Grein į ensku um ofurkęlingarverkefniš


The following article “Super-chilling Fish” was published in the Icelandic fisheries magazine Sjįvarafl on 18th of January 2017, the first issue of that year.[1] The title in original is: “Ofurkęling į fiski” or “Super-chilling Fish”. The author is Gunnar Žóršarson, consultant at Matķs, an Icelandic Food and Biotech R&D institute. Matķs is a government owned, independent and non-profit research company, founded in 2007.[2] Matķs write on their website: “We pursue research and development aligned to the food and biotechnology industries as well as providing Iceland’s leading analytical testing services for public and private authorities”.[3] More information can be found on Matķs’ website:

The Sub-chilling project

The super-chilling project has been in development for some time; for the last few years, the food processing solution company Skaginn 3X , in collaboration with representatives from Fisk Seafood, have been considering the possibility of super-chilling whole whitefish. Later, the two companies collaborated with Matķs, a government owned research company in Iceland, on the subject. The aim was to investigate whether super-chilling was possible and what the effect would be on quality and production. Super-chilling means cooling a whole fish down to below zero degrees Celsius immediately after it has been caught/slaughtered; in traditional cooling methods the fish is chilled with ice to around 0-4 degrees Celsius.

The super-chilling method was first tested and used on pelagic fish, where the fish was cooled to below freezing point with no ice used neither during fishing nor in the production process. In the academic world the idea of super-chilling was not new and much research had been carried out, primarily in Norway, and mostly on salmon. The Norwegian research on salmon was mostly conducted in a lab where the environment was controlled, but showed positive results in connection with product quality and storage life. Skaginn 3X, in collaboration with Matķs, did experiments on super-chilling using blasts of cold air and fresh slush ice, which revealed a problem with surface freezing in the cooling system.

Additional experiments on super-chilling had been conducted by Skaginn 3X, in collaboration with Fisk Seafood in the town of Saušįrkrókur along with Iceprotein, an Icelandic biotech company.

The question that arose was whether it was possible to emulate the results of these experiments outside of the controlled conditions of the laboratory and if it was viable on an industrial scale. Furthermore, if it was possible to control the super-chilling process so it would be fast enough to prevent large ice crystals forming in the flesh of the fish, thus avoiding water loss in the product and a lower yield of fish. After considering the initial outcomes of the aforementioned research, Fisk Seafood decided to ask Skaginn 3X to develop a completely new and previously unknown method for cooling whitefish and use it aboard the fishing vessel Mįlmey SK 1.


Later, experiments were made with the cooling of haddock after rigor mortis. The purpose of the experiments was to explore the feasibility of exporting fresh fillets abroad. The super-chilled product was compared with traditionally cooled raw material, and the production process was monitored. The results showed that the super-chilled product had better fillet quality and a higher-value yield. The temperature during packaging was under zero degrees, without the fish being frozen, in contrast with higher temperatures customary in traditional fish production and cooling.

Repeated experiments gave similar results and in continuation, a wild cod was super-chilled right after it had been slaughtered, before rigor mortis. The fish was prepared in an isolated tub and was transported without ice to Fisk Seafood in Saušįrkrókur. In collaboration with the research company Iceprotein, the product was analysed and the fish compared to traditionally cooled raw material. Results were not clear enough and a need was felt for further research on the benefits of super-chilling. The next steps involved doing experiments on farmed salmon, and in August the same year a visit was made to Grieg Seafood in Alta, Norway and experiments conducted on farmed salmon. Results regarding super-chilling were positive, and the board of the company Grieg Seafood announced they wanted to take the research further and offered to provide funding for the project.  

Other research on super-chilling

In theoretical terms, super-chilling means freezing 5-30% of the water content of the fish. Much research has been conducted on the subject and in short, the outcome is that super-chilling, with the right treatment, can improve the quality of the product considerably. When utilizing super-chilling, it is important to cool the product fast to reduce the risk of ice crystals forming within the fish, which can cause damage in the cellular structure of the flesh. The main rule is that smaller crystals cause less damage to the cellular structure of the flesh, whilst larger crystals can cause more damage. Crystals grow bigger when the chilling process is slower, and furthermore, instability during storage can also cause crystals to grow. Bigger crystals damage the walls of the muscle cells and the product loses some of its natural juice, which makes the texture of the fish chewy and dry – taste deteriorates and yield is reduced due to this water loss.

There is much to gain when utilizing super-chilling as it reduces the growth of microorganisms and development of enzymes, which in turn prolongs the lifetime of the product. Super-chilling reduces loss of water in the product during storage, increases fillet quality and makes filleting more efficient as the resulting firmer material is easier to handle. The researchers’ results on super-chilling showed that there was a great deal to gain. Using the fish itself as a refrigerant in the super-chilling process can improve the cold chain production of fresh fish considerably and therefore increase the quality of the fish on fresh fish markets. The main problem that arose was how to manage the production on an industrial scale, which would be more complicated than in the controlled environment of the laboratory.


During our research the aim was to freeze only 10-20% of the water content of the fish, to reduce the risk of freeze damage due to ice crystals.






The Super-chilling Project

The biggest problem the researchers faced with super-chilling was that the surface of the fish froze during the cooling process, which was carried out either with blasts of cold air or with fresh slush ice. When cooling through to the centre of the fish, the surface and the thinner part of the fish had a tendency to freeze, which in turn caused crystals to form in the flesh and therefore caused quality deterioration. This problem was overcome by using a new technique made possible with Skaginn 3X’s RoteX system whereby the fish is cooled in brine, which is in turn cooled by heat exchange.[5] At the freezing point, – which is slightly below zero degrees Celsius due to the fat content of the fish – phase transition takes place and excessive, latent heat needs to be removed from the fish to start the freezing process.

By entering the phase transition process, a considerable latent energy is formed in the fish, which in turn provides benefits during the storage of the fish and transportation to secondary producers or to the market. Super-chilling lowers the temperature of the fish below zero degrees in one or two hours while cooling with ice can take many hours.

Matķs, 3X Technology/Skaginn and Grieg Seafood received a research grant from Norske Forskningsradet to begin experiments utilizing super-chilling on salmon in collaboration with their client, the fish manufacturing company Hätälä in Finland. The project started in the beginning of 2015. Matķs, Skaginn 3X and Jakob Valgeir got a research grant from Atvest - The Economic Development Agency for the Westfjords region – in 2015 to develop super-chilling of cod onboard fishing vessels. The project reached a breakthrough when it won a grant from Nordic Innovation and Rannķs to develop the super-chilling concept further, to demonstrate the exceptional standard of the method and furthermore, to introduce it to the fishing industry and to fish farming companies.

A broad range of companies got together to develop the super-chilling method: research companies and fish industry companies involved in initial and further processing of salmon, as well as equipment producers. The following parties took part in the super-chilling project: Skaginn 3X, Matķs, Fisk Seafood, Iceprotein, Grieg Seafood, Hätälä Finland and Norway Seafood. The aim of the project was to develop a method that could increase the quality in the production of seafood and farmed fish products, especially on fresh fish markets.

In 2015 Matķs, Skaginn 3X, Arnarlax and Ķslandssaga collaborated to specifically study the effect super-chilling has on rigor mortis in cod and salmon. The collaboration was made possible with a grant from the AVS fund.


With the introduction of Mįlmey SK 1, an important step was taken in the development of super-chilling of whole fish, and in the beginning of 2016 the vessel Mįlmey SK 1 was equipped with state-of-the-art apparatus for super-chilling from Skaginn 3X.[6] An important milestone was reached when an entire catch was super-chilled[7] aboard ship at the point of slaughter, and kept under the right conditions until further handling down the production line, all without use of ice. Extensive research has been carried out on super-chilling in Saušįrkrókur, aboard Mįlmey, and in Reykjavķk, Ķsafjöršur, Bķldudal, Sušureyri, Norway, Finland and Denmark.

Research outcome

All research on the subject has now been concluded and a final report on the extensive super-chilling project is being made. Three reports on smaller projects have already been issued and are accessible on Matķs’s website.

Fillet quality

To determine the fillet quality in salmon, an approved Norwegian method was used, whereby the quality is measured from 0 (best) to 3-5 (worst). Fillet quality (taken from the same catch) was compared: on the one hand super-chilled raw material and on the other, raw material cooled in a traditional way.  

A trained professional performed evaluation of the product three to seven days from slaughter. All results were in favor of the super-chilled product and the difference between the two methods was greater than expected. Image 4 shows a summary of the results where the elasticity of the fillets, firmness and gaping were compared. The tests, conducted in Finland and Japan, were very prominently in favor of super-chilling, and the biggest difference was seen in gaping, as shown in Image 4.

Results on super-chilling of cod were not as decisive, yet the results were generally in favor of super-chilling.










Rigor Mortis Stage

Research results showed considerable difference in contraction after rigor mortis on super-chilled fish when compared with traditionally cooled fish. Increased cooling slows down the contraction process and results in up to four times less contraction in the fish. Powerful contractions cause pulling between muscles and bones and can cause gaping in fillets.  Fillet gaping is one of the biggest quality problems in fish fillet production, whether it is in seafood or salmon.


Simulators from Skaginn 3X in Ķsafjöršur were used to monitor and measure the production process as a function of time by filming the contractions and photographing the final results. Image 5 shows the difference in contraction between super-chilled cod and traditionally cooled with ice down to zero degrees, before filleting and rigor mortis.

Videos of the contractions have been put on YouTube and the web address is:  



Microorganisms and chemistry

A considerable difference is seen in microorganism growth, including spoilage bacteria, between the two groups in cod and salmon, demonstrating the advantage of the super-chilling method. This does not come as a surprise as the lower temperature reduces the activity of microorganisms and enzymes. This lengthens the lifespan of the product, which is very positive, especially when considering fresh fish. The difference can amount to an increase of up to three to four days in product lifespan, according to the research on super-chilling.

Water holding capacity

Measurements of the water holding capacity of the fish and water loss when storing are important quality variables when assessing the effects of super-chilling. If the cooling process is too slow and too deep, it can cause the formation of ice crystals that can damage fish muscle cells, reduce the water holding capacity and cause water loss in the fish. This in turn affects the quality as the fish muscle becomes tougher and drier by losing its natural juice.

Furthermore, there is potential financial loss if the fish loses weight. Research results in this area show that super-chilling, if correctly applied, increases the water holding capacity of the fish after a few days of storage. Water loss is reduced in a super-chilled product compared to traditionally cooled products as well as in products that have been thawed. Super-chilling projects on salmon show the same results, but the water holding capacity of cod was reduced during extended storage time, when compared to traditional raw material. It is important to keep in mind that stable storage temperature is necessary, as even a small deviation below the freezing point can cause the formation of large ice crystals.   


According to research outcomes, the yield of super-chilled salmon is higher than that of traditionally cooled salmon. Less of a difference is seen in super-chilled cod, although its yield seems to be considerably higher compared to when it is traditionally cooled. Super-chilled fish is firmer, which in turn makes the fish more manageable to fillet and makes it easier to remove the skin. The problems associated with filleting soft fish are well-known, and deskinning through a skinning machine is also troublesome. On the other hand, it might become necessary to adapt processing machines to the super-chilled raw material, which will further increase the yield of the super-chilled products.


The production of super-chilled salmon gave excellent results and many experiments have been conducted comparing it to traditional raw material in Finland and Denmark. Grieg Seafood super-chilled[8] up to ten tons of salmon in a RoteX spiral system, produced by Skaginn 3X, and transported it to Hätälä and to Norway Seafood. The production gave much fewer filleting failures than the traditional way of processing raw material and therefore less trimming was needed before packing. More muscle remained intact, as was noted in the chapter on fillet quality. The temperature of the packed salmon, after filleting, trimming, pin boning and slicing/portion cutting was under -1 °C. The salmon was transported in both EPS boxes and in 660-liter tubs. Super-chilled salmon was kept without ice for up to nine days before going into further production, and the super-chilled salmon showed consistently superior results where quality and production were concerned. In order to compare the effect of transportation on super-chilled and traditionally cooled products, two tubs of raw material processed according to the two methods were transported under the same controlled conditions.

The iced salmon was markedly wrinkled because of the ice in the tub, but this problem was absent in the transportation and storage of the ice-free super-chilled salmon.DSCN0154 

Mįlmey SK 1 has been using super-chilling[9] aboard for around two years and has landed 20 000 tons of fish during that time. No ice was used aboard, the fish was kept in the fish hold after being super-chilled in a RoteX tank and the fish hold was constantly kept under zero degrees. Fisk Seafood in Saušįrkrókur keeps the catch under the same conditions before it goes further into production as light-salted fish and as fresh fish for export. Aboard Mįlmey SK 1, there are three RoteX tanks that are all adjusted to different cooling times, in order to correctly and evenly cool the different sizes of fish. The system is completely automated, it categorises the fish into different tanks and into different temperatures. If ice were used aboard the vessel it would have to take around 5 tons of extra weight in each fishing trip. Being free of ice saves a lot of work aboard the vessel as icing fish in the fish hold is both a time-consuming and laborious job. As the RoteX solution aboard Mįlmey has been a success, new ships from HB Grandi will be equipped with the RoteX tanks and the automated fish holds, which will allow more time to bleed and gut the catch.


Arnarlax, a salmon production company located in Bķldudalur, has invested in Skaginn 3X’s RoteX bleeding and cooling system and are slaughtering up to 50 tons of salmon per day.

As customer reaction was positive, the company has reduced the amount of ice they put in the boxes and aim for a completely ice-free super-chilled product. The salmon is cooled to below zero degrees, which is crucial for quality and extended shelf life of the product. The difference between packing iced salmon at 4-6 °C, with the ice chilling the fish down to 0 °C in a few hours, and super-chilling it down below 0°C quickly, brings about unequivocal changes in product quality. The market has been open to the change and Arnarlax salmon is already a sought after product, sold at the highest prices while quality problem costs are at a minimum.

 On the other hand, super-chilling is not yet a widely known nor accepted method, but as soon as the market accepts this new technique, Arnarlax can take the final step and dispense with all ice in its transportation.











Transportation, distribution and environmental effects

Iceless transportation of fresh fish opens up many exciting opportunities. Around 900.000 tons were transported by land from North Europe to markets in Central Europe in 2015 and around 237.000 tons were transported by air to Asia. To keep the raw material cool, approximately 132.000 tons of ice were used in trucking (6.600 trucks) and around 24.000 tons in flight to Asia (160 Boeing-747 Jumbo-Jet airplanes). The main problem with the transportation of iced salmon in tubs was the raw material being damaged by the pressure of the ice, but that problem is completely eliminated in iceless super-chilled products (see Image 7).

The transportation of iceless super-chilled raw material can enormously reduce the carbon footprint of the industry, when compared to traditional transportation that is in use at present.


During the super-chilling projects, iceless salmon was transported on a large scale from Finnmark in Norway to Finland and Denmark. Samples were sent by flight from Finnmark to Iceland, Japan and Dubai. Arnarlax exported super-chilled salmon to San Francisco with transit through New York. The results were excellent. In all cases the temperature was under zero degrees on reception of the product and quality was noticeably better than in traditionally cooled salmon that was also transported for comparison.

For decades the fishing industry has been using ice to keep raw material cold and to maintain quality in the supply chain. It is understandable that many feel skeptical when one-day ice as the best way to keep seafood fresh is abandoned and ice free cooling is promoted.

It is only natural that people are initially unconvinced about such revolutionary ideas and need time to think it over. Fisk Seafood showed remarkable foresight and courage when investing in Mįlmey SK 1, before it was possible to guarantee that the idea would work. No doubt this prescience has helped pave the way for the idea and it bodes well for the continuation of the project.

As has been mentioned above, for super-chilling to work the temperature of the process has to be controlled with great precision. Skaginn 3X’s contribution, by developing the equipment, was invaluable in this respect and made possible a technique that was not achievable a short while ago.[10] In many scientific articles the belief in the theory was strong yet concerns were expressed about how it would be applied on an industrial scale. Skaginn 3X have already made many business deals regarding their super-chilling[11] solutions, both for the seafood industry and for salmon farming. The project shows how the collaboration between different parties; universities and the scientific community, producers in the seafood and fish farming industries as well as mechanical manufacturers, can make a difference in creating better value in the fishing industry and produce the best result.

20161205-_DSC2854The most important result of these projects is the opportunity that has been created to make fresh fish more competitive on the market, both for wild and farmed fish. Fish is in competition with other food products, such as chicken, pizza and pork. According to consumers, one of the main problems concerning the sale of fish is the sometimes unpleasant fishy smell or taste. Bad smell or taste is connected to spoiled fish, which has been produced or stored in the incorrect way or under inadequate conditions. With the advent of super-chilling, incredible opportunities have arisen to make the supply chain more efficient, from slaughter to customer. The idea has to be presented to all parties within the supply chain so they can maximise the increase in quality of fresh fish on the market as well as increasing the value of the catch and of farmed fish.


Laxeldi į Vestfjöršum (Vesturland aprķl 2017)

Mikil įtök

Mikil įtök eiga sér staš vegna įforma um stórfellt laxeldi į Vestfjöršum, enda eru hagsmunir margir og misjafnir. Fyrir Vestfiršinga er mįliš stórt į alla męlikvarša og binda ķbśar miklar vonir viš aš eldisframleišslan geti snśiš vörn ķ sókn til framtķšar. Į sama tķma og Ķslendingum hefur fjölgaš umtalsvert sķšustu įratugina fękkar Vestfiršingum įrlega og ekkert lįt viršist vera į žeirri žróun. Helsta įstęša žessa er einhęft atvinnulķf og yngra fólk leitar ķ fjölmenniš til aš auka tękifęri sķn į vinnumarkaši. Sjįvarśtvegur er yfir helmingur af hagkerfi fjóršungsins og yfir 80% meš tengdum greinum. Eftirfarandi dęmi śtskżrir mikilvęgi žess aš renna fleiri stošum undir vestfirskt atvinnulķf: Vegna sjómannaverkfalls drógust śtsvarstekjur janśarmįnašar ķ Bolungarvķk saman um 25% en į sama tķma jukust žęr hjį Vesturbyggš um 9%. Engin vafi er į aš umsvif eldisfyrirtękja ķ vestanveršum fjóršungnum hafa dregiš śr mikilvęgi sjįvarśtvegs į svęšinu.

Miklir hagsmunir Vestfiršinga

Mišaš viš žį hagsmuni sem eru ķ hśfi er žaš sjįlfsögš krafa ķbśa Vestfjarša aš umręša um uppbyggingu laxeldis verši mįlefnaleg og byggš į rökum. Andstęšingar laxeldis verša aš gera sér grein fyrir žessum miklu hagsmunum og gera žarf kröfu til žeirra um aš halda umręšunni innan faglegra marka. Frį įrinu 1994 til 2011 fękkaši ķbśum į Bķldudal um 45% og um 16% ķ Ķsafjaršarbę. Frį upphafi laxeldis hefur žessi žróun snśist viš žar sem ķbśum ķ Vesturbyggš fjölgaši um 9% fram til 2015, en įfram fękkaši ķ Ķsafjaršarbę um 9%. Višsnśninginn į sunnanveršum Vestfjöršum mį rekja beint til uppbyggingar ķ laxeldi. Mišaš viš bjartsżnisspįr mį gera rįš fyrir aš nęstu fimm įrin verši allt aš žśsund manns aš vinna viš laxeldi ķ fjóršungnum og um 400 manns viš afleidd störf sem munu hafa mikil įhrif į veršmętasköpun og tekjur į Vestfjöršum.

Norskt laxeldi

Noršmenn framleiša um 1,3 milljónir tonna af laxi į įri og hefur framleišslan tķfaldast sķšan 1970 sem er vöxtur um 8% įri. Um 28 žśsund manns starfa viš greinina sem skilar um 640 milljöršum króna veršmęti įsamt um 320 milljöršum vegna afleiddrar starfsemi. Eldi er oršiš mikilvęgara en fiskveišar og vinnsla įsamt žvķ aš skila umtalsvert dżrari afurš į markaš. Nettó śtflutningsverš į laxi er um 800 kr/kg en ķ sjįvarśtvegi er veršiš innan viš 300 kr/kg. Ef ekki kęmi til vandamįl meš laxalśs er tališ aš framleišsla Noršmanna gęti veriš nokkrar milljónir tonna.

Laxeldi er hįtęknigrein sem krefst margskonar sérfręšinga, rįšgjafa, vķsinda- og tęknimanna. Ólķkt sjįvarśtvegi er mikiš um undirverktaka viš laxeldi, sem gefur mörgum tękifęri til aš stofna sitt eigiš fyrirtęki til aš takast į viš sérhęfš kefjandi störf. Greinin er žvķ hįtekjugrein og nśmer fimm ķ röšinni yfir hęstu laun į įrsverk ķ Noregi og skilar um 43 milljónum króna aš mešaltali į įri. Mešaltal atvinnugreina ķ Noregi eru 18 milljónir og til samanburšar skila fiskveišar 14 milljónum króna į įrsverk.


Nżleg reglugerš ķ Noregi hefur gjörbreytt stöšu viš sleppingar śr eldiskvķum. En žó aš lög og reglur séu įgęt hjįlpartęki mun įrangur ašeins nįst meš vilja og athöfnum eldisfyrirtękjanna. Segja mį aš staša ķslenskra laxeldismanna sé einstök žar sem žeir standa ķ dag į nśllpunkti og geta nżtt sér reynslu Noršmanna sķšastlišna įratugi til aš byggja upp umhverfisvęnt laxeldi.

Skoša žarf alla viršiskešjuna og gera sér grein fyrir kröfum markašarins um sjįlfbęrni og umhverfismįl, frį hrognum aš fiski į diski neytandans. Ef ķslensk eldisfyrirtęki gera žetta ekki munu žau ekki lifa af ķ samkeppni į markaši. Fyrirtękin verša aš lķta į sleppingar sem alvarlegan umhverfisvanda sem getur haft įhrif į villta laxastofna. Sleppingar eru slęmar fyrir višskiptin og hafa mjög neikvęšar afleišingar į oršspor. Eldisfyrirtękin žurfa aš žekkja eldissvęšiš og vakta žaš meš reglubundnum hętti og naušsynlegt er aš gera įhęttumat fyrir eldissvęši og kvķar og vera višbśinn įföllum. Nota įhęttumat, eftirlit og ašgeršarįętlun! Eldi er flókiš fyrirbęri og žvķ fylgir įhętta en mikil tękifęri eru til aš takast į viš žį įhęttu og meš réttum ašferšum. Eldisfyrirtęki žrķfast ekki įn góšs oršspors og munu umhverfismįl, sjįlfbęrni og įbatasamt eldi fara saman hönd ķ hönd.

Laxeldi er umhverfisvęn matvęlaframleišsla

Eldi er naušsynlegt til aš framleiša prótein fyrir jaršarbśa og er mjög umhverfisvęn framleišsla ķ samanburši viš hefšbundin landbśnaš. Kolefnisspor laxeldis er einungis 2,9 kg/CO2 į hvert neysluhęft kķló, en t.d. eru žetta 30 kg/CO2 ķ nautakjötsframleišslu. Žaš žarf ašeins um 1,2 kg af fóšri fyrir lax til aš framleiša kķló af afurš, sem bżr viš žyngdarleysi, į mešan nautiš žarf um 10 kg. Ekkert plįss er fyrir stórfelda aukningu į hefšbundnum bśskap enda ręktunarsvęši takmarkaš. Eldi er hinsvegar stundaš ķ žrķvķdd og žarf žvķ miklu minna plįss.

Kynbętur og gelding

Kynbętur eldisfiska hafa aš mestu snśist um aš auka fóšurstušul og vaxtarhraša. Vaxtarhraši hefur tvöfaldast į sjö kynslóšum og ašeins žarf um 1,2 kg af fóšri til aš framleiša kķló af laxi. Upphaflega var hugmyndin meš geldingu aš seinka kynžroska og lękka kostnaš viš eldiš. Mikilvęgt er aš seinka kynžroska žar sem mikiš fóšur fer ķ framleišslu į kynfęrum ķ stašin fyrir vöšva. Hér į landi hefur veriš notast viš hįžrżsting viš hrognaframleišslu til aš draga śr kynžroska seinna į eldisferlinum. Krafa framķšarinnar veršur framleišsla į ófrjóum laxi til aš śtiloka erfšablöndun viš villta stofna og  tryggja hagsmuni nįttśrunnar. Nżjustu ašferšir byggja į sameindaerfšafręši ķ laxakynbótum til aš framleiša geldlax ķ eldiskvķum. Menn binda miklar vonir viš sameindaerfšafręšilega ašferš (erfšamengja val) sem vonandi veršur til žess aš skapa meiri sįtt um laxeldi ķ framtķšinni.

Varnir gegn sjśkdómum

Meš auknu eldi eykst hętta į smitsjśkdómum ķ sjókvķum žar sem helstu įhrifažęttir eru žéttleiki ķ kvķum, umhverfisžęttir, mešhöndlun fisks og almennt heilbrigši. Almenn dżravelferš veršur ę fyrirferšameiri ķ umręšunni og er oršin rekstrarlegt fyrirbęri žar sem ekki nęst įrangur ķ eldi nema fiskinum lķši vel. Til aš draga śr smitdreifingu er fjarlęgšardreifing eldisstöšva mikilvęg en smitsjśkdómar berast venjulega ekki lengri vegalengd ķ sjó en 2-3 km en fjarlęgšarmörkin ķ dag į Vestfjöršum eru 5 km.

Tękifęri Vestfiršinga

Aš teknu tilliti til žess sem hér hefur veriš tępt į ętti laxeldi į Vestfjöršum aš vera vel innan įhęttumarka. Um mjög spennandi atvinnugrein er aš ręša sem gęti snśiš ķbśažróun į Vestfjöršum viš og gefiš okkur tękifęri til sóknar. Fiskišnašur er og veršur mikilvęgur ķ fjóršungnum en dugir ekki til aš laša aš ungt og vel menntaš fólk og bżšur ekki upp į žau tękifęri sem vestfirskar byggšir žurfa til aš blómstra. Feršažjónusta er vaxandi en mjög įrstķšarbundin į Vestfjöršum og hefur ekki bošiš upp į hįlaunastörf. Laxeldiš er einmitt žaš sem viš žurfum til aš snśa vörn ķ sókn.

„Transgourmet France“


Leišar ķ Vesturlandi aprķl 2017

Borgarleg réttindi og lżšręši hefur alltaf veriš undirritušum hugfengiš og hefur litiš į žaš sem mikilvęgustu mįlefni stjórnmįlanna, enda forsenda hamingju og efnahag almennings. Žaš er ekki sjįlfgefiš aš žjóšir bśi viš žau skilyrši og žarf ekki aš lķta langt til aš sjį hörmungar ofrķkis, né fara langt ķ sögunni til aš minna okkur į ógnir einręšis. Bókin „Veröld sem var“ eftir Stefan Sweig ętti aš vera skyldulesning til aš minna okkur į hversu hratt heimurinn getur breyst til hins verra og ógnir alręšisins tekur viš. Žaš žarf stöšugt aš hlśa aš réttindum borgaranna og lżšręšis og berjast fyrir tilvist žeirra.

Žetta blaš er gefiš śt til aš upplżsa ķbśa Ķsafjaršarbęjar um hvernig meirihluti bęjarstjórnar trešur į réttindum minnihlutans, sem žó gętir hagsmuna meirihluta kosningabęrra manna. Įn žess aš bera starfshętti Ķ listans viš žęr ógnir sem vitnaš er til hér aš ofan, er rétt aš benda į aš mjór er sérhver vķsir og mikilvęgt aš hlśa aš lżšręši og viršingu fyrir minnihlutanum.

Eins og fram kemur ķ žeim greinum sem birtar eru ķ blašinu viršist meirihlutinn taka sér višhorf śtrįsarvķkings til fyrirmyndar „Ég į žetta og ég mį žetta“. Višhorfiš viršist vera hjį Ķ listanum aš žar sem žeir séu ķ meirihluta žurfi ekki aš taka tillit til minnihlutans. Ekki sé žörf į aš fara aš višurkenndum leikreglum aš mįl séu borin upp į bęjarstjórafundum, rędd žar sķšan sé gengiš frį žeim ķ sįtt įšur en mįlum er skilaš til embęttismanna til aš framkvęma žau.  Žaš eru hinar lżšręšislegu leikreglur aš meirihluti rįši og ekkert viš žvķ aš segja.

Aš einhverju leyti er um žekkingarleysi fulltrśa meirihlutans aš ręša en oftar en ekki er um allgert tillitleysi og yfirgang aš ręša. Mįl sem hafa umtalsverš įhrif į stöšu bęjarsjóšs eru einfaldlega rędd ķ lokušum hópum og įn kynningar ķ bęjarstjórn eša bęjarrįši. Bęjarstjórinn hefur ķtrekaš sagst vera bęjarstjóri Ķ listans og bętt viš aš hann hafi mikil völd žar sem hann sé pólitķskt kosinn, sem er ķ meira lagi umhugsunarvert og nż skilgreining į skyldum ęšsta embęttismanns bęjarins.

Žaš er spurning hvort fyrirkomulag eins og Ķ listinn sem hefur meirihluta ķ bęjarstjórn sé góš lausn fyrir bęjarbśa? Engin žörf į aš ręša mįlin viš samstarfsflokk og ekkert bakland sem getur veitt ašhald. Gęti veriš aš fyrirferšamiklir einstaklingar taki völdin og rįši för? Svona lķtil śtgįfa af žvķ sem tępt er į hér ķ upphafi!

Žróun sjįvarśtvegs į Ķslandi

Óįbyrg umręša

Neikvęš umręša um sjįvarśtveginn er stöšugt undrunarefni, sérstaklega ķ ljósi mikilvęgi atvinnugreinarinnar. Įlitsgjafar og višmęlendur fjölmišla byggja mįlflutning sinn oftar en ekki į vanžekkingu og meira į tilfinningum en rökhyggju. Enn og aftur er gripiš til uppnefna ķ umręšunni og talaš um „grįtkórinn“ žegar bent er į įhrif gengisstyrkingar į samkeppnishęfni ķslensks sjįvarśtvegs og talaš er um hótanir um aš flytja vinnsluna śr landi ef gengiš verši ekki lękkaš. Į mešan ķslenskur almenningur upplifir aukinn kaupmįtt og ódżrari utanlandsferšir vegna „hagstęšs gengis“er hin hlišin į peningnum aš helstu śtflutningsgreinar okkar sjįvarśtvegurinn og feršažjónustan eiga virkilega ķ vök aš verjast.

Erlend samkeppni

Ķ raun er ašeins veriš aš benda į žį stašreynd aš meš hękkun krónunnar aukast lķkurnar į aš fiskvinnslan flytjist śr landi, alla vega ef gengiš er śt frį žvķ aš ķslenskur sjįvarśtvegur sé rekinn į markašslegum forsendum. Hér er engin hótun į feršinni heldur ašeins bent į žį stašreynd aš fiskvinnsla veršur ekki rekin į landinu nema hśn standist samkeppni viš erlenda keppinauta. Ekki er langt sķšan óunninn gįmafiskur var fluttur til vinnslu ķ Evrópu ķ miklu magni, sem hefur nįnast veriš óžekkt undanfarin įr. Fullvinnsla hefur hinsveger aukist mikiš į Ķslandi undanfarin įr, bęši ķ bolfiski og uppsjįvarfiski. Ķslenskur sjįvarśtvegur hefur sżnt mikla ašlögunarhęfni og brugšist viš hękkun į innlendum kostnaši meš aukinni hagręšingu og tęknivęšingu.

„Sįtt“ um veišigjöld

Veišigjöld hafa jafnframt mikil įhrif į samkeppnishęfni og veriš bent į žaš ķ umręšunni aš žau auki samžjöppun ķ greininni, og žvķ hęrri sem žau eru munu fęrri og stęrri ašilar veiša og vinna fisk į Ķslandi. Stór fyrirtęki sem rįša yfir allri viršiskešjunni frį veišum til heildsölu munu einfaldlega yfirtaka smęrri fyrirtęki sem ekki hafa borš fyrir bįru til aš standa undir ķžyngjandi skattlagningu. Žetta er ķ sjįlfu sér ekki alvont žar sem žaš eykur framleišni og veršmętasköpun en rétt aš menn geri sér grein fyrir žessu og lįti žaš ekki koma sér į óvart žegar žaš raungerist. Séu žį meš įętlun um hvernig bregšast eigi viš t.d. byggšaröskun sem óumflżjanlega fylgir slķku róti ķ atvinnugreininni. Žaš veldur vonbrigšum aš heyra sjįvarśtvegsrįšherra hóta hękkun į veišigjöldum til aš neyša sjįvarśtveginn til aš uppfylla; žaš sem honum finnst vera samfélagsleg įbyrgš. Žaš er mikilvęgt aš rįšamenn geri sér grein fyrir įhrifum veišigjalda og hękkun į žeim veršur varla gerš ķ sįtt viš atvinnugreinina.


Meš aukinni tęknivęšingu og sjįlfvirkni er óumflżjanlegt aš fękka žarf vinnsluhśsum og fęrri munu starfa viš greinina ķ framtķšinni. Žvķ fylgja nżjar įskoranir og nż tękifęri sem geta enn aukiš į veršmętasköpun ķ greininni, eins og gerst hefur ķ uppsjįvarvinnslu okkar Ķslendinga. Einn fylgifiskur aukinnar tęknivęšingar er meiri žörf į fjįrmagni til aš standa undir stórauknum fjįrfestingum ķ greininni. Žetta viršist oft gleymast žegar įlitsgjafar fjandskapast śt ķ aršgreišslur fyrirtękja, en enginn mun fjįrfesta ķ žessari grein frekar en ķ annari įn žess aš reikna meš įvöxtun žeirra fjįrmuna til framtķšar.

Hvaš er samfélagsleg įbyrgš?

Samfélagsleg įbyrgš fyrirtękja getur varla byggst į žvķ śr hvaša Keflavķkinni er róiš og jafn sįrt er aš loka vinnustaš ķ Reykjavķk og į Akranesi. Meš nżrri tękni eins og vatnskuršarvélum og žjörkum aukast afköst į manntķma og žannig mun starfssmönnum og vinnsluhśsum fękka. Slķkri žróun geta žó fylgt mikil tękifęri žar sem ķ staš erfišisvinnu verša til betur launuš tęknistörf. Žaš ętti aš vera forgangsmįl hjį sveitarfélögum og launžegahreyfingunni aš taka žįtt ķ slķkum breytingum meš sjįvarśtvegsfyrirtękjum og tryggja hlutdeild starfsmanna ķ aukinni framleišni ķ framtķšinni. Žaš er hin raunverulega samfélagslega įbyrgš aš fyrirtęki, starfsmenn og samfélög leggist į eitt til aš višhalda samkeppnishęfni og veršmętasköpun ķ ķslenskum sjįvarśtveg til framtķšar. Aš taka žįtt ķ žróuninni og hafa įhrif hana į jįkvęšan hįtt er einmitt samfélagsleg įbyrgš.

Įralangt markašsstarf ķ hęttu

Verkfall er ofbeldi

Žaš er aš ęra óstöšugan aš blanda sér ķ deilur sjómanna og śtgeršar en verkfalliš er ekki einkamįl deilenda. Sjįvarśtvegur er mikilvęgasta atvinnugrein landsmanna, meš meira en 40% af vöruśtflutningi žjóšarinnar og um 24 žśsund manns starfa viš sjįvarśtveg. Sjįvarśtvegur er sś grein sem sker sig śr žegar kemur aš veršmętasköpun og framleišni, hvort heldur er vinnuafls eša fjįrmuna. Ķslenskur sjįvarśtvegur ber af ķ alžjóšlegum samanburši og hefur skilaš ķslenskum sjómönnum kjörum sem eru meš žeim bestu sem žekkjast ķ heiminum.

Ritari er gamall verkalżšsforkólfur og žekkir į eigin skinni kjarabarįttu og įtök viš śtgeršarmenn. Hann stóš fyrir löngu verkfalli į Ķsfirskum fiskiskipum ķ lok įttunda įratugar sķšustu aldar sem stóš vikum saman. Ekki žaš aš hann vilji hreykja sér af žvķ en į žessum tķma voru sjómenn į skuttogurum meš žreföld bankastjóralaun. Meš aldrinum vitkast menn og įtta sig į žvķ aš verkfall er alltaf ofbeldi žar sem sneitt er hjį markašslausnum og notast viš žvinganir til aš nį fram kröfum sķnum. En margt hefur žó breyst sķšan žetta var og rétt aš benda į nokkur atriši.

Markašsdrifinn sjįvarśtvegur

Į žessum tķma var ķslenskur sjįvarśtvegur žaš sem kalla mį aušlindadrifinn. Enn voru ólympķskar veišar stundašar og fiskistofnar voru ofnżttir og sóknaržunginn allt of mikill. Žaš er ljóslifandi ķ minningunni žegar skipstjóri rakst ķ góšan afla į Halamišum žį var  eins og hendi vęri veifaš komnir  100 togarar į vettvang og ljósin eins og aš horfa yfir stórborg. Žaš stóš heima aš menn nįšu tveimur til žremur góšu hölum og svo var ęvintżriš śti. Žaš tók oft į tķšum tķu daga aš skrapa saman 100 tonnum, sem tekur ķ dag ašeins nokkra daga. Ķ dag er ķslenskur sjįvarśtvegur markašsdrifinn, einn af örfįum ķ heiminum, žar sem leitaš er markaša og fiskurinn veiddur til aš uppfylla žarfir višskiptavinarins. Ólķkt aušlindadrifnum sjįvarśtveg sem gengur śt į aš lękka kostnaš, snżst allt um aš hįmarka veršmęti. Selja afuršir inn į best borgandi kröfuharša markaši og stżra veišum og vinnslu eftir žörfum neytandans.

Fiskveišistjórnun ķ Fęreyjum

Žaš er ekki tilviljun aš ķ nżlegri skżrslu sérfręšinga sem unnin var fyrir stjórnvöld ķ Fęreyjum er lagt til aš Fęreyingar verši sporgöngumenn Ķslendinga viš stjórnun fiskveiša sinna. Eftir įralanga óstjórn skila botnfiskveišar fręndum okkar engum veršmętum žar sem kostnašur er hęrri en tekjur. Öll veršmętasköpun ķ veišum kemur annarsvegar frį uppsjįvarveišum śr flökkustofnum og hinsvegar žorskveišum ķ Barentshafi. Meginnišurstöšur sérfręšinganna eru; byggja upp veišistofna, koma į aflareglu, koma į aflamarkskerfi (ķ dag nota žeir sóknarkerfi), bęta veršmętasköpun, takmarka erlent eignarhald og koma ķ veg fyrir of mikla samžjöppun ķ eignarhaldi. Rétt er aš taka fram aš ein forsenda veršmętasköpunar er aš fyrirtęki geti sinnt allri viršiskešjunni, frį veišum til markašar. Slķkt er ekki leyft ķ Noregi og er einn helsti Akkilesarhęll norsks sjįvarśtvegs hvaš varšar veršmętasköpun. Höfundar fęreysku skżrslunnar telja reyndar aš forsenda veršmętasköpunar sér aš taka upp kvótaerfi og leyfa frjįlst framsal, eins og reyndar flestar fiskveišižjóšir hafa tekiš upp eša stefna aš. 

Veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg

Helstu įstęšur veršmętasköpunar og framleišniaukningar ķ ķslenskum sjįvarśtveg eru einkum žrjįr:

  1. Sterkari veišistofnar
  2. Skynsamlegt fiskveišistjórnunarkerfi
  3. Markašsdrifin viršiskešja

Aflaveršmęti ķslenskra skipa hefur tvöfaldast sķšustu 30 įrin sem einkum mį skżra meš fyrri tveimur atrišunum. Žrišja atrišiš er ekki sķšur mikilvęgt en žaš reyndar byggir į fiskveišistjórnunarkerfinu. Eina leišin til aš markašsvęša viršiskešjuna er einmitt eignarhald śtgeršar į nżtingu aušlindarinnar. Ein af mikilvęgum breytingum ķ markašsmįlum sjįvarśtvegs er sala į ferskum afuršum, en neytandinn er tilbśinn aš greiša umtalsvert meira fyrir ferskan fisk ķ stašinn fyrir frosinn. Forsenda fyrir framleišslu į ferskum afuršum er betri mešhöndlun į fiskinum ķ gegnum alla viršiskešjuna. Gott dęmi um framfarir viš žessa framleišslu er nżsmķši togara sem eru mun betur śtbśnir til aš tryggja aflagęši en eldri skip. Hönnun skipanna gengur śt į aš tryggja betri mešhöndlun viš blęšingu og kęlingu įsamt žvķ aš létta störfin um borš og auka afköst sem eru einmitt forsenda framleišniaukningar.

Verkfall veldur miklu tjóni

Nś eru hins vegar blikur į lofti og viršist sem įralangt markašstarf sé fyrir bķ vegna verkfallsins. Kaupendur ķ BNA og Evrópu snśa sér annaš enda hafa žeir enga samśš meš verkfalli į Ķslandi. Žaš er undarlegt aš sjómenn, sem bśa viš aflahlutdeildarkerfi, hafi engan įhuga į žessum žętti. Žaš ętti aš vera stórmįl fyrir žį aš žessir markašir tapist ekki, enda ef žaš gerist hefur žaš strax įhrif į fiskverš og žar af leišandi kjör sjómanna. Hér er um miklu mikilvęgara mįl aš ręša en žau sem deilt er um žessa dagana. Tjón vegna tapašra markaša gętu haft įhrif į fiskverš ķ framtķšinni og žannig lękkaš laun sjómanna. Žaš ętti aš vera sameiginlegt markmiš śtgeršar og sjómanna aš hlśa aš žessum mörkušum til aš tryggja veršmętasköpun til framtķšar.



Įfengi og hamingnja


Ég hef įkvešiš aš hętta aš drekka; um stundasakir! Hvers vegna? Ekki aš žessi glešigjafi sem įfengiš getur veriš hafi veriš eitthvaš vandamįl, heldur er um heimspekilega spekślasjón aš ręša.


Žetta snżst allt um hamingju og hįmarka hana eins og kostur er. Ég tel mig reyndar vera hamingjusaman em lengi mį gott bęta. Hamingjan er nefnilega heimsįlfa į mešan gleši, nautn og įnęgja eru bara litlar eyjar eša tindar į leiš manns um hamingjulandiš. Inn į milli eru svo sorg og sśt, svona skuršir og gil, sem einnig verša į leiš mans. Įn žeirra vęri reyndar ekkert višmiš og erfitt aš tala um hamingju ef óhamingja vęri ekki til. Summa žessa alls rįša hamingjunni og žvķ meira af žvķ fyrrnefnda, eyjum og tindum, žvķ lķklegra aš mašur verši hamingjusamur.

Žį erum viš komin aš kjarna mįlsins! Įfengi getur veriš mikill glešigjafi, losaš um spennu og fįtt er betra en fį sér kaldan bjór eftir lķkamleg įtök eša fį sér raušvķnstįr meš elskunni sinni. Svo ekki sé talaš um viskķtįr fyrir sįlina. En įfengi fylgja vandamįl, žó žau séu ekki félagsleg eša lķkamleg hjį mér. Žekkt er aš of mikil neysla getur spillt heilsu og margir eiga viš mikil hegšunarvandamįl aš strķša vegna neyslunnar. Žó svo aš ég standi ekki frammi fyrir slķkum vandamįlum ķ dag žį vekur žaš forvitni mķna hvort įfengi bęti lķf mitt eša dragi śr lķfsgęšum. Svo er žaš lķka dżrt!

Efnafręši og bošefni

En mįliš er aš viš höfum innbyggt kerfi til aš njóta tilfinninga eins og gleši, nautnar og įnęgju, svo nokkuš sé upp tališ. Heilinn bżr yfir allskonar efnavirkni til aš lįta okkur lķša vel, svokölluš bošefni. Viš fįum adrenalķn til aš bregšast viš hęttu, dópamķn til aš örvunar og hvatningar, serótónķn til aš mišla mįlum og sęttast, noradrenalķn stendur fyrir kappakstur og hraša og hękkar blóšžrżsting og kemur ķ veg fyrir taugaįfall. Oxżtósķn gerir okkur aš einkvęnisverum og veldur žvķ aš viš sjįum ekki galla makans ķ allt aš sjö įr; nógu lengi til aš koma afkvęminu į legg og viš fįum vellķšunartilfinningu žegar viš höfum reynt mikiš į okkur (endaorfin). Bošefnin veita okkur sęlutilfinningar, munašar og nautnar; hver kannast ekki viš įstarbrķminn žegar viš erum įstfangin og svo ekki sé talaš um samfarir. Sżnt hefur veriš fram į aš fólki lķšur vel žegar žaš gerir gott fyrir ašra og svo lķšur manni vel meš sķnum nįnustu. Allir žekkja žaš žegar fjölskylda hittist yfir jólin hvaša vellķšunartilfinning žaš er aš vera öll saman.

Heimsįlfa hamingjunnar

En hamingja er heimsįlfa og jólin geta ekki veriš alltaf. Žetta er meira upp og nišur en mikilvęgt aš samanlagt sé žaš gott. Žį er žaš spurningin; dugar heilinn til aš sjį um žetta eša žurfum viš hjįlpartęki eins og įfengi? Um žaš snżst mįliš og ég lķt į mig nś sem landkönnuš žar sem žetta er skošaš. En žį dugar ekki aš ganga einn dal (eina viku) heldur žarf aš fara lengri leiš til aš bera saman lķfiš meš eša įn įfengis. Žaš žarf nokkuš lengra tķmabil en viku til aš skera śr um žaš hvort heilinn, meš sķna efnaframleišslu og tilfinningar geti séš betur um hamingjuna įn utanaškomandi hjįlpar. Reyndar veldur sśkkulaši unaši og spurningin hvort rétt er aš halda žvķ inni, svona ķ hófi.

Leiši feršalag mitt til žess aš samanburšurinn veršur įfenginu ķ hag mun ég taka upp fyrri išju. Aš sjįlfsögšu žar sem markmišiš er jś aš auka hamingjuna.

Śtflutningur į ferskum fiski

Fersk flakastykki er fullvinnsla

Ķslendingar fluttu śt ferskar fiskafuršir fyrir 54 milljarša ķ fyrra og um 7 milljarša af eldisfiski. Hluti af žessari framleišslu er fluttur śt meš skipum en meirihlutinn meš flugi, enda skiptir hraši į markaš öllu mįli žar sem lķftķmi vöru er takmarkašur og kaupmašurinn sem selur afuršir ķ smįsölu žarf a.m.k. viku til aš selja fiskinn. Segja mį aš fersk flakastykki sé fullvinnsla žar sem varan er ekkert frekar unnin įšur en hśn er afhent neytanda til sölu. Neytandinn er tilbśinn aš greiša hęrra verš fyrir ferskan fisk sem kemur beint śr köldum hreinum sjó og er lķtiš sem ekkert mešhöndlašur sem hrįefni. Ešli mįlsins samkvęmt er hraši višskiptanna mikill žar sem bśiš er aš neyta fisksins innan tveggja vikna frį žvķ aš hann var veiddur, lķtill sem engin lagerkostnašur og greišslur berast fljótlega eftir aš aflanum er landaš. Ķslendingar hafa nįš miklum įrangri į žessum markaši og hafa nįš aš ašgreina sig frį frystum og fullunnum fiski t.d. frį Kķna.

Mikil tękifęri viš flutning

Ein įstęša velgengni viš śtflutning į ferskfiskafuršum eru tķšar og beinar flugferšir vķša um heim, en bara Icelandair flżgur til 44 įfangastaša ķ Evrópu og Bandarķkjunum. Grundvöllur fyrir fluginu eru vinsęldir Ķslands sem feršamannastašar og žannig hafa opnast möguleikar į flutningi į ferskum fiski til fjölda borga beggja megin Atlantshafsins. Žessi śtflutningur er hinsvegar vandasamur žar sem lķtiš mį śt af bera meš lķftķma vöru og eins eru miklar kröfur um stöšugan afhendingartķma. En hvernig skyldi okkur ganga aš fįst viš žęr įskoranir sem felast ķ löngu flugi, oft ķ tveimur leggjum og sumarhita sunnar į hnettinum?

Vörumerki ķ ferskfiskśtflutning

Eitthvaš af žessum fiski rennur śt į tķma og žarf aš farga en ekki liggja fyrir upplżsingar hversu mikiš žaš er. Ef viš gerum rįš fyrir aš slķk gęšarżrnun sé 5% vęri tjóniš um 3 milljaršar króna į įri. Žaš er žvķ til mikils aš vinna og ekki vķst aš žarna séu um mestu veršmętin aš ręša. Ķ višskipablašinu ķ s.l. mįnuši var vištal viš upplżsingafulltrśa Einkaleyfastofu žar sem hann gerši aš umtalsefni mikilvęgi žess aš halda utan um veršmęti žekkingar og byggja upp vörumerki. Ef Ķslendingar gętu byggt upp vörumerki ķ ferskfiskśtflutningi gęti žaš skapaš mikil veršmęti, rétt eins og nżtingaréttur ķ aušlindina er. En hvaš žarf til aš markašssetja ferskan ķslenskan fisk og skapa vörumerkjavitund um afuršina?

Fagmenn ašgreini sig frį skussunum

Fyrsta skilyršiš er aš varan sé aš einhverju leiti einstök! Ef ķslenskir ferskfiskśtflytjendur gętu įbyrgst 10 daga lķftķma vöru, eftir afhendingu, vęri varan einstök! Ef hęgt vęri aš fullvissa markašinn um aš ķslenskur ferskfiskur vęri af betri gęšum og skilaši žannig auknu virši til neytanda, vęri varan einstök og hęgt aš byggja upp vörumerki. En er hęgt aš segja aš ferskur ķslenskur fiskur sé einstakur og žekktur fyrir aš vera betri en frį keppinautunum?

Veršmętasköpun meš hugviti

Stutta svariš viš žvķ er žvķ mišur nei! Of mikiš af framleišslunni stenst ekki żtrustu gęšakröfur. Ennžį er fiski landaš į markaš viš hitastig langt yfir įkjósanlegu marki sem sķšan er flakašur ķ ferskfiskśtflutning. Mikiš vantar uppį aš kęlikešjan sé sķšan ķ lagi ķ gegnum vinnslu, pökkun og flutninga sem dregur verulega śr gęšum og lķftķma vöru, sem er višskipavininum svo mikilvęg. Hvaš er hęgt aš gera til aš bęta žetta ferli og bęta stöšugleika ķ gęšum? Spurningin er sś hvort hęgt er aš setja stašla fyrir žessa framleišslu og selja hana undir vörumerki. Enginn fengi aš nota vörumerkiš nema standa undir žeim kröfum sem atvinnugreinin myndi setja framleišendum. Žeir sem ekki stęšust stašla yršu žį aš standa utanviš vörumerkiš og örugglega selja į lęgra verši til langs tķma litiš. Meš slķku vörumerki vęri hęgt aš byggja upp mikil veršmęti fyrir išnašinn įsamt žvķ aš minnka žaš tjón sem óumflżjanlega fylgir slugshętti viš framleišslu į viškvęmri vöru. Mikiš hefur veriš talaš um naušsyn žess aš auka śtflutning į hugviti frekar en bara aušlindum. Uppbygging į vörumerki og markašssetning ķ framhaldi er einmitt gott dęmi um śtflutning į hugviti sem gęti aukiš veršmętasköpun ķ Ķslenskum sjįvarśtvegi.

Gunnar Žóršarson višskiptafręšingur


Uppbošsleiš - Lżšskrum ķ kosningabįrįttu


Višreisn vill fara uppbošsleiš viš śthlutun aflaheimilda į Ķslandsmišum til aš auka tekjur rķkisins og nota til innvišauppbyggingar. Ķ stuttu mįli telur flokkurinn aš ķslensk žjóš sé hlunnfarin og śtgeršin skili ekki sanngjörnu afgjaldi fyrir nżtingu į aušlindarinnar. Mišaš viš umręšuna mętti halda aš ķslenskur sjįvarśtvegur sé endalaus uppspretta aušs og mįliš snśist ašeins um hugmyndaflug til aš nį honum til rķkisins. Sem dęmi skrifar virtur fręšimašur grein ķ Fréttablašiš 24. įgśst s.l. og fullyršir aš Fęreyingar hafi fengiš ķ uppboši į aflaheimildum fimmfalt verš fyrir žorskkķlóiš mišaš viš Ķslendinga, 24 sinnum meira fyrir makrķlkķlóiš og 25 sinnum meira fyrir kķló af sķld. Žetta eru engar smį tölur ef haft er ķ huga aš ķslenskur sjįvarśtvegur hefur veriš aš greiša frį 5 til 10 milljarša į įri ķ veišigjöld og ęttu žvķ aš vera margir tugir milljarša?

Fręšin og tölulegar stašreyndir

Ķ Fiskifréttum  var grein nżveriš eftir Sigurš Stein Einarsson um reynslu Rśssa og Eista af uppbošsleiš. Nišurstašan er hrollvekjandi og ętti ein og sér aš duga til aš henda slķkum hugmyndum fyrir róša. Undirritašur tók žįtt ķ śtgįfu skżrslu 2014 žar sem reiknaš var śt hve hį veišigjöld męttu vera til aš śtgerš frystitogara gęti fjįrfest ķ nżjum skipum og bśnaši. Nišurstašan var skżr, byggš į hlutlęgum stašreyndum. Ef hugmyndir sķšustu rķkistjórnar um veišigjöld hefšu nįš fram aš ganga hefši enginn fjįrfest ķ skipi og enginn hefši getaš rekiš śtgerš į Ķslandi. Ķ greiningu framkvęmdastjóra Vinnslustöšvarinnar ķ Fiskifréttum nżveriš kemur fram aš skilaverš į makrķl er um 122 krónur. Hlutur sjómannsins er žvķ um 40% af žvķ eša 44 krónur. Ef śtgeršin hefši greitt 66 kr/kg, sem er nįlęgt hugmyndum Višreisnar, fyrir veišiheimildir žį vęru eftir 12 krónur til aš greiša olķu, veišarfęri, višhald, löndunar og flutningskostnaš įsamt fjįrmagnskostnaši.

Uppboš į aflaheimildum

Ef aflaheimildir verša bošnar upp til skamms tķma ķ senn mun enginn fjįrfesta ķ nżju skipi. Žį myndi borga sig aš kaupa gamla Pįl Pįlsson žegar sį nżi kemur, losna viš fjįrmagnskostnašinn og reyna aš nį sem mestu upp į sem skemmstum tķma. Aš sjįlfsögšu myndi ašeins dżrasti fiskurinn veišast žar sem standa žyrfti undir leigugjöldum, eins og reyndin var hjį Rśssum. Enginn myndi fjįrfesta ķ nżjum skipum ef fullkomin óvissa rķkti um hvort aflaheimildir fengjust į nęsta įri.

En žį er bara aš leigja til lengri tķma, t.d. 10 įra, segja Višreisnarmenn! Tökum sem dęmi aš aflaheimildir hefšu veriš bošnar upp ķ upphafi sķšasta įrs. Žį rķkti mikiš góšęri ķ sjįvarśtvegi. Sķšan žį hefur einn mikilvęgasti markašur Ķslendinga, Rśssland, lokast vegna įkvaršana rķkisins. Breska pundiš hefur hruniš sem er einn mikilvęgasti gjaldmišill sjįvarśtvegsins. Skeišarmarkašur ķ Nķgerķu er nįnast lokašur vegna gjaldeyrisvanda heimamanna og lošnan er horfin. Allt žetta hefur gerst į tępum tveimur įrum og mį fullyrša aš miklar įskoranir séu fyrir ķslenskan sjįvarśtveg aš takast į viš žennan vanda. Ef śtgeršin hefši bošiš hį verš fyrir aflaheimildir į žessum bjartsżnistķmum; hvernig myndu menn bregšast viš žvķ nś? Lįta žetta allt fara į hausinn og byrja upp į nżtt? Eša mun RĶKIŠ bregst viš öllum óvęntum įskorunum sem upp koma? Til dęmis ef fiskvinnsla į Sušureyri nęr ekki ķ eitt einasta kķló į uppbošinu? Mun RĶKIŠ koma ķ veg fyrir aš öflugustu śtgerširnar, sem hafa yfir allri viršiskešjunni aš rįša frį veišum til smįsölu, geti leigt allar veišiheimildir?


Til aš śtskżra fyrir sérfręšingum Višreisnar hvernig žetta virkar žį er jašar- verš/kostnašur mikilvęgt hugtak ķ hagfręši. Ef flugfélögin myndu selja alla sķna miša į verši žeirra ódżrustu, žar sem er veriš aš fylla ķ sķšustu sętin, žį fęru žau öll lóšbeint į hausinn. Sį litli hluti kvótans sem leigšur er milli manna segir ekkert um hvert raunverulegt veršmęti heildarkvótans er, eins og sérfręšingar Višreisnar halda fram. Oft ganga žessi leiguvišskipti śt į aš lįta frį sér eina tegund til aš fį ašra sem hentar betur, sem er grundvallaratriši til aš hįmarka veršmętasköpun ķ sjįvarśtvegi. Eša til aš leigja til sķn žorsk til aš geta stundaš ašrar veišar žar žorskurinn er mešafli. Eins og meš flugfélögin er bśiš aš gjaldfęra fjįrfestingakostnaš og žvķ um jašarkostnaš aš ręša viš leiguna.

Ķslenskur sjįvarśtvegur

 Ķslenskur sjįvarśtvegur gengur vel og hefur ótrślega ašlögunarhęfni til aš bregšast viš įföllum eins og žeim sem duniš hafa yfir undanfariš. Ķslenskur sjįvarśtvegur į heimsmet ķ veršmętasköpun sem er mikilvęgasta mįliš. Žaš er hörmulegt aš stjórnmįlamenn sem kenna sig viš markašsbśskap tali fyrir žvķ aš snśa til baka til rķkisafskipta žar sem sporin hręša ķ ķslenskri śtgeršarsögu.

Höfundur er višskiptafręšingur.


Hvers vegna ķ ósköpunum getur manneskjan ekki bara svaraš Bjarna į FaceBook? Taka frį tķma ķ žjóžinginu ķ svona nöldur! Helsta vandamįl Ķslands, ķ efnahagsmįlum, er lķtil framleišni. Žaš vęri hęgt aš auka framleišni ķ žinginu meš žvķ aš kenna žingmönnum į Facebook og hlķfa okkur viš aš nota žennan ręšustól ķ dęguržras. „Žung orš“ Bjarna um fjölmišla
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Grein ķ Fiskifréttum 28. įgśst 2016

Varśšarregla ķ sjįvarśtvegi

Sterkari veišistofnar

Žaš er įhugavert aš lesa greinar Kristjįns Žórarinssonar stofnvistfręšing SFS ķ Fiskifréttum. Sś jįkvęša žróun sem oršiš hefur į Ķslenska žorskstofninum er grķšarlega mikilvęg fyrir žjóšarbśiš. Aš sjįlfsögšu er žaš žó sjįvarśtvegurinn sem nżtur žess helst, meš lęgri kostnaši viš veišar, minni vinnu og meiri tekjum fyrir sjómenn. Allir gręša į öflugum veišistofnum og varśšarleišin, eins og Kristjįn kallar žį stefnu sem farin var, hefur heldur betur skilaš įrangri. Eins og Kristjįn bendir į žį hefur tekist aš stękka stofninn į undangegnum įrum, žrįtt fyrir tiltölulega lélega nżlišun ķ žorskstofninum.

Lękkun kostnašar

Žegar undirritašur var togarasjómašur stóšu tśrar frį 7 til 10 daga og žótti gott ef skrapaš var saman 100 tonnum. Žrįtt fyrir aš öllum rįšum vęri beitt, ž.m.t. flottrolli sem góšu heilli er nś bannaš, var veiši pr. śthaldsdag hjóm hjį žvķ sem er ķ dag. Flotinn var allt of stór og sjómenn almennt löptu daušann śr skel. Ķ dag ganga veišarnar śt į aš taka nógu lķtil höl til aš hįmarka gęši aflans, en fiskaflinn er nęgur og kostnašur viš aš sękja hvert kķló hefur lękkaš umtalsvert. Olķueyšsla į hvert kķló hefur snarminnkaš, sem bęši lękkar kostnaš og minnkar sótspor viš veišar. Ķ dag eru togveišar sennilega hagkvęmasti kosturinn viš žorskveišar og meš nżjum skipum mun togarflotinn verša sį umhverfisvęnsti į Ķslandsmišum.

Freistnivandi stjórnmįlamannsins

En žaš er ekki sjįlfgefiš aš slķkur įrangur nįist og ekki hafa allir veriš sammįla um vegferš varśšarleišarinnar. Smįbįtasjómenn eru enn aš tala um aš auka afla, ekki byggt į neinum vķsindum heldur brjóstviti. Sjómenn hafa ekki allir veriš sammįla um žessa stefnu stjórnvalda og hafa oftar en ekki talaš gegn henni. Ašferšin sem byggir į aš veiša 20% af veišistofni hefur oft veriš til umręšu og margur stjórnmįlamašurinn hefur talaš fyrir žvķ aš hękka žetta hlutfall. Sem betur fer hafa vķsindamenn okkar stašiš fast ķ fęturna og barist fyrir varśšarleišinni, reyndar meš góšum stušning śtgeršarmanna sem viršast hafa litiš til langatķmahagsmuna frekar en skammtķma.


Eitt gleggsta dęmiš um rangar įkvaršanir var žegar veidd voru um 100 žśsund tonn af żsu, žrįtt fyrir aš vitaš vęri um lélega nżlišun stofnsins. Žaš kom ekki vķsindamönnum į óvart aš ķ fyrstu veiddist mest smįżsa og sķšan žegar frį leiš var ekkert oršiš eftir annaš stórżsa. Ef notuš hefši veriš varśšarleiš į žessu tķma og veišin mišuš viš t.d. 60 žśsund tonn og veriš jöfnuš śt yfir nokkur įr hefši veršmęti śtflutnings hugsanlega stóraukist. Hinsvegar hafšist ekkert undan aš vinna żsuna ķ veišitoppnum og veršmęti śtflutnings hrundi.


Undirritašur sótti marga fundi žar sem vķsindamenn Hafrannsóknarstofnunar tölušu fyrir varśšarleišinni og sįtu undir ótrślegum dónaskap frį fundarmönnum sem vildu bara veiša meira. Ég man sérstaklega eftir slķkum fundi į Hótel Ķsafirši žar sem undirritašur tók undir sjónarmiš fiskifręšinga og var śthrópašur fyrir vikiš. Į śtleiš af fundinum fékk ég fśkyršaflaum yfir mig og ég kallašur illum nöfnum, eins mįlefnalegt og žaš nś er.

Fiskifręši sjómannsins eru engin fręši, enda eru margar śtgįfur til af henni sem litast af žrengstu hagsmunum į hverjum staš, eftir žvķ hvort menn eru aš veiša lošnu, žorsk ķ net, krók,eša troll. Eitt dęmiš um slķka vitleysu er herför gegn dragnót, sem engin vķsindaleg rök standa undir. Ašeins vegna žrżstings frį smįbįtasjómönnum, en vegna fjölda žeirra hafa žeir mikil įhrif į umbošsmenn sķna į žingi.

Žaš er lķfsspursmįl fyrir Ķslendinga aš stunda įbyrgar veišar og gera allt sem hęgt er til aš višhalda sterkum fiskistofnum į Ķslandsmišum. Žaš er eitt af grundvallaratrišum til aš halda uppi veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg og lķfskjörum ķ landinu.




Samkeppnishęfni  sjįvarśtvegs

Umręšan um sjįvarśtveginn hefur oftar en ekki veriš óvęgin og ósanngjörn, sérstaklega ef tekiš er tillit til žess aš um mikilvęgustu atvinnugrein žjóšarinnar er aš ręša og engin grein skilar meiri tekjum ķ rķkissjóš. Sem er reyndar óvenjulegt ķ alžjóšlegu samhengi žar sem ķ flestum öšrum löndum er sjįvarśtvegur rekinn meš rķkisstyrkjum. Ķslendingar ęttu aš hafa įhyggjur af samkeppnishęfni ķslensks sjįvarśtveg og žaš ętti aš vera žjóšinni kappsmįl aš hęgt sé aš višhalda yfirburšum okkar. Sem dęmi njóta helstu samkeppnisašilar okkar, Noršmenn, umtalsveršra styrkja frį rķkinu. Žaš var einmitt nišurstaša McKinsey skżrslunnar um Ķslenskt efnahagslķf aš sjįvarśtvegur stęši sig best varšandi framleišni fjįrmagns og vinnuafls. En hvaš veldur žessum fjandskap og slęmu umręšu um žessa mikilvęgu atvinnugrein?

Mikil veršmętasköpun

Į sama tķma og ķslenskur landbśnašur kostar hvert mannsbarn į Ķslandi um hundraš žśsund króna į įri ķ hęrra vöruverši og skattgreišslum, og sjįvarśtvegurinn skilar rśmlega žeirri upphęš ķ samneysluna, eru žeir sķšarnefndu oftar en ekki skotmark ķ žjóšfélagsumręšunni, uppnefndir og žeim fundiš allt til forįttu. Eitt dęmi um umręšuna er žegar eitt öflugasta śtgeršar og fiskvinnslufyrirtęki landsins vildi kynna nżja tękni fyrir starfsmönnum sķnum, og įkvįšu viš tķmamótin aš bjóša žeim upp į ķs ķ tilefni dagsins, var žvķ snśiš upp į andskotann og ekki stóš į fjölmišlunum aš hamra į mįlinu į sem neikvęšastan hįtt.

Framfarir ķ sjįvarśtveg

Undirritašur hefur einmitt veriš viš vķsindastörf ķ umręddu fyrirtęki og tók sérstaklega til žess hve vel er gert viš starfsmenn į vinnustašnum. Tekiš er į móti starfsfólki meš kjarngóšum morgunverši viš upphaf vinnudags, į boršum liggja įvextir og mešlęti meš kaffinu ķ huggulegum matsal, og ķ hįdeginu er bošiš upp heitan mat. Žetta er ekki undantekning ķ ķslenskum sjįvarśtvegsfyrirtękjum og oršin frekar regla, enda skilja stjórnendur aš mikilvęgt er aš halda ķ góša starfsmenn, minnka starfsmannaveltu og lįgmarka fjarvistir. Miklar framfarir hafa oršiš ķ žessum efnum, bęši til sjós og lands ķ sjįvarśtveg į undanförnum įrum, ekki vegna opinberra krafna heldur vex skilningur atvinnugreinarinnar į mikilvęgi mannaušs ķ rekstrinum.  Meš aukinni tęknivęšingu žarf aš bęta menntun ķ fiskvinnslu til aš takast į viš auknar kröfur framtķšar og ķ framhaldi ęttu launin aš hękka. Lķkt og raunin er hjį sjómönnum žarf fiskvinnslufólk aš fį hlutdeild ķ žeim miklu tękifęrum sem nż tękni bżšur upp til aš auka framleišni.   

Gróa gamla į Leiti

En hvaš veldur žessari neikvęšu umręšu og hverjir kynda undir og višhalda žessar slęmu ķmynd sjįvarśtvegs į Ķslandi? Nżlega var forystugrein ķ BB į Ķsafirši žar sem fyrrverandi žingmašur skrifaši um öflugasta sjįvarśtvegsfyrirtęki Vestfjarša. Dylgjurnar og óhróšurinn er slķkur aš Gróa į Leiti hefši rošnaš af skömm. Hvergi er minnst į stašreyndir heldur byggt į sögusögnum og fullyrt aš įstęšan fyrir žvķ aš öll žessi meintu mįl voru lįtin nišur falla, hafi veriš fyrir„hśk“ lögreglunnar, svo notaš séu orš höfundar. Ķ sömu grein vitnar hann ķ fyrsta maķ ręšu verklżšsforingjans į stašnum žar sem hann stillir launžegum upp sem kśgašri stétt sem sé undir hęlnum į atvinnurekendum. Uppstillingin er gamalkunn og žar er žessum ašilum stillt upp sem óvinum og ekki sé hęgt aš bęta hlut sinn nema į kostnaš hins. Žaš er illt aš hafa svona óįbyrga verkalżšsleištoga sem ekki sjį möguleikana į žvķ aš bęta hag beggja žar sem hagsmunir atvinnurekanda og launžega fara algjörlega saman. Bįšir žessir ašilar ęttu aš gera sér grein fyrir aš um 80% af hagkerfi Vestfjarša byggir į sjįvarśtveg og samstöšu en ekki sundrung žarf til aš snśa neikvęšri žróun byggšar viš ķ fjóršungnum. Višurkenna žaš sem vel er gert og taka žįtt ķ framförum ķ Ķslenskum sjįvarśtveg ķ staš žess aš nķša hann nišur.


Finnbogi og Sjįlfstęšiflokkurinn

Oftar en ekki er erfitt aš įtta sig į pólitķskum stefnumįlum vinstrimanna og hver sér raunveruleg mįlefni sem žeir berjast fyrir. Stundum viršist manni aš hatur žeirra į Sjįlfstęšiflokknum sér pólitķskur drifkraftur žeirra og žaš sé mikilvęgara aš nį sér nišur į honum en vinna samfélagi sķnu gagn. Eitt dęmiš er héšan śr Ķsafjaršarbę žar sem žeir fengu bęjarfulltrśa flokksins til aš verša bęjarstjóraefni sitt fyrir sķšustu sveitarsjónarkosningar, vitandi aš hann var ekki heppilegur ķ embęttiš, en žaš var aukaatriš mišaš viš hugsanlegt tjón hjį óvininum. Žetta skķn ķ gegnum allar umręšur ķ dag žar sem allt er gert til aš sverta flokkinn, jafnvel žó aš sameignlegt tjón sér mikiš og trśveršugleiki stjórnmįlanna sé ķ hśfi, Žį er žaš tilvinnandi til aš koma fólki meš įkvešna lķfskošun illa.

Ķ BB um daginn ręšst Finnbogi Hermannsson fram į ritvöllinn meš sögulegar skżringar į žvķ hversu spilltur Sjįlfstęšisflokkurinn er og žaš fólk sem styšur stefnu hans. Lķkt og meš Göbbels foršum skiptir sannleikurinn engu mįli, žegar sama lygin er sögš nógu oft veršur hśn aš sannleika. Ein saga hans er nęgilega gömul til aš treysta megi aš engin muni hvernig hśn var ķ raun, og hśn sögš meš žeim hętti aš sanni hverslags spillingarbęli Sjįlfstęšisflokkur er. Sagan er um žegar Gušmundur Marinósson var rįšin sem forstjóri Fjóršungssjśkrahśssins og tekin fram yfir žįverandi bęjarfulltrśa vinstri manna, Hall Pįl. Į žessu įrum var Sjįlfstęšiflokkurinn ķ minnihluta meš fjóra fulltrśa ķ bęjarstjórn. Stungu žeir fyrst upp į Gušmundi ķ starfiš og greiddu honum atkvęši sitt. Hallur Pįll gat ekki stillt sig og greiddi mótatkvęšin en ašrir sįtu hjį. Žaš sem žeir geršu sér ekki grein fyrir var aš žar meš var atkvęšagreišslunni lokiš meš rįšningu Gušmundar.

Svona var nś žessi saga en žaš sem hśn sżnir aš Hallur Pįll, umsękjandi um starfiš, sat ekki hjį eša vék af fundi žó hann ętti mikilla persónulegra hagsmuna aš gęta. Vinstri menn ķ bęjarstjórn höfšu įkvešiš aš rįša hann til starfans, meš hans atkvęši, en skriplušu į skötunni ķ fundarsköpun.

Tilgangurinn helgar mešališ og Finnboga finnst greinilega ešlilegt aš ganga ķ spor Gróu į Leiti til aš nį sér nišur į óvininum og žį skiptir sannleikurinn engu mįli. Hįlfkvešnar vķsur, getgįtur og skrök er hiklaust notaš, enda mįlstašurinn „góšur“

Miskilningur hjį Magnśsi Orra

Magnśs orri tekur vitlaustan pól ķ hęšina hvaš varšar stušning viš Samfylkinguna! Ef mįlin eru skošuš meš norręnum augum sést aš Ķsland sker sig śr hvaš varšar stušning viš jafnašarmenn og įhrif jafnašarmanna flokka į landsstjórn. Hver skyldi nś vera helsti munurinn į Žessum flokkum į hinum noršurlöndunum og į Ķslandi? Žaš er fjandskapur ķslenskra jafnašarmanna śt ķ atvinnulķfiš og skilningleysi į veršmętasköpun. Ķslenski kratar viršast ekki skilja mikilvęgi žess aš skapa veršmęti til aš hęgt sé aš byggja upp öfluga samfélgsžjónustu. Žeir erša žvķ aš gera žaš upp viš sig hvort žeir vilja vera kommar eša kratar. „Viš eigum aš stofna nżja hreyfingu“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Tilurš kvótakerfis į Ķslandi (Fiskifréttir Aprķl 2016)

Jaršvegur kerfisins

Upphaf kvótakerfis viš stjórn fiskveiša į Ķslandsmišum mį rekja til umręšunnar viš śtkomu hinnar svoköllušu ,,svörtu skżrslu" Hafrannsóknarstofnunar įriš 1975. Žar sagši aš śtlit vęri fyrir verulegan viškomubrest ef ekki yrši gripiš til naušsynlegra rįšstafana. Ķ framhaldi var ,,skrapdagakerfinu" komiš į įriš 1977. Žar mįtti hlutfall žorsks hjį togurum ekki fara upp fyrir įkvešiš hlutfall af afla tiltekna daga į įri.

Aš öšru leyti voru veišar frjįlsar og žrįtt fyrir tillögu Hafró um 275 žśsund tonn žetta įr var veišin 340 žśsund tonn. Sóknaržungi jókst stórum og nįši žorskveišin hįmarki įriš 1981 žegar veidd voru tęp 470 žśsund tonn. Žrįtt fyrir žessa miklu veiši fór afkoma śtgeršar stöšugt versandi. Į annaš hundraš skuttogarar bęttust viš flotann į žessu tķmabili sem hluti af stefnu stjórnvalda ķ atvinnu- og byggšamįlum.


Augljóst var aš frjįls ašgangur aš aušlindinni skilaši ekki žeim markmišum sem stjórnvöld settu sér viš nżtingu hennar. Žannig benti Jakob Jakobsson fiskifręšingur t.d. į grķšarlega sóun viš sķldveišar įriš 1979, žar sem 170 skip veiddu 35 žśsund tonna įrsafla. Tķundi hluti žess flota hefši stašiš undir veišunum.

Austfiršingar hreyfšu fyrst viš hugmyndum um kvótakerfi į Fiskižingi įriš 1978. Žeim var illa tekiš af śtvegsmönnum, sérstaklega Vestfiršingum, sem töldu frjįlsar veišar sér ķ hag vegna nįlęgšar viš fiskimišin. Austfiršingar reyndu į nż įriš eftir en allt fór į sama veg. Į Fiskižingi 1981 mįtti hins vegar greina vaxandi įhuga į kvótasetningu į žorski. Umręšan var oršin upplżstari og menn geršu sér grein fyrir aš stjórnlaus veiši į endurnżjanlegri aušlind ógnaši jafnt fiskistofnum sem afkomu śtgeršarinnar.

Kvótakerfi veršur aš lögum

Fram aš žessum tķma hafši svokölluš millifęrsluleiš veriš farin ķ stjórnun sjįvarśtvegs. Flókiš sjóšakerfi var notaš sem tęki til aš taka fjįrmuni af heildinni og fęra öšrum. Heildarfjįrmunir voru teknir frį žjóšinni meš launalękkun ķ gegnum gengisfellingar. En til aš gera langa sögu stutta fór svo aš męlt var fyrir frumvarpi um kvóta ķ desember 1983 og žaš varš aš lögum įriš 1984.

Kvótakerfiš var samžykkt til eins įrs ķ senn žar til 1988 žegar žaš var fest ķ sessi. Til aš milda m.a.Vestfiršinga var jafnframt gefin kostur į sóknarkerfi, sem žó gekk sér til hśšar enda żtti žaš undir sóknaržunga og dró śr hagkvęmni og sérstaklega aflagęšum. Veišarnar gengu śt į aš veiša sem mest į sem stystum tķma żtti undir menningu sem kallaši magn umfram gęši.

Fljótlega kom ķ ljós aš įn framsalsréttar į aflaheimildum vęri takmarkašur įvinningur af kvótakerfinu. Framsal var lögfest 1988. Ljóst var aš naušsynlegt var aš fękka skipum og draga śr sóknaržunga til aš auka aršsemi veiša og įn framsalsheimilda vęri žaš borin von.

Stjórnmįlaflokkar voru klofnir ķ afstöšu sinni til mįlsins en margir įlitsgjafar voru atkvęšamiklir ķ umręšunni. Ķ henni kristöllušust meginstraumar ķ hugmyndum um kvótakerfi; hvort rķkiš ętti aš śtdeila fiskveišiheimildum eša hvort nżtingarréttur yrši fęršur til śtgeršarinnar og hśn lįtin bera įbyrgš į eigin afkomu. Sś leiš sem farin var - aš nota reiknireglur til aš skipta aflaheimildum nišur į skip - var žvķ ķ anda einkaframtaks ķ staš rķkisafskipta.

Lķtil sįtt um kvótakerfi ķ upphafi

Žaš er nokkuš ljóst aš kvótanum var žröngvaš upp į śtvegsmenn į sķnum tķma žar sem frjįls veiši įn afskipta rķkisins hugnašist žeim betur. Sś ašferš aš fęra nżtingarréttinn til śtgerša, byggšan į aflareynslu, getur varla talist vafasöm ašgerš. Ķ ljósi fjįrhagsstöšu śtgeršarinnar į žessum tķma var ekki var borš fyrir bįru til aš greiša hįar upphęšir fyrir aflaheimildir til rķkisins. Einnig veršur aš lķta til žess aš aflakvóti var einskis virši į žessum tķma enda tapiš botnlaust hjį śtgeršinni og kvótasetningin žvķ forsenda aršsemi.


Žaš sem ritaš er hér aš framan er ekki skošun höfundar heldur söguleg upprifjun og um hana žarf ekki aš deila. Žaš er hinsvegar skošun hans aš byggt į stašreyndum eru margar mżtur ķ umręšunni sem ekki standast.

  • Gjafakvótinn var aldrei til žar sem aflaheimildir voru veršlausar į sķnum tķma. Veišigjöld eru hinsvegar rétt leiš til aš sękja umframhagnaš, ef hann er fyrir hendi.
  • Žaš var hįrrétt įkvöršun aš fęra śtgeršinni veiširéttinn og lįta žį sķšan bera įbyrgš į eigin rekstri. Žjóšin var uppgefin į sķfeldum gengisfellingum og óšaveršbólgu til aš bjarga śtgeršinni.
  • Žessi įkvöršun var einmitt tekin til aš koma atvinnugreininni inn ķ samkeppnisrekstur ķ anda markašshagfręši og er undirstaša velgegni greinarinnar ķ dag.
  • Ekki er meš nokkru móti hęgt aš sjį fyrir sér aš rķkisafskiptaleišin hefši skilaš įrangri. Rķkiš hefši įfram boriš įbyrgš į afkomunni og śtilokaš aš stjórnmįlamenn hefšu getaš minkaš flotann og dregiš śr sóknaržunga, sem var grundvöllur višsnśnings ķ rekstri greinarinnar.
  • Engin leiš var aš stżra žvķ ferli įn žess aš žaš kostaši breytingar į landslagi ķ ķslenskum sjįvarśtveg!

Gunnar Žóršarson, višskiptafręšingur


Viršiskešja Fiskframleišslu

Stašsetning ķ viršiskešju
Eitt žaš mikilvęgasta ķ heimsvišskiptum er aš stašsetja sig ķ viršiskešjunni. Kķnverjar hafa fundiš fyrir žvķ, aš žrįtt fyrir efnahagslega velgengni sem er einsstök ķ sögunni, hafa žeir aš sumu leyti nįš įkvešnum endamörkum ķ hagvexti og lķfskjarasókn. Kķna hefur veriš framleišsluhagkerfi heimsins meš mikinn fjölda starfsmanna og skilaš ótrślegum afköstum og góšri framleišni. Žar hefur įtt sér staš einir mestu lżšfręšilegu flutningar sögunnar, žar sem fįtękir sveitamenn hafa bętt hag sinn meš flutningi ķ borgir til aš vinna ķ verksmišjum. Undanfariš hafa vinnulaun hękkaš um 10% į įri en žvķ hefur veriš mętt meš aukinni tęknivęšingu og žar meš framleišni.
En takmörk žeirra eru bundin viš stašsetningu ķ viršiskešjunni žar sem žeir sjį nįnast eingöngu um framleišslužįttinn, en hönnun og sala eru meira og minna ķ höndum erlendra ašila. Žaš eru einmitt hönnun og sala įsamt fjįrfestingu ķ vörumerkjum sem skila mestum veršmętum. Reikna mį meš aš framleišsla į t.d. farsķma kosti um 10—15% af smįsöluverši og vinnulaunin eru e.t.v. um 10% af žvķ. Ekki žarf flókna stęršfręši til aš sjį hversu stór hlutur veršmętasköpunar į sér staš utan Kķna.
Ķslenskur fiskur
Śtflutningur į ferskum flakastykkjum hefur skilaš miklum veršmętum fyrir Ķslendinga undanfarin įr. Žannig hafa framleišendur stašsett sig į markaši og bošiš upp į vöru sem t.d. Kķnverjar geta ekki afhent, en žeir hafa veriš mjög fyrirferšamiklir į markaši meš frosinn fisk. Gera mį rįš fyrir aš innlend framlegš sé um 50% af smįsöluverši ķ Evrópu; hrįefni, vinnsla og flutningur, en erlendis leggst til dreifing og smįsala. Ķ rauninni hafa Ķslendingar stašiš sig frįbęrlega į žessum mörkušum og mikil sóknarfęri eru enn meš vöružróun og bęttum gęšum. Meš aukinni tękni, nżjum ašferšum og bęttri žekkingu getur ķslenskur sjįvarśtvegur sótt frekar fram į žessum markaši og aukiš enn frekar veršmętasköpun greinarinnar, žjóšinni til heilla.
Hvar liggja sóknarfęrin
Bylting į sér staš ķ nišurskurši į flökum meš nżrri ķslenskri tękni. Tölvubśnašur stżrir vatnskurši sem getur hlutaš flakiš nišur ķ fyrirfram įkvešnar stęršir og lögun sem hentar markašinum. Žrįtt fyrir aš žrengt hafi aš į breskum markaši hafa ašrir opnast t.d. ķ Frakklandi og nś sķšast ķ Bandarķkjunum. Ķ Bretlandi hefur bakslag oršiš vegna samkeppni frį norskum fiski, sem fluttur er inn frosinn/hausašur, žķddur upp og flakašur og seldur sem kęld vara (chilled product). Neytandinn gerir sér žį hugmynd śt frį nafninu aš um ferskan fisk sé aš ręša, en markašurinn tekur ferskan fram yfir frosinn.
Meš bęttri žekkingu og framleišslustżringu hefur opnast möguleiki į aš flytja ferskan fisk śt meš skipagįmum ķ staš flugs. Slķkt sparar į annaš hundraš krónur į kķlóiš ķ kostnaš sem er töluverš upphęš mišaš viš umfangiš, en um 33 žśsund tonn voru flutt śt įriš 2014, og var um tęplega helmingur žess fluttur meš skipagįmum.
Flugiš mun žó įfram skipta miklu mįli žar sem styttri flutningstķmi eykur lķftķma vöru, og eins opnar žaš fjarlęga markaši. Meš endurnżjun flugflota Icelandair munu möguleikar į Amerķkumarkaši aukast mikiš og hugsanlega veršur hęgt aš bjóša upp į ferskan ķslenskan fisk ķ Asķu ķ framtķšinni.
Meš auknu laxeldi munu möguleikar ķslendinga meš žétt flutningskerfi skipa og flugvéla bjóša upp į mikil sóknarfęri. Meš nżrri tękni ofurkęlingar veršur hęgt aš bjóša upp į mikil gęši į ferskum laxi į mörkušum ķ framtķšinni, og opna fyrir möguleika į Amarķkumarkaš. Opnist möguleiki į flugi til Asķu mun ofurkęling bjóša upp į einstakt tękifęri žar sem ekki žarf aš flytja ķs meš laxinum, sem sparar bęši mikla fjįrmuni og lękkar sótspor flutninga umtalsvert.
Markašstarf og vörumerki
Tękifęri framķšar mun ekki sķst rįšast af markašstarfi ķslensks sjįvarśtvegs, žar sem byggt veršur upp vörumerki fyrir ferskan ķslenskan fisk. Markašstarf snżst ekki um aš hringja ķ heildsala til aš selja žeim fisk, heldur aš koma žeim upplżsingum į framfęri viš almenning aš ķslenskur fiskur sé einstakur og auki virši neytanda, žó svo hann sé dżrari en samkeppnisvaran.
Žar komum viš einmitt aš stašsetningu ķ viršiskešju žar sem viš veršum ekki bara framleišendur į fiski; heldur žróum viš nżjungar, framleišum einstaka vöru og seljum undir vörumerki. Žaš er kominn tķmi til aš Ķslenskur sjįvarśtvegur verši spennandi starfsvettvangur fyrir ungt velmenntaš hugmyndarķkt fólk. Allt of mikil įhersla hefur veriš aušlindaumręšu ķ Ķslenskum sjįvarśtveg og tķmabęrt aš sinna markašsmįlum betur. Mikil tękifęri felast ķ žvķ fyrir ķslenska žjóš.

Nęsta sķša »

Um bloggiš

Gunnar Þórðarson


Gunnar Þórðarson
Gunnar Þórðarson

Viðskiptafræðingur með meistarapróf í alþjóðaviðskiptum.  Fordómalaus frelsisunnandi og heimshornaflakkari. Hefur búið í Rússlandi, Kanada, Mexíkó, Sri Lanka og Uganda en aldrei fór ég suður. 

Aprķl 2017
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29

Nżjustu myndir

  • 20161205- DSC2854
  • IMG_8134
  • DSCN0163
  • Flakagæði
  • DSCN0163



  • Ķ dag (30.4.): 3
  • Sl. sólarhring: 6
  • Sl. viku: 313
  • Frį upphafi: 265349


  • Innlit ķ dag: 3
  • Innlit sl. viku: 299
  • Gestir ķ dag: 3
  • IP-tölur ķ dag: 3

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.


Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband