Įralangt markašsstarf ķ hęttu

Verkfall er ofbeldi

Žaš er aš ęra óstöšugan aš blanda sér ķ deilur sjómanna og śtgeršar en verkfalliš er ekki einkamįl deilenda. Sjįvarśtvegur er mikilvęgasta atvinnugrein landsmanna, meš meira en 40% af vöruśtflutningi žjóšarinnar og um 24 žśsund manns starfa viš sjįvarśtveg. Sjįvarśtvegur er sś grein sem sker sig śr žegar kemur aš veršmętasköpun og framleišni, hvort heldur er vinnuafls eša fjįrmuna. Ķslenskur sjįvarśtvegur ber af ķ alžjóšlegum samanburši og hefur skilaš ķslenskum sjómönnum kjörum sem eru meš žeim bestu sem žekkjast ķ heiminum.

Ritari er gamall verkalżšsforkólfur og žekkir į eigin skinni kjarabarįttu og įtök viš śtgeršarmenn. Hann stóš fyrir löngu verkfalli į Ķsfirskum fiskiskipum ķ lok įttunda įratugar sķšustu aldar sem stóš vikum saman. Ekki žaš aš hann vilji hreykja sér af žvķ en į žessum tķma voru sjómenn į skuttogurum meš žreföld bankastjóralaun. Meš aldrinum vitkast menn og įtta sig į žvķ aš verkfall er alltaf ofbeldi žar sem sneitt er hjį markašslausnum og notast viš žvinganir til aš nį fram kröfum sķnum. En margt hefur žó breyst sķšan žetta var og rétt aš benda į nokkur atriši.

Markašsdrifinn sjįvarśtvegur

Į žessum tķma var ķslenskur sjįvarśtvegur žaš sem kalla mį aušlindadrifinn. Enn voru ólympķskar veišar stundašar og fiskistofnar voru ofnżttir og sóknaržunginn allt of mikill. Žaš er ljóslifandi ķ minningunni žegar skipstjóri rakst ķ góšan afla į Halamišum žį var  eins og hendi vęri veifaš komnir  100 togarar į vettvang og ljósin eins og aš horfa yfir stórborg. Žaš stóš heima aš menn nįšu tveimur til žremur góšu hölum og svo var ęvintżriš śti. Žaš tók oft į tķšum tķu daga aš skrapa saman 100 tonnum, sem tekur ķ dag ašeins nokkra daga. Ķ dag er ķslenskur sjįvarśtvegur markašsdrifinn, einn af örfįum ķ heiminum, žar sem leitaš er markaša og fiskurinn veiddur til aš uppfylla žarfir višskiptavinarins. Ólķkt aušlindadrifnum sjįvarśtveg sem gengur śt į aš lękka kostnaš, snżst allt um aš hįmarka veršmęti. Selja afuršir inn į best borgandi kröfuharša markaši og stżra veišum og vinnslu eftir žörfum neytandans.

Fiskveišistjórnun ķ Fęreyjum

Žaš er ekki tilviljun aš ķ nżlegri skżrslu sérfręšinga sem unnin var fyrir stjórnvöld ķ Fęreyjum er lagt til aš Fęreyingar verši sporgöngumenn Ķslendinga viš stjórnun fiskveiša sinna. Eftir įralanga óstjórn skila botnfiskveišar fręndum okkar engum veršmętum žar sem kostnašur er hęrri en tekjur. Öll veršmętasköpun ķ veišum kemur annarsvegar frį uppsjįvarveišum śr flökkustofnum og hinsvegar žorskveišum ķ Barentshafi. Meginnišurstöšur sérfręšinganna eru; byggja upp veišistofna, koma į aflareglu, koma į aflamarkskerfi (ķ dag nota žeir sóknarkerfi), bęta veršmętasköpun, takmarka erlent eignarhald og koma ķ veg fyrir of mikla samžjöppun ķ eignarhaldi. Rétt er aš taka fram aš ein forsenda veršmętasköpunar er aš fyrirtęki geti sinnt allri viršiskešjunni, frį veišum til markašar. Slķkt er ekki leyft ķ Noregi og er einn helsti Akkilesarhęll norsks sjįvarśtvegs hvaš varšar veršmętasköpun. Höfundar fęreysku skżrslunnar telja reyndar aš forsenda veršmętasköpunar sér aš taka upp kvótaerfi og leyfa frjįlst framsal, eins og reyndar flestar fiskveišižjóšir hafa tekiš upp eša stefna aš. 

Veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg

Helstu įstęšur veršmętasköpunar og framleišniaukningar ķ ķslenskum sjįvarśtveg eru einkum žrjįr:

  1. Sterkari veišistofnar
  2. Skynsamlegt fiskveišistjórnunarkerfi
  3. Markašsdrifin viršiskešja

Aflaveršmęti ķslenskra skipa hefur tvöfaldast sķšustu 30 įrin sem einkum mį skżra meš fyrri tveimur atrišunum. Žrišja atrišiš er ekki sķšur mikilvęgt en žaš reyndar byggir į fiskveišistjórnunarkerfinu. Eina leišin til aš markašsvęša viršiskešjuna er einmitt eignarhald śtgeršar į nżtingu aušlindarinnar. Ein af mikilvęgum breytingum ķ markašsmįlum sjįvarśtvegs er sala į ferskum afuršum, en neytandinn er tilbśinn aš greiša umtalsvert meira fyrir ferskan fisk ķ stašinn fyrir frosinn. Forsenda fyrir framleišslu į ferskum afuršum er betri mešhöndlun į fiskinum ķ gegnum alla viršiskešjuna. Gott dęmi um framfarir viš žessa framleišslu er nżsmķši togara sem eru mun betur śtbśnir til aš tryggja aflagęši en eldri skip. Hönnun skipanna gengur śt į aš tryggja betri mešhöndlun viš blęšingu og kęlingu įsamt žvķ aš létta störfin um borš og auka afköst sem eru einmitt forsenda framleišniaukningar.

Verkfall veldur miklu tjóni

Nś eru hins vegar blikur į lofti og viršist sem įralangt markašstarf sé fyrir bķ vegna verkfallsins. Kaupendur ķ BNA og Evrópu snśa sér annaš enda hafa žeir enga samśš meš verkfalli į Ķslandi. Žaš er undarlegt aš sjómenn, sem bśa viš aflahlutdeildarkerfi, hafi engan įhuga į žessum žętti. Žaš ętti aš vera stórmįl fyrir žį aš žessir markašir tapist ekki, enda ef žaš gerist hefur žaš strax įhrif į fiskverš og žar af leišandi kjör sjómanna. Hér er um miklu mikilvęgara mįl aš ręša en žau sem deilt er um žessa dagana. Tjón vegna tapašra markaša gętu haft įhrif į fiskverš ķ framtķšinni og žannig lękkaš laun sjómanna. Žaš ętti aš vera sameiginlegt markmiš śtgeršar og sjómanna aš hlśa aš žessum mörkušum til aš tryggja veršmętasköpun til framtķšar.

 

 


Įfengi og hamingnja

Įfengi

Ég hef įkvešiš aš hętta aš drekka; um stundasakir! Hvers vegna? Ekki aš žessi glešigjafi sem įfengiš getur veriš hafi veriš eitthvaš vandamįl, heldur er um heimspekilega spekślasjón aš ręša.

Hamingja

Žetta snżst allt um hamingju og hįmarka hana eins og kostur er. Ég tel mig reyndar vera hamingjusaman em lengi mį gott bęta. Hamingjan er nefnilega heimsįlfa į mešan gleši, nautn og įnęgja eru bara litlar eyjar eša tindar į leiš manns um hamingjulandiš. Inn į milli eru svo sorg og sśt, svona skuršir og gil, sem einnig verša į leiš mans. Įn žeirra vęri reyndar ekkert višmiš og erfitt aš tala um hamingju ef óhamingja vęri ekki til. Summa žessa alls rįša hamingjunni og žvķ meira af žvķ fyrrnefnda, eyjum og tindum, žvķ lķklegra aš mašur verši hamingjusamur.

Žį erum viš komin aš kjarna mįlsins! Įfengi getur veriš mikill glešigjafi, losaš um spennu og fįtt er betra en fį sér kaldan bjór eftir lķkamleg įtök eša fį sér raušvķnstįr meš elskunni sinni. Svo ekki sé talaš um viskķtįr fyrir sįlina. En įfengi fylgja vandamįl, žó žau séu ekki félagsleg eša lķkamleg hjį mér. Žekkt er aš of mikil neysla getur spillt heilsu og margir eiga viš mikil hegšunarvandamįl aš strķša vegna neyslunnar. Žó svo aš ég standi ekki frammi fyrir slķkum vandamįlum ķ dag žį vekur žaš forvitni mķna hvort įfengi bęti lķf mitt eša dragi śr lķfsgęšum. Svo er žaš lķka dżrt!

Efnafręši og bošefni

En mįliš er aš viš höfum innbyggt kerfi til aš njóta tilfinninga eins og gleši, nautnar og įnęgju, svo nokkuš sé upp tališ. Heilinn bżr yfir allskonar efnavirkni til aš lįta okkur lķša vel, svokölluš bošefni. Viš fįum adrenalķn til aš bregšast viš hęttu, dópamķn til aš örvunar og hvatningar, serótónķn til aš mišla mįlum og sęttast, noradrenalķn stendur fyrir kappakstur og hraša og hękkar blóšžrżsting og kemur ķ veg fyrir taugaįfall. Oxżtósķn gerir okkur aš einkvęnisverum og veldur žvķ aš viš sjįum ekki galla makans ķ allt aš sjö įr; nógu lengi til aš koma afkvęminu į legg og viš fįum vellķšunartilfinningu žegar viš höfum reynt mikiš į okkur (endaorfin). Bošefnin veita okkur sęlutilfinningar, munašar og nautnar; hver kannast ekki viš įstarbrķminn žegar viš erum įstfangin og svo ekki sé talaš um samfarir. Sżnt hefur veriš fram į aš fólki lķšur vel žegar žaš gerir gott fyrir ašra og svo lķšur manni vel meš sķnum nįnustu. Allir žekkja žaš žegar fjölskylda hittist yfir jólin hvaša vellķšunartilfinning žaš er aš vera öll saman.

Heimsįlfa hamingjunnar

En hamingja er heimsįlfa og jólin geta ekki veriš alltaf. Žetta er meira upp og nišur en mikilvęgt aš samanlagt sé žaš gott. Žį er žaš spurningin; dugar heilinn til aš sjį um žetta eša žurfum viš hjįlpartęki eins og įfengi? Um žaš snżst mįliš og ég lķt į mig nś sem landkönnuš žar sem žetta er skošaš. En žį dugar ekki aš ganga einn dal (eina viku) heldur žarf aš fara lengri leiš til aš bera saman lķfiš meš eša įn įfengis. Žaš žarf nokkuš lengra tķmabil en viku til aš skera śr um žaš hvort heilinn, meš sķna efnaframleišslu og tilfinningar geti séš betur um hamingjuna įn utanaškomandi hjįlpar. Reyndar veldur sśkkulaši unaši og spurningin hvort rétt er aš halda žvķ inni, svona ķ hófi.

Leiši feršalag mitt til žess aš samanburšurinn veršur įfenginu ķ hag mun ég taka upp fyrri išju. Aš sjįlfsögšu žar sem markmišiš er jś aš auka hamingjuna.


Śtflutningur į ferskum fiski

Fersk flakastykki er fullvinnsla

Ķslendingar fluttu śt ferskar fiskafuršir fyrir 54 milljarša ķ fyrra og um 7 milljarša af eldisfiski. Hluti af žessari framleišslu er fluttur śt meš skipum en meirihlutinn meš flugi, enda skiptir hraši į markaš öllu mįli žar sem lķftķmi vöru er takmarkašur og kaupmašurinn sem selur afuršir ķ smįsölu žarf a.m.k. viku til aš selja fiskinn. Segja mį aš fersk flakastykki sé fullvinnsla žar sem varan er ekkert frekar unnin įšur en hśn er afhent neytanda til sölu. Neytandinn er tilbśinn aš greiša hęrra verš fyrir ferskan fisk sem kemur beint śr köldum hreinum sjó og er lķtiš sem ekkert mešhöndlašur sem hrįefni. Ešli mįlsins samkvęmt er hraši višskiptanna mikill žar sem bśiš er aš neyta fisksins innan tveggja vikna frį žvķ aš hann var veiddur, lķtill sem engin lagerkostnašur og greišslur berast fljótlega eftir aš aflanum er landaš. Ķslendingar hafa nįš miklum įrangri į žessum markaši og hafa nįš aš ašgreina sig frį frystum og fullunnum fiski t.d. frį Kķna.

Mikil tękifęri viš flutning

Ein įstęša velgengni viš śtflutning į ferskfiskafuršum eru tķšar og beinar flugferšir vķša um heim, en bara Icelandair flżgur til 44 įfangastaša ķ Evrópu og Bandarķkjunum. Grundvöllur fyrir fluginu eru vinsęldir Ķslands sem feršamannastašar og žannig hafa opnast möguleikar į flutningi į ferskum fiski til fjölda borga beggja megin Atlantshafsins. Žessi śtflutningur er hinsvegar vandasamur žar sem lķtiš mį śt af bera meš lķftķma vöru og eins eru miklar kröfur um stöšugan afhendingartķma. En hvernig skyldi okkur ganga aš fįst viš žęr įskoranir sem felast ķ löngu flugi, oft ķ tveimur leggjum og sumarhita sunnar į hnettinum?

Vörumerki ķ ferskfiskśtflutning

Eitthvaš af žessum fiski rennur śt į tķma og žarf aš farga en ekki liggja fyrir upplżsingar hversu mikiš žaš er. Ef viš gerum rįš fyrir aš slķk gęšarżrnun sé 5% vęri tjóniš um 3 milljaršar króna į įri. Žaš er žvķ til mikils aš vinna og ekki vķst aš žarna séu um mestu veršmętin aš ręša. Ķ višskipablašinu ķ s.l. mįnuši var vištal viš upplżsingafulltrśa Einkaleyfastofu žar sem hann gerši aš umtalsefni mikilvęgi žess aš halda utan um veršmęti žekkingar og byggja upp vörumerki. Ef Ķslendingar gętu byggt upp vörumerki ķ ferskfiskśtflutningi gęti žaš skapaš mikil veršmęti, rétt eins og nżtingaréttur ķ aušlindina er. En hvaš žarf til aš markašssetja ferskan ķslenskan fisk og skapa vörumerkjavitund um afuršina?

Fagmenn ašgreini sig frį skussunum

Fyrsta skilyršiš er aš varan sé aš einhverju leiti einstök! Ef ķslenskir ferskfiskśtflytjendur gętu įbyrgst 10 daga lķftķma vöru, eftir afhendingu, vęri varan einstök! Ef hęgt vęri aš fullvissa markašinn um aš ķslenskur ferskfiskur vęri af betri gęšum og skilaši žannig auknu virši til neytanda, vęri varan einstök og hęgt aš byggja upp vörumerki. En er hęgt aš segja aš ferskur ķslenskur fiskur sé einstakur og žekktur fyrir aš vera betri en frį keppinautunum?

Veršmętasköpun meš hugviti

Stutta svariš viš žvķ er žvķ mišur nei! Of mikiš af framleišslunni stenst ekki żtrustu gęšakröfur. Ennžį er fiski landaš į markaš viš hitastig langt yfir įkjósanlegu marki sem sķšan er flakašur ķ ferskfiskśtflutning. Mikiš vantar uppį aš kęlikešjan sé sķšan ķ lagi ķ gegnum vinnslu, pökkun og flutninga sem dregur verulega śr gęšum og lķftķma vöru, sem er višskipavininum svo mikilvęg. Hvaš er hęgt aš gera til aš bęta žetta ferli og bęta stöšugleika ķ gęšum? Spurningin er sś hvort hęgt er aš setja stašla fyrir žessa framleišslu og selja hana undir vörumerki. Enginn fengi aš nota vörumerkiš nema standa undir žeim kröfum sem atvinnugreinin myndi setja framleišendum. Žeir sem ekki stęšust stašla yršu žį aš standa utanviš vörumerkiš og örugglega selja į lęgra verši til langs tķma litiš. Meš slķku vörumerki vęri hęgt aš byggja upp mikil veršmęti fyrir išnašinn įsamt žvķ aš minnka žaš tjón sem óumflżjanlega fylgir slugshętti viš framleišslu į viškvęmri vöru. Mikiš hefur veriš talaš um naušsyn žess aš auka śtflutning į hugviti frekar en bara aušlindum. Uppbygging į vörumerki og markašssetning ķ framhaldi er einmitt gott dęmi um śtflutning į hugviti sem gęti aukiš veršmętasköpun ķ Ķslenskum sjįvarśtvegi.

Gunnar Žóršarson višskiptafręšingur

 


Uppbošsleiš - Lżšskrum ķ kosningabįrįttu

Uppbošsleiš

Višreisn vill fara uppbošsleiš viš śthlutun aflaheimilda į Ķslandsmišum til aš auka tekjur rķkisins og nota til innvišauppbyggingar. Ķ stuttu mįli telur flokkurinn aš ķslensk žjóš sé hlunnfarin og śtgeršin skili ekki sanngjörnu afgjaldi fyrir nżtingu į aušlindarinnar. Mišaš viš umręšuna mętti halda aš ķslenskur sjįvarśtvegur sé endalaus uppspretta aušs og mįliš snśist ašeins um hugmyndaflug til aš nį honum til rķkisins. Sem dęmi skrifar virtur fręšimašur grein ķ Fréttablašiš 24. įgśst s.l. og fullyršir aš Fęreyingar hafi fengiš ķ uppboši į aflaheimildum fimmfalt verš fyrir žorskkķlóiš mišaš viš Ķslendinga, 24 sinnum meira fyrir makrķlkķlóiš og 25 sinnum meira fyrir kķló af sķld. Žetta eru engar smį tölur ef haft er ķ huga aš ķslenskur sjįvarśtvegur hefur veriš aš greiša frį 5 til 10 milljarša į įri ķ veišigjöld og ęttu žvķ aš vera margir tugir milljarša?

Fręšin og tölulegar stašreyndir

Ķ Fiskifréttum  var grein nżveriš eftir Sigurš Stein Einarsson um reynslu Rśssa og Eista af uppbošsleiš. Nišurstašan er hrollvekjandi og ętti ein og sér aš duga til aš henda slķkum hugmyndum fyrir róša. Undirritašur tók žįtt ķ śtgįfu skżrslu 2014 žar sem reiknaš var śt hve hį veišigjöld męttu vera til aš śtgerš frystitogara gęti fjįrfest ķ nżjum skipum og bśnaši. Nišurstašan var skżr, byggš į hlutlęgum stašreyndum. Ef hugmyndir sķšustu rķkistjórnar um veišigjöld hefšu nįš fram aš ganga hefši enginn fjįrfest ķ skipi og enginn hefši getaš rekiš śtgerš į Ķslandi. Ķ greiningu framkvęmdastjóra Vinnslustöšvarinnar ķ Fiskifréttum nżveriš kemur fram aš skilaverš į makrķl er um 122 krónur. Hlutur sjómannsins er žvķ um 40% af žvķ eša 44 krónur. Ef śtgeršin hefši greitt 66 kr/kg, sem er nįlęgt hugmyndum Višreisnar, fyrir veišiheimildir žį vęru eftir 12 krónur til aš greiša olķu, veišarfęri, višhald, löndunar og flutningskostnaš įsamt fjįrmagnskostnaši.

Uppboš į aflaheimildum

Ef aflaheimildir verša bošnar upp til skamms tķma ķ senn mun enginn fjįrfesta ķ nżju skipi. Žį myndi borga sig aš kaupa gamla Pįl Pįlsson žegar sį nżi kemur, losna viš fjįrmagnskostnašinn og reyna aš nį sem mestu upp į sem skemmstum tķma. Aš sjįlfsögšu myndi ašeins dżrasti fiskurinn veišast žar sem standa žyrfti undir leigugjöldum, eins og reyndin var hjį Rśssum. Enginn myndi fjįrfesta ķ nżjum skipum ef fullkomin óvissa rķkti um hvort aflaheimildir fengjust į nęsta įri.

En žį er bara aš leigja til lengri tķma, t.d. 10 įra, segja Višreisnarmenn! Tökum sem dęmi aš aflaheimildir hefšu veriš bošnar upp ķ upphafi sķšasta įrs. Žį rķkti mikiš góšęri ķ sjįvarśtvegi. Sķšan žį hefur einn mikilvęgasti markašur Ķslendinga, Rśssland, lokast vegna įkvaršana rķkisins. Breska pundiš hefur hruniš sem er einn mikilvęgasti gjaldmišill sjįvarśtvegsins. Skeišarmarkašur ķ Nķgerķu er nįnast lokašur vegna gjaldeyrisvanda heimamanna og lošnan er horfin. Allt žetta hefur gerst į tępum tveimur įrum og mį fullyrša aš miklar įskoranir séu fyrir ķslenskan sjįvarśtveg aš takast į viš žennan vanda. Ef śtgeršin hefši bošiš hį verš fyrir aflaheimildir į žessum bjartsżnistķmum; hvernig myndu menn bregšast viš žvķ nś? Lįta žetta allt fara į hausinn og byrja upp į nżtt? Eša mun RĶKIŠ bregst viš öllum óvęntum įskorunum sem upp koma? Til dęmis ef fiskvinnsla į Sušureyri nęr ekki ķ eitt einasta kķló į uppbošinu? Mun RĶKIŠ koma ķ veg fyrir aš öflugustu śtgerširnar, sem hafa yfir allri viršiskešjunni aš rįša frį veišum til smįsölu, geti leigt allar veišiheimildir?

Jašarverš

Til aš śtskżra fyrir sérfręšingum Višreisnar hvernig žetta virkar žį er jašar- verš/kostnašur mikilvęgt hugtak ķ hagfręši. Ef flugfélögin myndu selja alla sķna miša į verši žeirra ódżrustu, žar sem er veriš aš fylla ķ sķšustu sętin, žį fęru žau öll lóšbeint į hausinn. Sį litli hluti kvótans sem leigšur er milli manna segir ekkert um hvert raunverulegt veršmęti heildarkvótans er, eins og sérfręšingar Višreisnar halda fram. Oft ganga žessi leiguvišskipti śt į aš lįta frį sér eina tegund til aš fį ašra sem hentar betur, sem er grundvallaratriši til aš hįmarka veršmętasköpun ķ sjįvarśtvegi. Eša til aš leigja til sķn žorsk til aš geta stundaš ašrar veišar žar žorskurinn er mešafli. Eins og meš flugfélögin er bśiš aš gjaldfęra fjįrfestingakostnaš og žvķ um jašarkostnaš aš ręša viš leiguna.

Ķslenskur sjįvarśtvegur

 Ķslenskur sjįvarśtvegur gengur vel og hefur ótrślega ašlögunarhęfni til aš bregšast viš įföllum eins og žeim sem duniš hafa yfir undanfariš. Ķslenskur sjįvarśtvegur į heimsmet ķ veršmętasköpun sem er mikilvęgasta mįliš. Žaš er hörmulegt aš stjórnmįlamenn sem kenna sig viš markašsbśskap tali fyrir žvķ aš snśa til baka til rķkisafskipta žar sem sporin hręša ķ ķslenskri śtgeršarsögu.

Höfundur er višskiptafręšingur.


Tķmaeyšsla

Hvers vegna ķ ósköpunum getur manneskjan ekki bara svaraš Bjarna į FaceBook? Taka frį tķma ķ žjóžinginu ķ svona nöldur! Helsta vandamįl Ķslands, ķ efnahagsmįlum, er lķtil framleišni. Žaš vęri hęgt aš auka framleišni ķ žinginu meš žvķ aš kenna žingmönnum į Facebook og hlķfa okkur viš aš nota žennan ręšustól ķ dęguržras.


mbl.is „Žung orš“ Bjarna um fjölmišla
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Grein ķ Fiskifréttum 28. įgśst 2016

Varśšarregla ķ sjįvarśtvegi

Sterkari veišistofnar

Žaš er įhugavert aš lesa greinar Kristjįns Žórarinssonar stofnvistfręšing SFS ķ Fiskifréttum. Sś jįkvęša žróun sem oršiš hefur į Ķslenska žorskstofninum er grķšarlega mikilvęg fyrir žjóšarbśiš. Aš sjįlfsögšu er žaš žó sjįvarśtvegurinn sem nżtur žess helst, meš lęgri kostnaši viš veišar, minni vinnu og meiri tekjum fyrir sjómenn. Allir gręša į öflugum veišistofnum og varśšarleišin, eins og Kristjįn kallar žį stefnu sem farin var, hefur heldur betur skilaš įrangri. Eins og Kristjįn bendir į žį hefur tekist aš stękka stofninn į undangegnum įrum, žrįtt fyrir tiltölulega lélega nżlišun ķ žorskstofninum.

Lękkun kostnašar

Žegar undirritašur var togarasjómašur stóšu tśrar frį 7 til 10 daga og žótti gott ef skrapaš var saman 100 tonnum. Žrįtt fyrir aš öllum rįšum vęri beitt, ž.m.t. flottrolli sem góšu heilli er nś bannaš, var veiši pr. śthaldsdag hjóm hjį žvķ sem er ķ dag. Flotinn var allt of stór og sjómenn almennt löptu daušann śr skel. Ķ dag ganga veišarnar śt į aš taka nógu lķtil höl til aš hįmarka gęši aflans, en fiskaflinn er nęgur og kostnašur viš aš sękja hvert kķló hefur lękkaš umtalsvert. Olķueyšsla į hvert kķló hefur snarminnkaš, sem bęši lękkar kostnaš og minnkar sótspor viš veišar. Ķ dag eru togveišar sennilega hagkvęmasti kosturinn viš žorskveišar og meš nżjum skipum mun togarflotinn verša sį umhverfisvęnsti į Ķslandsmišum.

Freistnivandi stjórnmįlamannsins

En žaš er ekki sjįlfgefiš aš slķkur įrangur nįist og ekki hafa allir veriš sammįla um vegferš varśšarleišarinnar. Smįbįtasjómenn eru enn aš tala um aš auka afla, ekki byggt į neinum vķsindum heldur brjóstviti. Sjómenn hafa ekki allir veriš sammįla um žessa stefnu stjórnvalda og hafa oftar en ekki talaš gegn henni. Ašferšin sem byggir į aš veiša 20% af veišistofni hefur oft veriš til umręšu og margur stjórnmįlamašurinn hefur talaš fyrir žvķ aš hękka žetta hlutfall. Sem betur fer hafa vķsindamenn okkar stašiš fast ķ fęturna og barist fyrir varśšarleišinni, reyndar meš góšum stušning śtgeršarmanna sem viršast hafa litiš til langatķmahagsmuna frekar en skammtķma.

Żsuveišin

Eitt gleggsta dęmiš um rangar įkvaršanir var žegar veidd voru um 100 žśsund tonn af żsu, žrįtt fyrir aš vitaš vęri um lélega nżlišun stofnsins. Žaš kom ekki vķsindamönnum į óvart aš ķ fyrstu veiddist mest smįżsa og sķšan žegar frį leiš var ekkert oršiš eftir annaš stórżsa. Ef notuš hefši veriš varśšarleiš į žessu tķma og veišin mišuš viš t.d. 60 žśsund tonn og veriš jöfnuš śt yfir nokkur įr hefši veršmęti śtflutnings hugsanlega stóraukist. Hinsvegar hafšist ekkert undan aš vinna żsuna ķ veišitoppnum og veršmęti śtflutnings hrundi.

Umręšuhefšin

Undirritašur sótti marga fundi žar sem vķsindamenn Hafrannsóknarstofnunar tölušu fyrir varśšarleišinni og sįtu undir ótrślegum dónaskap frį fundarmönnum sem vildu bara veiša meira. Ég man sérstaklega eftir slķkum fundi į Hótel Ķsafirši žar sem undirritašur tók undir sjónarmiš fiskifręšinga og var śthrópašur fyrir vikiš. Į śtleiš af fundinum fékk ég fśkyršaflaum yfir mig og ég kallašur illum nöfnum, eins mįlefnalegt og žaš nś er.

Fiskifręši sjómannsins eru engin fręši, enda eru margar śtgįfur til af henni sem litast af žrengstu hagsmunum į hverjum staš, eftir žvķ hvort menn eru aš veiša lošnu, žorsk ķ net, krók,eša troll. Eitt dęmiš um slķka vitleysu er herför gegn dragnót, sem engin vķsindaleg rök standa undir. Ašeins vegna žrżstings frį smįbįtasjómönnum, en vegna fjölda žeirra hafa žeir mikil įhrif į umbošsmenn sķna į žingi.

Žaš er lķfsspursmįl fyrir Ķslendinga aš stunda įbyrgar veišar og gera allt sem hęgt er til aš višhalda sterkum fiskistofnum į Ķslandsmišum. Žaš er eitt af grundvallaratrišum til aš halda uppi veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg og lķfskjörum ķ landinu.

 


Sjįvarśtvegsumręšan

 

Samkeppnishęfni  sjįvarśtvegs

Umręšan um sjįvarśtveginn hefur oftar en ekki veriš óvęgin og ósanngjörn, sérstaklega ef tekiš er tillit til žess aš um mikilvęgustu atvinnugrein žjóšarinnar er aš ręša og engin grein skilar meiri tekjum ķ rķkissjóš. Sem er reyndar óvenjulegt ķ alžjóšlegu samhengi žar sem ķ flestum öšrum löndum er sjįvarśtvegur rekinn meš rķkisstyrkjum. Ķslendingar ęttu aš hafa įhyggjur af samkeppnishęfni ķslensks sjįvarśtveg og žaš ętti aš vera žjóšinni kappsmįl aš hęgt sé aš višhalda yfirburšum okkar. Sem dęmi njóta helstu samkeppnisašilar okkar, Noršmenn, umtalsveršra styrkja frį rķkinu. Žaš var einmitt nišurstaša McKinsey skżrslunnar um Ķslenskt efnahagslķf aš sjįvarśtvegur stęši sig best varšandi framleišni fjįrmagns og vinnuafls. En hvaš veldur žessum fjandskap og slęmu umręšu um žessa mikilvęgu atvinnugrein?

Mikil veršmętasköpun

Į sama tķma og ķslenskur landbśnašur kostar hvert mannsbarn į Ķslandi um hundraš žśsund króna į įri ķ hęrra vöruverši og skattgreišslum, og sjįvarśtvegurinn skilar rśmlega žeirri upphęš ķ samneysluna, eru žeir sķšarnefndu oftar en ekki skotmark ķ žjóšfélagsumręšunni, uppnefndir og žeim fundiš allt til forįttu. Eitt dęmi um umręšuna er žegar eitt öflugasta śtgeršar og fiskvinnslufyrirtęki landsins vildi kynna nżja tękni fyrir starfsmönnum sķnum, og įkvįšu viš tķmamótin aš bjóša žeim upp į ķs ķ tilefni dagsins, var žvķ snśiš upp į andskotann og ekki stóš į fjölmišlunum aš hamra į mįlinu į sem neikvęšastan hįtt.

Framfarir ķ sjįvarśtveg

Undirritašur hefur einmitt veriš viš vķsindastörf ķ umręddu fyrirtęki og tók sérstaklega til žess hve vel er gert viš starfsmenn į vinnustašnum. Tekiš er į móti starfsfólki meš kjarngóšum morgunverši viš upphaf vinnudags, į boršum liggja įvextir og mešlęti meš kaffinu ķ huggulegum matsal, og ķ hįdeginu er bošiš upp heitan mat. Žetta er ekki undantekning ķ ķslenskum sjįvarśtvegsfyrirtękjum og oršin frekar regla, enda skilja stjórnendur aš mikilvęgt er aš halda ķ góša starfsmenn, minnka starfsmannaveltu og lįgmarka fjarvistir. Miklar framfarir hafa oršiš ķ žessum efnum, bęši til sjós og lands ķ sjįvarśtveg į undanförnum įrum, ekki vegna opinberra krafna heldur vex skilningur atvinnugreinarinnar į mikilvęgi mannaušs ķ rekstrinum.  Meš aukinni tęknivęšingu žarf aš bęta menntun ķ fiskvinnslu til aš takast į viš auknar kröfur framtķšar og ķ framhaldi ęttu launin aš hękka. Lķkt og raunin er hjį sjómönnum žarf fiskvinnslufólk aš fį hlutdeild ķ žeim miklu tękifęrum sem nż tękni bżšur upp til aš auka framleišni.   

Gróa gamla į Leiti

En hvaš veldur žessari neikvęšu umręšu og hverjir kynda undir og višhalda žessar slęmu ķmynd sjįvarśtvegs į Ķslandi? Nżlega var forystugrein ķ BB į Ķsafirši žar sem fyrrverandi žingmašur skrifaši um öflugasta sjįvarśtvegsfyrirtęki Vestfjarša. Dylgjurnar og óhróšurinn er slķkur aš Gróa į Leiti hefši rošnaš af skömm. Hvergi er minnst į stašreyndir heldur byggt į sögusögnum og fullyrt aš įstęšan fyrir žvķ aš öll žessi meintu mįl voru lįtin nišur falla, hafi veriš fyrir„hśk“ lögreglunnar, svo notaš séu orš höfundar. Ķ sömu grein vitnar hann ķ fyrsta maķ ręšu verklżšsforingjans į stašnum žar sem hann stillir launžegum upp sem kśgašri stétt sem sé undir hęlnum į atvinnurekendum. Uppstillingin er gamalkunn og žar er žessum ašilum stillt upp sem óvinum og ekki sé hęgt aš bęta hlut sinn nema į kostnaš hins. Žaš er illt aš hafa svona óįbyrga verkalżšsleištoga sem ekki sjį möguleikana į žvķ aš bęta hag beggja žar sem hagsmunir atvinnurekanda og launžega fara algjörlega saman. Bįšir žessir ašilar ęttu aš gera sér grein fyrir aš um 80% af hagkerfi Vestfjarša byggir į sjįvarśtveg og samstöšu en ekki sundrung žarf til aš snśa neikvęšri žróun byggšar viš ķ fjóršungnum. Višurkenna žaš sem vel er gert og taka žįtt ķ framförum ķ Ķslenskum sjįvarśtveg ķ staš žess aš nķša hann nišur.

 


Finnbogi og Sjįlfstęšiflokkurinn

Oftar en ekki er erfitt aš įtta sig į pólitķskum stefnumįlum vinstrimanna og hver sér raunveruleg mįlefni sem žeir berjast fyrir. Stundum viršist manni aš hatur žeirra į Sjįlfstęšiflokknum sér pólitķskur drifkraftur žeirra og žaš sé mikilvęgara aš nį sér nišur į honum en vinna samfélagi sķnu gagn. Eitt dęmiš er héšan śr Ķsafjaršarbę žar sem žeir fengu bęjarfulltrśa flokksins til aš verša bęjarstjóraefni sitt fyrir sķšustu sveitarsjónarkosningar, vitandi aš hann var ekki heppilegur ķ embęttiš, en žaš var aukaatriš mišaš viš hugsanlegt tjón hjį óvininum. Žetta skķn ķ gegnum allar umręšur ķ dag žar sem allt er gert til aš sverta flokkinn, jafnvel žó aš sameignlegt tjón sér mikiš og trśveršugleiki stjórnmįlanna sé ķ hśfi, Žį er žaš tilvinnandi til aš koma fólki meš įkvešna lķfskošun illa.

Ķ BB um daginn ręšst Finnbogi Hermannsson fram į ritvöllinn meš sögulegar skżringar į žvķ hversu spilltur Sjįlfstęšisflokkurinn er og žaš fólk sem styšur stefnu hans. Lķkt og meš Göbbels foršum skiptir sannleikurinn engu mįli, žegar sama lygin er sögš nógu oft veršur hśn aš sannleika. Ein saga hans er nęgilega gömul til aš treysta megi aš engin muni hvernig hśn var ķ raun, og hśn sögš meš žeim hętti aš sanni hverslags spillingarbęli Sjįlfstęšisflokkur er. Sagan er um žegar Gušmundur Marinósson var rįšin sem forstjóri Fjóršungssjśkrahśssins og tekin fram yfir žįverandi bęjarfulltrśa vinstri manna, Hall Pįl. Į žessu įrum var Sjįlfstęšiflokkurinn ķ minnihluta meš fjóra fulltrśa ķ bęjarstjórn. Stungu žeir fyrst upp į Gušmundi ķ starfiš og greiddu honum atkvęši sitt. Hallur Pįll gat ekki stillt sig og greiddi mótatkvęšin en ašrir sįtu hjį. Žaš sem žeir geršu sér ekki grein fyrir var aš žar meš var atkvęšagreišslunni lokiš meš rįšningu Gušmundar.

Svona var nś žessi saga en žaš sem hśn sżnir aš Hallur Pįll, umsękjandi um starfiš, sat ekki hjį eša vék af fundi žó hann ętti mikilla persónulegra hagsmuna aš gęta. Vinstri menn ķ bęjarstjórn höfšu įkvešiš aš rįša hann til starfans, meš hans atkvęši, en skriplušu į skötunni ķ fundarsköpun.

Tilgangurinn helgar mešališ og Finnboga finnst greinilega ešlilegt aš ganga ķ spor Gróu į Leiti til aš nį sér nišur į óvininum og žį skiptir sannleikurinn engu mįli. Hįlfkvešnar vķsur, getgįtur og skrök er hiklaust notaš, enda mįlstašurinn „góšur“


Miskilningur hjį Magnśsi Orra

Magnśs orri tekur vitlaustan pól ķ hęšina hvaš varšar stušning viš Samfylkinguna! Ef mįlin eru skošuš meš norręnum augum sést aš Ķsland sker sig śr hvaš varšar stušning viš jafnašarmenn og įhrif jafnašarmanna flokka į landsstjórn. Hver skyldi nś vera helsti munurinn į Žessum flokkum į hinum noršurlöndunum og į Ķslandi? Žaš er fjandskapur ķslenskra jafnašarmanna śt ķ atvinnulķfiš og skilningleysi į veršmętasköpun. Ķslenski kratar viršast ekki skilja mikilvęgi žess aš skapa veršmęti til aš hęgt sé aš byggja upp öfluga samfélgsžjónustu. Žeir erša žvķ aš gera žaš upp viš sig hvort žeir vilja vera kommar eša kratar.


mbl.is „Viš eigum aš stofna nżja hreyfingu“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Tilurš kvótakerfis į Ķslandi (Fiskifréttir Aprķl 2016)

Jaršvegur kerfisins

Upphaf kvótakerfis viš stjórn fiskveiša į Ķslandsmišum mį rekja til umręšunnar viš śtkomu hinnar svoköllušu ,,svörtu skżrslu" Hafrannsóknarstofnunar įriš 1975. Žar sagši aš śtlit vęri fyrir verulegan viškomubrest ef ekki yrši gripiš til naušsynlegra rįšstafana. Ķ framhaldi var ,,skrapdagakerfinu" komiš į įriš 1977. Žar mįtti hlutfall žorsks hjį togurum ekki fara upp fyrir įkvešiš hlutfall af afla tiltekna daga į įri.

Aš öšru leyti voru veišar frjįlsar og žrįtt fyrir tillögu Hafró um 275 žśsund tonn žetta įr var veišin 340 žśsund tonn. Sóknaržungi jókst stórum og nįši žorskveišin hįmarki įriš 1981 žegar veidd voru tęp 470 žśsund tonn. Žrįtt fyrir žessa miklu veiši fór afkoma śtgeršar stöšugt versandi. Į annaš hundraš skuttogarar bęttust viš flotann į žessu tķmabili sem hluti af stefnu stjórnvalda ķ atvinnu- og byggšamįlum.

Upphafiš

Augljóst var aš frjįls ašgangur aš aušlindinni skilaši ekki žeim markmišum sem stjórnvöld settu sér viš nżtingu hennar. Žannig benti Jakob Jakobsson fiskifręšingur t.d. į grķšarlega sóun viš sķldveišar įriš 1979, žar sem 170 skip veiddu 35 žśsund tonna įrsafla. Tķundi hluti žess flota hefši stašiš undir veišunum.

Austfiršingar hreyfšu fyrst viš hugmyndum um kvótakerfi į Fiskižingi įriš 1978. Žeim var illa tekiš af śtvegsmönnum, sérstaklega Vestfiršingum, sem töldu frjįlsar veišar sér ķ hag vegna nįlęgšar viš fiskimišin. Austfiršingar reyndu į nż įriš eftir en allt fór į sama veg. Į Fiskižingi 1981 mįtti hins vegar greina vaxandi įhuga į kvótasetningu į žorski. Umręšan var oršin upplżstari og menn geršu sér grein fyrir aš stjórnlaus veiši į endurnżjanlegri aušlind ógnaši jafnt fiskistofnum sem afkomu śtgeršarinnar.

Kvótakerfi veršur aš lögum

Fram aš žessum tķma hafši svokölluš millifęrsluleiš veriš farin ķ stjórnun sjįvarśtvegs. Flókiš sjóšakerfi var notaš sem tęki til aš taka fjįrmuni af heildinni og fęra öšrum. Heildarfjįrmunir voru teknir frį žjóšinni meš launalękkun ķ gegnum gengisfellingar. En til aš gera langa sögu stutta fór svo aš męlt var fyrir frumvarpi um kvóta ķ desember 1983 og žaš varš aš lögum įriš 1984.

Kvótakerfiš var samžykkt til eins įrs ķ senn žar til 1988 žegar žaš var fest ķ sessi. Til aš milda m.a.Vestfiršinga var jafnframt gefin kostur į sóknarkerfi, sem žó gekk sér til hśšar enda żtti žaš undir sóknaržunga og dró śr hagkvęmni og sérstaklega aflagęšum. Veišarnar gengu śt į aš veiša sem mest į sem stystum tķma żtti undir menningu sem kallaši magn umfram gęši.

Fljótlega kom ķ ljós aš įn framsalsréttar į aflaheimildum vęri takmarkašur įvinningur af kvótakerfinu. Framsal var lögfest 1988. Ljóst var aš naušsynlegt var aš fękka skipum og draga śr sóknaržunga til aš auka aršsemi veiša og įn framsalsheimilda vęri žaš borin von.

Stjórnmįlaflokkar voru klofnir ķ afstöšu sinni til mįlsins en margir įlitsgjafar voru atkvęšamiklir ķ umręšunni. Ķ henni kristöllušust meginstraumar ķ hugmyndum um kvótakerfi; hvort rķkiš ętti aš śtdeila fiskveišiheimildum eša hvort nżtingarréttur yrši fęršur til śtgeršarinnar og hśn lįtin bera įbyrgš į eigin afkomu. Sś leiš sem farin var - aš nota reiknireglur til aš skipta aflaheimildum nišur į skip - var žvķ ķ anda einkaframtaks ķ staš rķkisafskipta.

Lķtil sįtt um kvótakerfi ķ upphafi

Žaš er nokkuš ljóst aš kvótanum var žröngvaš upp į śtvegsmenn į sķnum tķma žar sem frjįls veiši įn afskipta rķkisins hugnašist žeim betur. Sś ašferš aš fęra nżtingarréttinn til śtgerša, byggšan į aflareynslu, getur varla talist vafasöm ašgerš. Ķ ljósi fjįrhagsstöšu śtgeršarinnar į žessum tķma var ekki var borš fyrir bįru til aš greiša hįar upphęšir fyrir aflaheimildir til rķkisins. Einnig veršur aš lķta til žess aš aflakvóti var einskis virši į žessum tķma enda tapiš botnlaust hjį śtgeršinni og kvótasetningin žvķ forsenda aršsemi.

Skošun

Žaš sem ritaš er hér aš framan er ekki skošun höfundar heldur söguleg upprifjun og um hana žarf ekki aš deila. Žaš er hinsvegar skošun hans aš byggt į stašreyndum eru margar mżtur ķ umręšunni sem ekki standast.

  • Gjafakvótinn var aldrei til žar sem aflaheimildir voru veršlausar į sķnum tķma. Veišigjöld eru hinsvegar rétt leiš til aš sękja umframhagnaš, ef hann er fyrir hendi.
  • Žaš var hįrrétt įkvöršun aš fęra śtgeršinni veiširéttinn og lįta žį sķšan bera įbyrgš į eigin rekstri. Žjóšin var uppgefin į sķfeldum gengisfellingum og óšaveršbólgu til aš bjarga śtgeršinni.
  • Žessi įkvöršun var einmitt tekin til aš koma atvinnugreininni inn ķ samkeppnisrekstur ķ anda markašshagfręši og er undirstaša velgegni greinarinnar ķ dag.
  • Ekki er meš nokkru móti hęgt aš sjį fyrir sér aš rķkisafskiptaleišin hefši skilaš įrangri. Rķkiš hefši įfram boriš įbyrgš į afkomunni og śtilokaš aš stjórnmįlamenn hefšu getaš minkaš flotann og dregiš śr sóknaržunga, sem var grundvöllur višsnśnings ķ rekstri greinarinnar.
  • Engin leiš var aš stżra žvķ ferli įn žess aš žaš kostaši breytingar į landslagi ķ ķslenskum sjįvarśtveg!

Gunnar Žóršarson, višskiptafręšingur

 


Viršiskešja Fiskframleišslu


Stašsetning ķ viršiskešju
Eitt žaš mikilvęgasta ķ heimsvišskiptum er aš stašsetja sig ķ viršiskešjunni. Kķnverjar hafa fundiš fyrir žvķ, aš žrįtt fyrir efnahagslega velgengni sem er einsstök ķ sögunni, hafa žeir aš sumu leyti nįš įkvešnum endamörkum ķ hagvexti og lķfskjarasókn. Kķna hefur veriš framleišsluhagkerfi heimsins meš mikinn fjölda starfsmanna og skilaš ótrślegum afköstum og góšri framleišni. Žar hefur įtt sér staš einir mestu lżšfręšilegu flutningar sögunnar, žar sem fįtękir sveitamenn hafa bętt hag sinn meš flutningi ķ borgir til aš vinna ķ verksmišjum. Undanfariš hafa vinnulaun hękkaš um 10% į įri en žvķ hefur veriš mętt meš aukinni tęknivęšingu og žar meš framleišni.
En takmörk žeirra eru bundin viš stašsetningu ķ viršiskešjunni žar sem žeir sjį nįnast eingöngu um framleišslužįttinn, en hönnun og sala eru meira og minna ķ höndum erlendra ašila. Žaš eru einmitt hönnun og sala įsamt fjįrfestingu ķ vörumerkjum sem skila mestum veršmętum. Reikna mį meš aš framleišsla į t.d. farsķma kosti um 10—15% af smįsöluverši og vinnulaunin eru e.t.v. um 10% af žvķ. Ekki žarf flókna stęršfręši til aš sjį hversu stór hlutur veršmętasköpunar į sér staš utan Kķna.
Ķslenskur fiskur
Śtflutningur į ferskum flakastykkjum hefur skilaš miklum veršmętum fyrir Ķslendinga undanfarin įr. Žannig hafa framleišendur stašsett sig į markaši og bošiš upp į vöru sem t.d. Kķnverjar geta ekki afhent, en žeir hafa veriš mjög fyrirferšamiklir į markaši meš frosinn fisk. Gera mį rįš fyrir aš innlend framlegš sé um 50% af smįsöluverši ķ Evrópu; hrįefni, vinnsla og flutningur, en erlendis leggst til dreifing og smįsala. Ķ rauninni hafa Ķslendingar stašiš sig frįbęrlega į žessum mörkušum og mikil sóknarfęri eru enn meš vöružróun og bęttum gęšum. Meš aukinni tękni, nżjum ašferšum og bęttri žekkingu getur ķslenskur sjįvarśtvegur sótt frekar fram į žessum markaši og aukiš enn frekar veršmętasköpun greinarinnar, žjóšinni til heilla.
Hvar liggja sóknarfęrin
Bylting į sér staš ķ nišurskurši į flökum meš nżrri ķslenskri tękni. Tölvubśnašur stżrir vatnskurši sem getur hlutaš flakiš nišur ķ fyrirfram įkvešnar stęršir og lögun sem hentar markašinum. Žrįtt fyrir aš žrengt hafi aš į breskum markaši hafa ašrir opnast t.d. ķ Frakklandi og nś sķšast ķ Bandarķkjunum. Ķ Bretlandi hefur bakslag oršiš vegna samkeppni frį norskum fiski, sem fluttur er inn frosinn/hausašur, žķddur upp og flakašur og seldur sem kęld vara (chilled product). Neytandinn gerir sér žį hugmynd śt frį nafninu aš um ferskan fisk sé aš ręša, en markašurinn tekur ferskan fram yfir frosinn.
Meš bęttri žekkingu og framleišslustżringu hefur opnast möguleiki į aš flytja ferskan fisk śt meš skipagįmum ķ staš flugs. Slķkt sparar į annaš hundraš krónur į kķlóiš ķ kostnaš sem er töluverš upphęš mišaš viš umfangiš, en um 33 žśsund tonn voru flutt śt įriš 2014, og var um tęplega helmingur žess fluttur meš skipagįmum.
Flugiš mun žó įfram skipta miklu mįli žar sem styttri flutningstķmi eykur lķftķma vöru, og eins opnar žaš fjarlęga markaši. Meš endurnżjun flugflota Icelandair munu möguleikar į Amerķkumarkaši aukast mikiš og hugsanlega veršur hęgt aš bjóša upp į ferskan ķslenskan fisk ķ Asķu ķ framtķšinni.
Meš auknu laxeldi munu möguleikar ķslendinga meš žétt flutningskerfi skipa og flugvéla bjóša upp į mikil sóknarfęri. Meš nżrri tękni ofurkęlingar veršur hęgt aš bjóša upp į mikil gęši į ferskum laxi į mörkušum ķ framtķšinni, og opna fyrir möguleika į Amarķkumarkaš. Opnist möguleiki į flugi til Asķu mun ofurkęling bjóša upp į einstakt tękifęri žar sem ekki žarf aš flytja ķs meš laxinum, sem sparar bęši mikla fjįrmuni og lękkar sótspor flutninga umtalsvert.
Markašstarf og vörumerki
Tękifęri framķšar mun ekki sķst rįšast af markašstarfi ķslensks sjįvarśtvegs, žar sem byggt veršur upp vörumerki fyrir ferskan ķslenskan fisk. Markašstarf snżst ekki um aš hringja ķ heildsala til aš selja žeim fisk, heldur aš koma žeim upplżsingum į framfęri viš almenning aš ķslenskur fiskur sé einstakur og auki virši neytanda, žó svo hann sé dżrari en samkeppnisvaran.
Žar komum viš einmitt aš stašsetningu ķ viršiskešju žar sem viš veršum ekki bara framleišendur į fiski; heldur žróum viš nżjungar, framleišum einstaka vöru og seljum undir vörumerki. Žaš er kominn tķmi til aš Ķslenskur sjįvarśtvegur verši spennandi starfsvettvangur fyrir ungt velmenntaš hugmyndarķkt fólk. Allt of mikil įhersla hefur veriš aušlindaumręšu ķ Ķslenskum sjįvarśtveg og tķmabęrt aš sinna markašsmįlum betur. Mikil tękifęri felast ķ žvķ fyrir ķslenska žjóš.


Slegist viš vindmillur

Umręša meš ólķkindum
Umręšan um veišigjöld er oftar en ekki meš ólķkindum. Andstęšingar atvinnugreinarinnar hafa ķtrekaš haldiš žvķ fram ķ žjóšfélagsumręšunni aš ekki sé hęgt aš halda śti velferšakerfi vegna žess aš nśverandi rķkisstjórn hafi svo gott sem fellt nišur veišigjöldin (žau eru nś um 10 milljaršar į įri), enda borgi śtgeršin engan veginn sanngjarnt gjald fyrir afnotin. Formenn Vinstri Gręnna og Samfylkingarinnar tilheyra žessum hópi og ekki annaš aš skilja en žau muni vilja halda įfram vegferš sķšustu rķkistjórnar ķ sjįvarśtvegsmįlum. En hvaš eru sanngjörn veišigjöld og hvernig į aš finna žau śt? Žeir sem hęst tala um gjafakvóta og hękkun veišigjalda hafa aldrei śtskżrt hvernig atvinnugreinin į aš lifa žęr villtu hugmyndir sem sķšasta rķkisstjórn lagši til! Įkvöršun veišigjalda er alvarlegt mįl og naušsynlegt aš skoša afleišingar žeirra į alla sem mįliš varša, žjóšarbśiš, sjįvarbyggšir, stafsfólk og atvinnugreinina. Įbyrgšalausar upphrópanir til aš nį eyrum vęntanlegra kjósenda eru ķ besta falli lżšskrum.
Góš framleišni sjįvarśtvegs
Góš afkoma sjįvarśtvegsfyrirtękja gefur ekki tilefni til aš hękka veišigjöld. Veršmętasköpun og framleišni ķ greininni er ein af forsendum lķfskjara žjóšarinnar og hefur įhrif į kaupmįtt ķ samfélaginu. Ķslenskur sjįvarśtvegur er sś grein į Ķslandi sem skilar bestri framleišni og framundan gętu veriš miklir framfaratķmar, meš sterkum fiskistofnum og nżrri tękni og žekkingu, til aš sękja enn frekar fram į žvķ sviši. Ef ašrar atvinnugreinar, og hiš opinbera, gętu fylgt ķ fótspor sjįvarśtvegs vęri lķtiš mįl aš auka almennan kaupmįtt ķ samfélaginu.
Rekstrarašilar śtgerša bśa viš mikla óvissu žegar kemur aš veišum og veršmętasköpun, og eru hįš vešurfari og įstandi veišistofna. Til višbótar kemur pólitķsk óvissa en žar hefur įlagning veišigjalda vegiš einna žyngst. Rétt er aš taka žvķ fram aš śtgeršin greišir skatta og ašrar skyldur til višbótar viš veišigjöld.
Feigšarflan vinstri manna
Ef veišigjöld hefšu oršiš eins og fyrri rķkistjórn lagši upp meš, stęši śtgerš į Ķslandi ekki undir sér. Hugmyndin var aš rķkiš tęki til sķn 69,5% af vergum hagnaši, en reyndar hefši sjįvarśtvegur ekki žurft aš greiša tekjuskatt žar sem veišigjöld tękju af allan hagnaš. Viš žęr ašstęšur myndi enginn fjįrfesta ķ greininni žar sem fyrirfram vęri ljóst aš hlutfé myndi hverfa ķ taprekstri og enginn banki myndi lįna til sjįvarśtvegs. Eru stjórnmįlamenn tilbśnir aš ganga svo langt til aš sękja jašarfylgi ķ pólitķk?
Annaš sem bent hefur veriš į sem afleišing veišigjalda er samžjöppun ķ śtgerš žar sem smęrri og veikari fyrirtęki gefast upp og žau stęrri, sem rįša yfir stórum hluta viršiskešjunnar, taka žau yfir. Žetta kann aš vera hiš besta mįl til aš bęta veršmętasköpun og framleišni en stjórnmįlamenn verša aš gera rįš fyrir afleišingum žessa og įhrifin į margar sjįvarbyggšir landsins. Ķ dag standa stęrstu og smęstu śtgeršir landsins vel en skuldir margra millistórra eru meiri en reksturinn stendur undir. Žęr skuldir eru aš mestu tilkomnar viš kaup į aflaheimildum, eru semsagt vegna nżlišunar ķ greininni!
Rekur sig allt į annars horn
Andstęšingar atvinnugreinarinnar tala eins og rķkisvaldiš eigi aš stilla veišigjöld žannig af aš ef vel gangi taki veišigjöldin hagnašinn til rķkisins, og vęntanlega skrśfa nišur ķ žeim žegar haršnar į dalnum; svona skammta śr hnefa. Hvernig ķ ósköpunum į aš stilla žaš af og hverjir eiga aš taka žęr įkvaršanir? Ef góšur hagnašur viš veišar og vinnslu markķls undanfarin įr hefši įtt aš renna aš miklu leyti til rķkisins, eins og įšur var lagt upp meš, hvernig įtti žį aš slaka į žegar žessi hagnašur dregst verulega saman? Eša er meiningin aš žetta verši allt stillt af ķ rįšuneytinu og žeir sem best standa sig verša ofurskattlagšir og hinum sem verr standa bętt aš upp? Svona nż tegund af millifęrslukerfi? Žegar menn eygja nż tękifęri vegna nżrra markaša eša tękni žį hękki tollheimtumennirnir veišigjaldiš til aš keisarinn fįi sitt?
Ef undirritašur ętti aušlindina einn og fengi ašila til aš nżta hana fyrir sig, myndi hann aldrei setja svo hįtt nżtingargjald aš žeir gętu ekki rekiš fyrirtęki sķn meš góšu móti til langs tķma. Ofurskattlagning ķ skamman tķma vęri ekki hagsmunir leigusala. Er trślegt aš sósķalķskt kerfi skapi nęgilega hvatningu fyrir fyrirtęki og mannauš til aš vera į tįnum og hįmarka veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg? Stemmingin ķ umręšinni er eins og mįliš sé aš sigra óvininn (sjįvarśtveginn) og minnir oft óneitanlega į Don Quijote og slagsmįlin viš vindmyllurnar.
Gunnar Žóršarson višskiptafręšingur


Auka framleišni į Ķslandi

Žetta er einmitt žaš sem allt snżst um. Sérhagsmunahópar draga verulega śr framleišni į Ķslandi og draga śr ešlilegri samkeppni. Aušvelt er aš benda į greinar eins og landbśnaš og leigubķlstjóra ķ žvķ sambandi.

Žaš er komin tķmi til aš fólk įtti sig į žvķ aš launahękkanir umfram framleišni ganga ekki upp og munu alltaf, eins og hingaš til, hękka veršlag. Žaš žarf aš mynda žjóšarsįtt um einmitt žetta. Framleišni į Ķslandi er langt aš baki žeim žjóšum sem viš viljum bera okkur saman viš. Žaš vęri traustvekjandi hjį nśverandi stjórnvöldum aš hętta žessari hagsmunagęslu og taka til ķ reglugeršarruglinu til aš bęta samkeppni og framleišni. Byrjum į žvķ stęrsta sem er landbśnašur, en hann kostar skattgreišendur 15 miljarša beint į įri, en ķ raun miklu meira. Heldur bęndum ķ įnauš fįtęktar og skilar okkur lélegri og dżrri vöru.

Leigubķlstjórar eru annaš rugl. Žaš žarf ekki löggildingu til aš auka neytandavernd,frekar en hjį bakara eša ljósmyndara. Allir geta ķ dag aflaš sér upplżsinga um hvašeinaš og žarf ekki rķkisvaldiš til aš passa okkur!


mbl.is „Hękkar verš en eykur ekki gęši“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Sjįvarśtvegur ķ kröppum dansi

Višskiptažvinganir Vesturveldanna
Žaš er ef til vill aš bera ķ bakkafullan lękinn aš ręša um innflutningsbann Rśssa į matvęli frį Ķslandi, en um slķka hagsmuni žjóšarinnar er aš ręša og mörgum spurningum ósvaraš um tilurš og vegferš žessa mįls. Aš vel athugušu mįli settu Vesturveldin višskiptažvinganir į Rśssa sem ekki var ętlaš aš beinast gegn almenningi né fyrirtękjum, heldur valdaklķkunni ķ Moskvu. Žessar ašgeršir voru vel śthugsašar og fyrir hefur legiš mat į višbrögšum Rśssa, sem brugšust viš meš banni į innflutningi matvęla frį žeim löndum sem stóšu aš žvingunarašgeršum. Ķ upphafi var Ķsland ekki į bannlista Rśssa, sem vakti reyndar nokkra undrun į sķnum tķma.
Innflutningsbann į Ķslenskar matvörur
Mikilvęgasta hlutverk rķkisvaldsins er aš gęta öryggi žjóšarinnar og žaš veršur ekki gert hvaš Ķsland varšar nema meš vestręnni samvinnu sem hefur veriš hornsteinn utanrķkisstefnu Ķslands frį stofnun lżšveldisins. Hinsvegar vekur ašgeršarleysi ķslenskrar utanrķkisžjónustu ķ öllu žessu mįli undrun, svo ekki sé dżpra ķ įrinni tekiš. Var ekki skošaš hvaša afleišingar mešreišin gęti kostaš Ķslenskt samfélag, žar sem Rśssland er eitt mikilvęgasta śtflutningsrķki landsins? Mišaš viš grķšarlega hagsmuni sjįvarśtvegs į mörkušum ķ Rśssalandi var ekki talin įstęša til aš ręša mįlin viš vinažjóšir okkar og finna leiš til aš komast hjį tjóni upp į tugi milljarša króna vegna tapašra markaša? Eins rękilega og žaš kom fram fyrir rśmu įri sķšan aš menn voru undrandi yfir aš Ķsland vęri ekki į bannlista Rśssa, var žį ekki įstęša til aš bregšast viš og skoša allar leišir til aš koma ķ veg fyrir lokun markaša ķ Rśsslandi? Svįfu menn algjörlega į veršinum og rįku rįšalausir aš feigšarósi į slķkri ögurstundu?
Hlutverk rķkisvaldsins
Hér hefur veriš minnst į mikilvęgasta hlutverk rķkisvaldsins en žaš į einnig aš halda upp lögum og reglum ķ samfélaginu. Žvķ ber m.a. aš tryggja sjįvarśtvegi starfsskilyrši meš almennum reglum til aš tryggja žjóšinni hįmarks afraksturs fiskveišiaušlindarinnar. Slķkt er gert meš žvķ aš tryggja sjįlfbęrni veiša og reyna aš hįmarka veršmętasköpun, m.a. meš kvótakerfinu. Stjórnmįlamenn hafa reyndar oftar en ekki viljaš ganga lengra og oftar en ekki tekiš įkvaršanir sem ganga gegn žessum grundvallar forsendum. Alls kyns afslįttur frį samkeppnisreglum er gefinn til aš auka „sįtt“ ķ sjįvarśtveg, en slķkt er alltaf į kostnaš veršmętasköpunar og bitnar žannig į lķfskjörum žjóšarinnar. Ķ sķšustu rķkisstjórn vildu menn setja reglur um hvernig ętti aš vinna uppsjįvarfisk, žar sem stjórnvöld treystu ekki greininni til aš taka įkvöršun um hagkvęmustu vinnslu. Settar eru reglur notkun veišarfęra, stęrš skipa, vélarstęrš o.s.f. žar sem stjórnmįlamenn telja sig betur komna til aš taka įkvaršanir um hver eigi aš veiša, hvaš, hvar og hvernig. Žetta er kallaš rįšstjórn!
En stjórnvöld eiga einmitt aš skapa greininni starfskilyrši og žar skiptir utanrķkisžjónustan miklu mįli ķ aš tryggja markašsašgengi fyrir ķslenskan sjįvarśtveg. Ķ žessu mįli hefur hśn fengiš falleinkunn og hefšu hausar veriš lįtnir fjśka fyrir minni mistök en hér hafa įtt sér staš.
Utanrķkisrįšherra
Nokkrum dögum įšur en Rśssar settu Ķsland į bannlistann fullyrti utanrķkisrįšherra ķ fjölmišlum aš ekkert vęri aš gerast ķ žessum mįlum og menn bišu bara įtekta, og var frekar į honum aš skilja aš allt vęri ķ stakasta lagi. Getur veriš aš įri eftir aš Rśssar setja innflutningsbann į matvęlum frį Vesturlöndum, žar sem öllum til undrunar aš Ķsland var ekki meš, aš utanrķkisrįšuneytiš hafi ekkert veriš aš ašhafast og lįtiš sleggju rįša kasti?
Žegar ljóst var aš Ķsland var komiš į žennan lista og stórtjón blasti viš er ešlilegt aš hagsmunaašilar bregšist viš og gagnrżni beinist aš rįšherranum. Ķ staš žess aš bregšast viš og upplżsa žį um mįlatilbśnaš, žį er śtgeršarmönnum hótaš aš svipta žį ašgengi aš aušlindinni! Žaš var skošun rįšherrans aš śtvegsmenn sem ekki geršu sér grein fyrir mikilvęgi vestręnnar samvinnu vęru ekki nógu įbyrgšarfullir til aš nżta fiskveišiaušlindina!
Žaš er semsagt ķ hans valdi aš įkveša hverjir fį aš veiša og ef žeir haga sér ekki vel veršur kvótinn tekinn af žeim? Skilningsleysi žeirra į stefnu stjórnvalda geri žį óįbyrga og óhęfa til aš nżta fiskveišišiaušlindina! Andstęšingar markašsbśskapar rķša ekki viš einteyming žegar žeir hafa jafn öflugan stušningsmann ķ hagsmunagęslu sinni gegn ķslenskum sjįvarśtveg.


Laun ķ fiskvinnslu

Dreifing hagnašar
Umręšan um sjįvarśtveginn heldur į og veršur sķst mįlefnalegri en įšur. Nś er veriš aš „gefa“ makrķlkvóta og gleymist alveg aš veišigjöld eru lögš į allar veišar atvinnumanna ķ sjįvarśtveg. Erfitt er aš ķmynda sér tvöfalt kerfi žar sem rķkiš annarsvegar leigir kvótann og leggur sķšan veišigjöld į veišarnar, fyrir utan skattgreišslur af hagnaši. Rétt er aš hafa ķ huga aš veišigjöld eru lögš į til aš sneiša ofan af umframhagnaši, en eru ekki beinlķnis til aš auka tekjur rķkisins. Žaš eru aušvitaš mjög góš tķšindi aš svo vel gangi ķ ķslenskri śtgerš aš rķkiš telji naušsynlegt aš dreifa ofurhagnaši ķ sjįvarśtveg.
Hvaš er ofurhagnašur?
Til aš śtskżra betur ofurhagnaš er rétt aš lķta til olķulinda ķ mišausturlöndum žar sem kostnašur viš aš sękja olķuna er innan viš fimm dollarar į fatiš, en er selt į 80 til 90 dollara. Žaš hefur oftar en ekki veriš žrautin žyngri aš dreifa slķkum ofurhagnaši til almennings į sem bestan hįtt. Ef um ofurhagnaš er aš ręša hjį śtgeršinni, vinstri stjórnin lagši aušlindaskatt į vinnsluna lķka, žį er spurningin hversu langt mį ganga ķ aš fleyta ofan af įn žess aš skaša rekstrarhęfi og samkeppnisstöšu ķslensks sjįvarśtvegs. Aš gjaldtakan verši žjóšhagslega hagkvęm og snśist ekki um ķmyndaš réttlęti og umręša og įkvaršanir séu įbyrgar og byggšar į rökum frekar en pólitķk eša tilfinningum.
Ķslenskur sjįvarśtvegur ķ sókn
Ķslenskur sjįvarśtvegur er einstakur ķ heiminum hvaš varšar framleišni og veršmętasköpun. Žaš mį lesa m.a. ķ McKinsey skżrslunni sem gefin var śt fyrir nokkrum įrum. Žar kemur fram aš helsta vandamįl ķslensks atvinnulķfs sé lįg framleišni, sem er į pari viš Grikkland, en sjįvarśtvegurinn skeri sig śr hvaš žaš varšar.
En žaš er ekki bara aš sjįvarśtvegurinn gangi vel heldur eru tękifęrin mikil til framtķšar til aš bęta gęši vöru og afhendingar til višskiptavina įsamt žvķ aš skapa ķslenskum sjįvarafuršum samkeppnisforskot meš aukinni kynningu og bęttri markašssetningu. Loksins eru fjįrfestingar ķ geininni komnar į skriš, eftir įralanga stöšnun, sem įtti sér frekar en annaš pólitķskar rętur. Meš nżjum skipum og bśnaši verša til enn meiri tękifęri til aš sękja fram og auka veršmętasköpun ķ sjįvarśtveg.
Kvennastörf og lįg laun
Žaš sem hinsvegar vantar ķ myndina er aukiš réttlęti žegar kemur aš kjörum fiskvinnslufólks. Sjómenn eru hįtekjufólk, enda bśa žeir viš aflahlutakerfi sem tryggir hlutdeild ķ aukinni framleišni. Fiskvinnslufólk, meirihluti konur, hefur hinsvegar ekki notiš góšs af velgengni sjįvarśtvegs og eru lįglaunastétt į Ķslandi; og bśa viš helmingi lakari kjör er starfsbręšur žeirra ķ įlišnaši.
Stórt išnfyrirtęki ķ Svķžjóš stóš frammi fyrir įtökum viš starfsmenn sķna į sama tķma og samkeppnisstaša žess fór hnignandi, meš tapašri markašshlutdeild į heimsmarkaši. Ef laun yršu hękkuš myndi žaš enn skerša stöšu fyrirtękisins gagnvart keppinautum. Nišurstašan var samningur milli fyrirtękisins og starfsmanna aš sameiginlega myndu žeir auka framleišni og bęta į sama tķma gęši vöru og žjónustu. Starfsmenn fengju hinsvegar hlutdeild į įrangri og nišurstašan varš sś aš launakjör žeirra tvöföldušust į nęstu įrum į eftir. Ekki bara žaš heldur varš žetta eftirsóttur vinnustašur žar sem betri skilningur myndašist milli ašila, bįšum til framdrįttar.
Einstakt tękifęri
Ef ķslenskur sjįvarśtvegur gerši samning viš fiskvinnslufólk um aš bęta enn frekar framleišni og žjónustu viš višskiptavini, gęti žaš skilaš miklum veršmętum ķ framtķšinni. Aš vķsu mį bśast viš aš meš aukinni tękni muni starfsmönnum fękka, en žekking žeirra aukast til aš takast į viš flóknari verkefni og laun žeirra myndu aukast verulega. Saman fęru betri kjör fiskvinnslufólks og aukin veršmętasköpun įsamt žvķ aš meš hęrri launagreišslum mun draga śr žörfum rķkisins til aš fleyta ofurhagnaši af greininni. Ekki er hęgt aš ķmynda sér betri dreifingu į ofurhagnaši en hękka laun starfsmanna en slķkt dregur ekki śr veršmętasköpun eša framleišni og gęti aukiš žį sįtt sem er žjóšinni naušsynleg ķ mikilvęgustu atvinnugrein Ķslands.


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Gunnar Þórðarson

Höfundur

Gunnar Þórðarson
Gunnar Þórðarson

Viðskiptafræðingur með meistarapróf í alþjóðaviðskiptum.  Fordómalaus frelsisunnandi og heimshornaflakkari. Hefur búið í Rússlandi, Kanada, Mexíkó, Sri Lanka og Uganda en aldrei fór ég suður. 

Feb. 2017
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28        

Nżjustu myndir

  • Grétar og Kristín
  • Þór
  • Einar Háldánsson
  • ...thor
  • Feðgarnir Háldán Einarsson og Einar Hálfdánar

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (24.2.): 0
  • Sl. sólarhring: 2
  • Sl. viku: 11
  • Frį upphafi: 264581

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku: 10
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband