag aflaš sér upplżsinga um hvašeinaš og žarf ekki rķkisvaldiš til aš passa okkur!


mbl.is „Hękkar verš en eykur ekki gęši“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Sjįvarśtvegur ķ kröppum dansi

Višskiptažvinganir Vesturveldanna
Žaš er ef til vill aš bera ķ bakkafullan lękinn aš ręša um innflutningsbann Rśssa į matvęli frį Ķslandi, en um slķka hagsmuni žjóšarinnar er aš ręša og mörgum spurningum ósvaraš um tilurš og vegferš žessa mįls. Aš vel athugušu mįli settu Vesturveldin višskiptažvinganir į Rśssa sem ekki var ętlaš aš beinast gegn almenningi né fyrirtękjum, heldur valdaklķkunni ķ Moskvu. Žessar ašgeršir voru vel śthugsašar og fyrir hefur legiš mat į višbrögšum Rśssa, sem brugšust viš meš banni į innflutningi matvęla frį žeim löndum sem stóšu aš žvingunarašgeršum. Ķ upphafi var Ķsland ekki į bannlista Rśssa, sem vakti reyndar nokkra undrun į sķnum tķma.
Innflutningsbann į Ķslenskar matvörur
Mikilvęgasta hlutverk rķkisvaldsins er aš gęta öryggi žjóšarinnar og žaš veršur ekki gert hvaš Ķsland varšar nema meš vestręnni samvinnu sem hefur veriš hornsteinn utanrķkisstefnu Ķslands frį stofnun lżšveldisins. Hinsvegar vekur ašgeršarleysi ķslenskrar utanrķkisžjónustu ķ öllu žessu mįli undrun, svo ekki sé dżpra ķ įrinni tekiš. Var ekki skošaš hvaša afleišingar mešreišin gęti kostaš Ķslenskt samfélag, žar sem Rśssland er eitt mikilvęgasta śtflutningsrķki landsins? Mišaš viš grķšarlega hagsmuni sjįvarśtvegs į mörkušum ķ Rśssalandi var ekki talin įstęša til aš ręša mįlin viš vinažjóšir okkar og finna leiš til aš komast hjį tjóni upp į tugi milljarša króna vegna tapašra markaša? Eins rękilega og žaš kom fram fyrir rśmu įri sķšan aš menn voru undrandi yfir aš Ķsland vęri ekki į bannlista Rśssa, var žį ekki įstęša til aš bregšast viš og skoša allar leišir til aš koma ķ veg fyrir lokun markaša ķ Rśsslandi? Svįfu menn algjörlega į veršinum og rįku rįšalausir aš feigšarósi į slķkri ögurstundu?
Hlutverk rķkisvaldsins
Hér hefur veriš minnst į mikilvęgasta hlutverk rķkisvaldsins en žaš į einnig aš halda upp lögum og reglum ķ samfélaginu. Žvķ ber m.a. aš tryggja sjįvarśtvegi starfsskilyrši meš almennum reglum til aš tryggja žjóšinni hįmarks afraksturs fiskveišiaušlindarinnar. Slķkt er gert meš žvķ aš tryggja sjįlfbęrni veiša og reyna aš hįmarka veršmętasköpun, m.a. meš kvótakerfinu. Stjórnmįlamenn hafa reyndar oftar en ekki viljaš ganga lengra og oftar en ekki tekiš įkvaršanir sem ganga gegn žessum grundvallar forsendum. Alls kyns afslįttur frį samkeppnisreglum er gefinn til aš auka „sįtt“ ķ sjįvarśtveg, en slķkt er alltaf į kostnaš veršmętasköpunar og bitnar žannig į lķfskjörum žjóšarinnar. Ķ sķšustu rķkisstjórn vildu menn setja reglur um hvernig ętti aš vinna uppsjįvarfisk, žar sem stjórnvöld treystu ekki greininni til aš taka įkvöršun um hagkvęmustu vinnslu. Settar eru reglur notkun veišarfęra, stęrš skipa, vélarstęrš o.s.f. žar sem stjórnmįlamenn telja sig betur komna til aš taka įkvaršanir um hver eigi aš veiša, hvaš, hvar og hvernig. Žetta er kallaš rįšstjórn!
En stjórnvöld eiga einmitt aš skapa greininni starfskilyrši og žar skiptir utanrķkisžjónustan miklu mįli ķ aš tryggja markašsašgengi fyrir ķslenskan sjįvarśtveg. Ķ žessu mįli hefur hśn fengiš falleinkunn og hefšu hausar veriš lįtnir fjśka fyrir minni mistök en hér hafa įtt sér staš.
Utanrķkisrįšherra
Nokkrum dögum įšur en Rśssar settu Ķsland į bannlistann fullyrti utanrķkisrįšherra ķ fjölmišlum aš ekkert vęri aš gerast ķ žessum mįlum og menn bišu bara įtekta, og var frekar į honum aš skilja aš allt vęri ķ stakasta lagi. Getur veriš aš įri eftir aš Rśssar setja innflutningsbann į matvęlum frį Vesturlöndum, žar sem öllum til undrunar aš Ķsland var ekki meš, aš utanrķkisrįšuneytiš hafi ekkert veriš aš ašhafast og lįtiš sleggju rįša kasti?
Žegar ljóst var aš Ķsland var komiš į žennan lista og stórtjón blasti viš er ešlilegt aš hagsmunaašilar bregšist viš og gagnrżni beinist aš rįšherranum. Ķ staš žess aš bregšast viš og upplżsa žį um mįlatilbśnaš, žį er śtgeršarmönnum hótaš aš svipta žį ašgengi aš aušlindinni! Žaš var skošun rįšherrans aš śtvegsmenn sem ekki geršu sér grein fyrir mikilvęgi vestręnnar samvinnu vęru ekki nógu įbyrgšarfullir til aš nżta fiskveišiaušlindina!
Žaš er semsagt ķ hans valdi aš įkveša hverjir fį aš veiša og ef žeir haga sér ekki vel veršur kvótinn tekinn af žeim? Skilningsleysi žeirra į stefnu stjórnvalda geri žį óįbyrga og óhęfa til aš nżta fiskveišišiaušlindina! Andstęšingar markašsbśskapar rķša ekki viš einteyming žegar žeir hafa jafn öflugan stušningsmann ķ hagsmunagęslu sinni gegn ķslenskum sjįvarśtveg.


Laun ķ fiskvinnslu

Dreifing hagnašar
Umręšan um sjįvarśtveginn heldur į og veršur sķst mįlefnalegri en įšur. Nś er veriš aš „gefa“ makrķlkvóta og gleymist alveg aš veišigjöld eru lögš į allar veišar atvinnumanna ķ sjįvarśtveg. Erfitt er aš ķmynda sér tvöfalt kerfi žar sem rķkiš annarsvegar leigir kvótann og leggur sķšan veišigjöld į veišarnar, fyrir utan skattgreišslur af hagnaši. Rétt er aš hafa ķ huga aš veišigjöld eru lögš į til aš sneiša ofan af umframhagnaši, en eru ekki beinlķnis til aš auka tekjur rķkisins. Žaš eru aušvitaš mjög góš tķšindi aš svo vel gangi ķ ķslenskri śtgerš aš rķkiš telji naušsynlegt aš dreifa ofurhagnaši ķ sjįvarśtveg.
Hvaš er ofurhagnašur?
Til aš śtskżra betur ofurhagnaš er rétt aš lķta til olķulinda ķ mišausturlöndum žar sem kostnašur viš aš sękja olķuna er innan viš fimm dollarar į fatiš, en er selt į 80 til 90 dollara. Žaš hefur oftar en ekki veriš žrautin žyngri aš dreifa slķkum ofurhagnaši til almennings į sem bestan hįtt. Ef um ofurhagnaš er aš ręša hjį śtgeršinni, vinstri stjórnin lagši aušlindaskatt į vinnsluna lķka, žį er spurningin hversu langt mį ganga ķ aš fleyta ofan af įn žess aš skaša rekstrarhęfi og samkeppnisstöšu ķslensks sjįvarśtvegs. Aš gjaldtakan verši žjóšhagslega hagkvęm og snśist ekki um ķmyndaš réttlęti og umręša og įkvaršanir séu įbyrgar og byggšar į rökum frekar en pólitķk eša tilfinningum.
Ķslenskur sjįvarśtvegur ķ sókn
Ķslenskur sjįvarśtvegur er einstakur ķ heiminum hvaš varšar framleišni og veršmętasköpun. Žaš mį lesa m.a. ķ McKinsey skżrslunni sem gefin var śt fyrir nokkrum įrum. Žar kemur fram aš helsta vandamįl ķslensks atvinnulķfs sé lįg framleišni, sem er į pari viš Grikkland, en sjįvarśtvegurinn skeri sig śr hvaš žaš varšar.
En žaš er ekki bara aš sjįvarśtvegurinn gangi vel heldur eru tękifęrin mikil til framtķšar til aš bęta gęši vöru og afhendingar til višskiptavina įsamt žvķ aš skapa ķslenskum sjįvarafuršum samkeppnisforskot meš aukinni kynningu og bęttri markašssetningu. Loksins eru fjįrfestingar ķ geininni komnar į skriš, eftir įralanga stöšnun, sem įtti sér frekar en annaš pólitķskar rętur. Meš nżjum skipum og bśnaši verša til enn meiri tękifęri til aš sękja fram og auka veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg.
Kvennastörf og lįg laun
Žaš sem hinsvegar vantar ķ myndina er aukiš réttlęti žegar kemur aš kjörum fiskvinnslufólks. Sjómenn eru hįtekjufólk, enda bśa žeir viš aflahlutakerfi sem tryggir hlutdeild ķ aukinni framleišni. Fiskvinnslufólk, meirihluti konur, hefur hinsvegar ekki notiš góšs af velgengni sjįvarśtvegs og eru lįglaunastétt į Ķslandi; og bśa viš helmingi lakari kjör er starfsbręšur žeirra ķ įlišnaši.
Stórt išnfyrirtęki ķ Svķžjóš stóš frammi fyrir įtökum viš starfsmenn sķna į sama tķma og samkeppnisstaša žess fór hnignandi, meš tapašri markašshlutdeild į heimsmarkaši. Ef laun yršu hękkuš myndi žaš enn skerša stöšu fyrirtękisins gagnvart keppinautum. Nišurstašan var samningur milli fyrirtękisins og starfsmanna aš sameiginlega myndu žeir auka framleišni og bęta į sama tķma gęši vöru og žjónustu. Starfsmenn fengju hinsvegar hlutdeild į įrangri og nišurstašan varš sś aš launakjör žeirra tvöföldušust į nęstu įrum į eftir. Ekki bara žaš heldur varš žetta eftirsóttur vinnustašur žar sem betri skilningur myndašist milli ašila, bįšum til framdrįttar.
Einstakt tękifęri
Ef ķslenskur sjįvarśtvegur gerši samning viš fiskvinnslufólk um aš bęta enn frekar framleišni og žjónustu viš višskiptavini, gęti žaš skilaš miklum veršmętum ķ framtķšinni. Aš vķsu mį bśast viš aš meš aukinni tękni muni starfsmönnum fękka, en žekking žeirra aukast til aš takast į viš flóknari verkefni og laun žeirra myndu aukast verulega. Saman fęru betri kjör fiskvinnslufólks og aukin veršmętasköpun įsamt žvķ aš meš hęrri launagreišslum mun draga śr žörfum rķkisins til aš fleyta ofurhagnaši af greininni. Ekki er hęgt aš ķmynda sér betri dreifingu į ofurhagnaši en hękka laun starfsmanna en slķkt dregur ekki śr veršmętasköpun eša framleišni og gęti aukiš žį sįtt sem er žjóšinni naušsynleg ķ mikilvęgustu atvinnugrein Ķslands.


Grein ķ Fiskifréttum 30. aprķl 2015

Kraftmikill sjįvarśtvegur

Sżningin ķ Brussel
Žaš var gaman aš heimsękja Brusselsżninguna ķ sķšustu viku og upplifa bjartsżni ķ ķslenskum sjįvarśtvegi eftir įratuga stöšnun. Allt į fullri ferš og spennandi hlutir aš gerast. Ef litiš er til veiša og vinnslu, standa Ķslendingar öšrum framar og helst aš miša viš laxeldi til aš sjį eitthvaš sem kemst meš tęrnar aš hęlum greinarinnar. Žaš var tķmi kominn til en sjįvarśtvegur mįtti bśa viš alltof hįtt gengi fram eftir sķšasta įratug, sem hélt uppi innistęšulausum lķfskjörum og launum landsmanna sem įttu sér engar forsendur. Sķšan kom hruniš og ķ framhaldi af žvķ rķkisstjórn sem var mjög andsnśin atvinnulķfinu og sérstaklega sjįvarśtvegi. Öll framtķšarsżn hvarf og óvissa rķkti um hvort greinin yrši ķ raun žjóšnżtt žar sem stjórnvöld ętlušu sér aš halda ķ alla spotta og draga sjįvarśtveg śt śr markašshagkerfinu.
Framtķšarsżn ķ sjįvarśtvegi
Žrįtt fyrir aš pólitķsk óvissa sé enn fyrir hendi, hafa stjórnendur ķ greininni greinilega fengiš trś į framtķšina og fjįrfesta af miklu afli ķ skipum og bśnaši. Vonandi styttist ķ aš greinin fjįrfesti aš sama skapi ķ mannauši sem er ekki sķšur mikilvęgur žįttur ķ góšri afkomu til framtķšar. Skaginn og 3X Technology kynntu ofurkęlingu um borš ķ veišiskipum sem valda mun straumhvörfum mešhöndlun į ferskum fiski fyrir veršmęta ferskfiskmarkaši okkar. Meš ofurkęlingu verša skipin umhverfisvęnni žar sem hugtakiš ķsfisktogari mun heyra sögunni til og talaš veršur um ferskfisktogara ķ stašinn, žar sem enginn ķs veršur notašur um borš. Fiskurinn veršur ofurkęldur strax sem gerir ķs óžarfan og tryggir gęši og lķftķma vöru sem aldrei hefur sést fyrr. Mikill orkusparnašur fylgir ofurkęlingu žar sem mešaltogari notar um 50 tonn af ķs ķ hverri veišiferš, sem bęši kostar orku aš framleiša, og sigla meš įsamt vinnu fyrir sjómenn aš nota ķsinn. Ķ flutningum į ferskfiskmarkaši veršur óžarfi aš nota ķs sem sparar umtalsverša fjįrmuni og dregur verulega śr sótsporum ķ ķslenskum sjįvarśtvegi.
Marel og Valka
Annaš sem vakti mjög mikla athygli į Brusselsżningunni voru vatnsskuršarvélar frį Marel og Völku. Hér er ekki um neitt minna aš ręša en byltingu ķ vinnslu į bolfiski į Ķslandi. Žaš er ekki bara aš vélin spari įtta til tķu störf og auki žannig framleišni; heldur er žaš möguleikinn sem felst ķ jöfnum śrskurši beina og nżtingar į flaki sem bętir hana um 2%. Žegar beinagaršurinn er farinn er flakiš skoriš nišur af mikill nįkvęmni ķ stašlaša bita sem henta nįkvęmlega kröfuhröšustu kaupendum. Žegar bśiš er aš skera burt veršmętasta bitann, hnakkastykkiš, og taka burtu žunnildi veršur eftir eftir afurš sem kölluš er bakflak; sem ķ raun er lķtiš flak sem hentar markašinum afskaplega vel og fęst mun betra verš fyrir en sporš og mišstykki.
Žróun sjįvarśtvegs
Ljóst er aš tķmi stęrri vinnslustöšva er runninn upp. Erfitt veršur fyrir litlar vinnslur aš keppa viš žęr stęrri og öflugri sem hafa burši til aš fjįrfesta ķ dżrum bśnaši til aš auka framleišni. Žetta mun kalla į samžjöppun ķ greininni, sem vonandi veršur ekki stöšvuš af misvitrum stjórnmįlamönnum, žvķ slķk framleišni er forsenda betri launa į Ķslandi og lķfskjara landsmanna. Žaš er kominn tķmi til aš taka žann beiska kaleik af sjįvarśtveginum aš draga vagn byggšastefnu į Ķslandi. Aš sjįlfsögšu eru til ašrar leišir til aš ašstoša byggšir ķ vandręšum ,en aš śtdeila kvóta til aš tapa į honum. Žar veršur engin veršmętasköpun og er tap fyrir alla landsmenn.
Pólitķkin
Nś eru umręšur um aš breyta veišileyfagjaldi į žann veg aš žaš verši lagt į fyrirtęki eftir įrangri žeirra ķ rekstri. Sem žżšir ķ raun og veru aš veršlauna eigi skussann og refsa žeim sem betur stendur sig. Žetta er alröng hugsun og eina vitiš aš hafa gjaldiš fast į hvert kķló af fiski. Allir greiša žaš sama og allir sitja viš sama borš ķ samkeppni um nżtingarréttinn. Tökum alla rómantķk śt fyrir sviga og horfum į sjįvarśtveg sem öfluga atvinnugrein sem getur veriš hornsteinn góšra lķfskjara į Ķslandi.
Gunnar Žóršarson višskiptafręšingur


Munašarlaus ķ stjórnmįlum

Slit į višręšum viš ESB

Žaš fylgir žvķ tómleikatilfinning aš finna sig ekki lengur heima ķ Sjįlfstęšisflokkum, eftir 45 įra žįtttöku, og eins og aš verša munašarlaus. Nś hafa öfgahóparnir algerlega nįš völdum og rekiš smišhöggiš ķ aš losna viš frjįlslynda frjįlshyggjumenn eins og mig śr flokkunum.
Bjarni sagši ķ sjónvarpi ķ gęr aš engu skipti hvort umsóknin vęri dauš eša steindauš. Ef svo er žį hefši hann įtt aš lįta mįliš liggja kyrrt. Stóri munurinn žarna į milli liggja ķ žvķ aš meš žvķ aš loka endanlega į umsóknarferliš veršur žaš ekki hafiš aftur nema meš žinglegri įkvöršun allra ESB rķkjanna. Žaš er meirihįttar mįl og mį segja aš meš žessu hafi žjóšernissinnar lokaš į inngöngu ķ nįinni framtķš, jafnvel žó žjóšin vildi žaš!
Mišaš viš žau stóru įtakamįl sem rķkisstjórnin stendur frammi fyrir er žetta svona eins og mašur sem sundrķšur straumharša jökulį; tvķsżnt er hvor hinum bakkanum er nįš og allt lagt undir vegferšina. Žegar komiš er yfir śt ķ haršasta strauminn byrjar hann aš berja į hestinum og skamma hann fyrir gamlar syndir, žó svo aš žaš geti oršiš bįšum aš fjörtjóni.
Mišaš viš įstandiš ķ efnahagsmįlum Ķslendinga ķ dag er óskiljanlegt aš hefja žau įtök sem fylgir endanlegri lokun į višręšur viš ESB. Margt orkar tvķmęlis um inngöngu eins og mįlum er hįttaš ķ Evrópu ķ dag, en ekkert réttlętir žó aš śtiloka enn valkostinn til aš bęta lķfskjör į Ķslandi. Viš erum aš fįst viš risavaxin mįl žessa dagana og óskiljanlegt aš hefja žessi įtök viš žjóšina, og marga sjįlfstęšismenn.

Markašsbśskap eša pólitķska fyrirgreišslu

Sem sjįlfstęšismašur trśi ég į markašshagkerfi og frelsi einstaklingisins. Ég er algerlega į móti pólitķskum ašgeršum žar sem gengiš er į hag margra til aš tryggja hag fįrra. Reyndar trśši ég žvķ aš žetta vęri inngreypt ķ stefnu Sjįlfstęšisflokksins. Viš žurfum aš losa um gjaldeyrishöftin, sem er hęttuleg ašgerš og naušsynlegt aš hafa sem flesta meš ķ stökkinu žegar žaš er tekiš. Rķkisvaldiš er meš yfir 60% af ķslenskum lįnamakaši og žaš įsamt krónunni kostar um 2-3% hęrri vaxtamun en gengur og gerist ķ nįgrannalöndunum. Ķslenska króna kostar okkur yfir 100 milljarša į įri, mišaš viš skżrslu Sešlabankans um peningamįl, og engin sżn aš žaš muni breytast. Ķslendingur sem tekur ķbśšarlįn til langs tķma greišir žvķ ķbśšina sķna tvisvar miša viš sęnskan nįgranna sinn. Bakbeiniš ķ ESB er markašshagkerfi og samkeppni, hvortveggja sem mikill skortur er į į Ķslandi. Hér er umręšan žannig aš veršlag byggi į góšvild kaupmannsins en ekki samkeppni. Rķkiš er į fullu į samkeppnismarkaši og mest munar žar um Ķbśšalįnasjóš sem einn og sér heldur uppi hluta af hįum vaxtamun įsamt stórkostlegum mešgjöfum śr rķkissjóš.
Bjarni var ekki trśveršugur ķ gęr og reyndi ķtrekaš aš sveigja hjį aš hann er eš ganga bak orša sinna viš mig sem kjósanda flokksins. Hann reiknar meš aš 80% af žjóšinni séu kjįnar og fullyrti aš ekkert hefši komiš śtśr samningaferlinu viš ESB. Sannleikurinn er aš bśiš var aš loka flestum köflum nema landbśnaši og sjįvarśtveg. Hvaš landbśnašinn varšar er ekki hęgt aš gera verr en stašan er ķ dag og allir samningar viš ESB mun bęta lķfskjör į Ķslandi. Hvaš sjįvarśtvegsmįlin varšar žį hef ég sett mig vel inn ķ žau mįl og vel mögulegt aš semja um mįlaflokkinn. Hefši žaš ekki tekist hefši samningur aldrei veriš samžykktur hvort sem er.
Žaš hefur veriš ömurlegt aš fylgjast meš umręšum andstęšinga žessara višręšna og lķtiš veriš um rök og mįlefnalega umręšu. Hęst stendur ķ žessari umęršu Staksteinar, sem eru skrifašir eins og höfundur gangi ekki heill til skógar, slķkir öfgar og öfugmęli hafa leitaš į žęr sķšur. Helst mętti skilja aš Evrópužjóšir vęru okkar helstu óvinir og betra aš halla sér aš Rśsslandi og Kķna.

Pólitķskur ómöguleiki

En hvert leita pólitķskir utangaršsmenn eins og ég? Į ég žį hvergi heima? Er žaš svo aš frelsi, markašshagkerfi og samkeppni eigi ekki hljómgrunn ķ ķslenskri pólitķk. Nokkuš sem er undirstaša velmegunar ķ vestręnum rķkjum. Framsóknarflokkurinn er ómögulegur samstarfsflokkur en žaš er Samfylkingin lķka. Flokkur sem gengur gegn grundavallar atrišum til aš halda uppi öflugri veršmętasköpun į Ķslandi į ekki aš hafa völd. En vill Sjįlfstęšisflokkurinn ganga žį leiš? Flokkurinn er ekki aš hugsa um žjóšahag žessa dagana og allt annaš sem bżr undir žessari gerręšislegu įkvöršun. Flest allt ungt fólk į hęgri vęng stjórnmįlanna sem ég hef rętt viš er žvķ sammįla.


Mikilvęgi eignarréttar

Stjórn fiskveiša
Ķ grein sem Gušjón Arnar Kristjįnsson ritar ķ Fiskifréttir undir heitinu „Er leitaš aš sįtt?“ ręšir höfundur um innleišingu kvótakerfisins og telur žaš hafa veriš sett į vegna hruns ķ žorskstofninum. Žetta er mikill misskilningur en kvótakerfiš var sett į 1984 til aš nį efnahagslegum markmišum, žar sem veišiflotinn var oršin miklu öflugri en afkastageta veišistofna gaf tilefni til. Žaš žurfti ekki kvótakerfi til aš takmarka veišar og byggja upp fiskistofna! En ašrar hugmyndir aš stjórnun veiša s.s. sóknarmarksleišin köllušu į mikla sóun og var metin nįnast ómöguleg til aš byggja upp atvinnugrein sem skila myndi aršsemi til framtķšar. Gušjón var mikill talsmašur sóknarkerfis og įsamt mörgum bentu į žį leiš sem Fęreyingar įkvįšu aš fara viš stjórnun fiskveiša. Stašan hjį fręndum okkar ķ dag er sś aš botnfiskveišar žeirra hafa hruniš og greinin er rekin meš miklu tapi, žar sem kostar fleiri krónur aš sękja fiskinn en hann skilar ķ veršmętum. Fęreyingar hafa fariš ranga leiš meš sķna fiskveišistefnu og lķtiš ber į žeim nśna sem um įratuga skeiš böršust fyrir innleišingu sama kerfis hér į Ķslandi. Žaš er rétt aš benda į ašra stašreyndavillu ķ mįflutningi greinarhöfundar um aš LĶŚ hafi barist fyrir kvótasetningu, en hśn var mjög umdeild ķ žeirra röšum.
Neikvęš umręša
Umręšan um žetta mikla hagsmunamįl žjóšarinnar hefur veriš į neikvęšum nótum žar sem reynt hefur veriš aš gera ķslenska śtgeršamenn tortryggilega og nįnast aš óvinum žjóšarinnar. Žessi ašferš er svo sem vel žekkt ķ sögunni, en fer alveg į mis viš faglega og skynsamlega umręšu. Upphrópanir og frasar eins og; „kvótagreifar“og „sęgreifar“ er notaš ķ röklausri umręšu og hagsmunasamtök žeirra kölluš „grįtkór“, sem er mjög gildishlašiš orš. Žessi umręša er engum til sóma og sérstaklega ekki fólki sem į stöšu sinnar vegna aš taka įbyrga afstöšu ķ einu mesta hagsmunamįli žjóšarinnar, t.d. žingmenn. Žrįtt fyrir einstakan įrangur ķslensks sjįvarśtvegs hafa forsvarsmenn atvinnugreinarinnar žurft aš sitja undir slķkri umręšu. Žegar Gušjón talar um velgegni norsks sjįvarśtvegs gleymist aš nefna aš ķslenskur sjįvarśtvegur skilar mun hęrra framlegšarhlutfalli en norskur, einmitt vegna žess aš viš bśum viš skynsamara og betra stjórnkerfi fiskveiša en žeir.
Eignarréttur og spilling
Žaš sem įšurnefndur greinarhöfundur viršist ekki skilja, er aš einmitt vegna eignarréttar į nżtingu afla viš Ķslandsmiš hefur žjóšin nįš žessum įrangri ķ sjįvarśtvegi, žar sem bein tenging veiša, vinnslu og markašar hįmarkar veršmętasköpun. Ķ bókinni „The Rational Optimist“eftir Matt Ridley, er rętt um mikilvęgi eignarétta į afkomu žjóša. Žar kemur fram aš ein įstęšan fyrir fįtękt ķ Afrķku er skortur į eignarétti og einmitt ķ žeim löndum innan įlfunar sem bśa viš tryggan eignarétt ganga hlutirnir betur. Žrįtt fyrir aš Botswana hafi gengiš ķ gegnum allskyns hremmingar, jafnvel į Afrķskan męlikvarša, hefur rķkiš bśiš viš mesta hagvöxt ķ heimi žrjįtķu įr eftir sjįlfstęši, um 8% į įri. Einmitt vegna menningar sem byggir į eignarétti og tryggir hann. Öšru mįli gegnir ķ Egyptalandi žar sem eignaréttur ekki virtur og tekur um 14 įr aš fį lóš undir ķbśšarhśs. Nįnast enginn bķšur eftir žvķ og ķbśar landsins byggja žvķ ólöglega. Fyrst hęš handa sjįlfum sér og sķšan nokkrar hęšir ofanį fyrir ęttingja og vini, til aš fjįrmagna bygginguna. Ekki er hęgt aš vešsetja ólöglega eign og žvķ ekki hęgt aš fį lįn. Til žess aš žetta gangi nś upp žarf aš mśta embęttismönnum til aš fį friš, en spilling fylgir fast į eftir skorti į eignarétti. Kostnašur samfélagsins er óhóflegur vegna žessa žar sem komiš er ķ veg fyrir ešlilega nżtingu fjįrmagns.
Pólitķsk śthlutun gęša
Žetta vęri einmitt raunveruleikinn ef Halldór Įsgrķmsson hefši ekki meš haršfylgi komiš kvótanum į ķ ķslenskum sjįvarśtveg og rķkiš hefši fengiš yfirrįšarétt yfir nżtingu sjįvarafla. Meš žvķ tryggši hann eignarétt į nżtingarétti afla og snéri žannig višvarandi tapi śtgeršar ķ aršsemi sem er einstök į heimsvķsu. Flestar žjóšir stefna nś ķ žessa įtt meš sinn sjįvarśtveg.
Byggšakvótinn er einmitt gott dęmi um um skort į eignarétti žar sem pólitķskir ašilar śtdeila gęšum til žeirra sem eru žeim žóknanlegir. Ekki er horft til aršsemi viš žį śthlutun og mörg dęmi um misbeitingu į žessu valdi, enda er hver höndin upp į móti annarri viš śthlutun byggšakvóta. Į hverju įri hafa menn tekist į um žessa śthlutun ķ mķnum heimabę og er įriš 2015 žar engin undantekning og lķtil sįtt um rįšslagiš.


Eigiš fé ķ sjįvarśtvegi - Grein ķ Fiskifréttum 5. des 2014

Endurgjald til eiganda fyrirtękja
Į sjįvarśtvegsrįšstefnunni į dögunum tókust Daši Mįr Kristófersson og Steingrķmur J. Sigfśsson į um aršgreišslur sjįvarśtvegfyrirtękja ķ tengslum viš veišigjöld. Sį sķšarnefndi įtti ekki orš yfir žvķ aš sum fyrirtęki greiddu hluthöfum hęrri arš en veišigjöld til rķkisins og taldi aš žjóšin vęri meš žvķ hlunnfarin. En er žaš svo og er eitthvaš óešlilegt viš aš greiša arš til hluthafa?
Ķ markašshagkerfi žykir žaš ešlilegasta mįl aš hluthafar greiši sér arš af eign sinni. Ef žaš vęri ekki myndu fįir fjįrfesta ķ fyrirękjum og žvķ erfitt um vik aš fjįrmagna rekstur sem venjulega er fjįrmagnašur meš hlutafé eša lįnsfé, žar sem žaš fyrrnefnda er venjulega dżrara en žaš sķšarnefnda. Ešlilega žar sem hluthafinn tekur meiri įhęttu meš žvķ aš leggja eigiš hlutafé undir um aš reksturinn gangi, en lįnveitandi tryggir sig meš vešum eša įbyrgšum. Žetta er reyndar grunnurinn aš hlutafélagaforminu žar sem atvinnurekandi leggur hlutaféš undir en ber venjulega ekki įbyrgš umfram žaš. Enska heitiš dregur einmitt dįm af žvķ eša takmörkuš įbyrgš (limited liability company) en žetta félagaform er eitt af grunnstošum vestręnnar velmegunar.
Sjįvarśtvegur og markašshagkerfi
Žar sem hlutaféš er dżrari kosturinn žarf aš finna jafnvęgi ķ žvķ hversu mikiš eigiš fé fyrirtękja er, of lķtiš eigiš fé gerir lįnveitanda órólegan sem krefst žį hęrri vaxta og of mikiš eigiš fé krefst meiri hagnašar til aš skila fjįrfestum ešlilegu afgjaldi af eign sinni. Ekki er langt sķšan N1 greiddi śt hįa aršgreišslu til eiganda sinna, til aš stilla žetta af, enda lįnin ódżrari en hlutaféš. Ķ umręšu um aršgreišslur ķ sjįvarśtveg žarf aš lķta til žess hvort greinin sem heild er aš greiša óešlilegar aršgreišslur, en ekki tala um einstök félög ķ žvķ samhengi.
En er sjįvarśtvegur eitthvaš frįbrugšinn öšrum rekstri? Į ekki aš reka hann į markašslegum forsendum? Er žaš žannig aš veišigjald eigi aš vera žaš hįtt aš best reknu sjįvarśtvegsfyrirtękin geti ekki greitt hluthöfum endurgjald af eign sinni? Er lķklegt aš einhver vilji fjįrfesta ķ slķkum rekstri? Mišaš viš umręšuna mętti skilja vilja vinstri manna til aš stilla veišigjöldin žannig aš best reknu fyrirtękin skili litlum sem engum arši til eiganda sinna en verst reknu fyrirtękjunum verši tryggšur rekstur. Hvernig er žaš hęgt og hver er žį hvatinn fyrir fjįrfesta aš leggja fé sitt ķ sjįvarśtveg?
Markašsbśskapur ķ sjįvarśtvegi
Stjórnmįlamenn verša aš svara žeirri spurningu hvort žeir vilja reka sjįvarśtveg į markašslegum forsendum eša félagslegum. Žaš er reyndar meš ólķkindum ef kratar į Ķslandi tala fyrir slķkum sósķalisma og skera sig žį algerlega frį skošanabręšrum sķnum į hinum noršurlöndunum. Žaš veršur ekki bęši sleppt og haldiš ķ žessum efnum og naušsynlegt aš velja hvaša leiš skuli farin, į įbyrgan hįtt. Sś įkvöršun veršur aš byggja į žvķ aš hįmarka heildarhag žjóšarinnar en ekki aš snśast um hugmyndafręši eša lżšskrum.
Žaš eru til ašrar leišir en sósķalismi til aš dreifa fiskveišiarši, ef žaš er rétt aš kvótakerfiš virki svo vel aš um mikinn umframarš sé aš ręša ķ greininni. Nśverandi launakerfi sjómanna er einmitt gott dęmi um žaš,enda fer góš afkoma sjįvarśtvegsfyrirtękja og žeirra mjög vel saman. Žaš er gott aš sjómenn hafi góš laun, enda besta leišin til aš dreifa umframhagnaši. Annaš gott rįš vęri aš skikka stęrri sjįvarśtvegsfyrirtęki til aš fara į markaš. Žannig geta allir sem hafa borš fyrir bįru keypt hlut ķ žeim į réttu verši. Žaš yrši kęrkomiš tękifęri fyrir lķfeyrisjóši aš įvaxta lķfeyri okkar almennings meš góšri afkomu sjįvarśtvegs og ešlilegum aršgreišslum til hluthafa. Žessi fyriręki voru flest į markaši en einhverra hluta vegna drógu žau sig śt. Annar kostur er viš žessa leiš er aš fyrirtęki ķ kauphöll žurfa aš birta opinberlega reikninga sķna įrsfjóršungslega sem eykur verulega gegnsęi ķ rekstri žeirra.

 


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Gunnar Þórðarson

Höfundur

Gunnar Þórðarson
Gunnar Þórðarson

Viðskiptafræðingur með meistarapróf í alþjóðaviðskiptum.  Fordómalaus frelsisunnandi og heimshornaflakkari. Hefur búið í Rússlandi, Kanada, Mexíkó, Sri Lanka og Uganda en aldrei fór ég suður. 

Sept. 2016
S M Ž M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Nżjustu myndir

  • Grétar og Kristín
  • Þór
  • Einar Háldánsson
  • ...thor
  • Feðgarnir Háldán Einarsson og Einar Hálfdánar

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (28.9.): 2
  • Sl. sólarhring: 4
  • Sl. viku: 53
  • Frį upphafi: 262540

Annaš

  • Innlit ķ dag: 2
  • Innlit sl. viku: 23
  • Gestir ķ dag: 2
  • IP-tölur ķ dag: 2

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband